Civitas et Lex

KAPŁANI DIECEZJI EŁCKIEJ ZMARLI W LATACH 1997-2002 (KS. MIECZYSŁAW KUŹMICKI, KS. TADEUSZ ZAJĄCZKOWSKI, KS. MIROSŁAW ZDANCEWICZ, KS. JERZY DZIENISZEWSKI, KS. WITOLD GÓRSKI, KS. ZDZISŁAW KAZIMIERZ LACHOWICZ, KS. EDMUND BURZYŃSKI, KS. ZENON PARAKIEWICZ, KS.

Wojciech Guzewicz — 2026-06-11

Artykuł skupia się na przedstawieniu piętnastu biogramów zmarłych kapłanów diecezji ełckiej z lat 1997-2002, tj. ks. Mieczysława Kuźmickiego (+1997), ks. Tadeusza Zajączkowskiego (+1997), ks. Mirosława Zdancewicza (+1997), ks. Jerzego Dzieniszewskiego (+1998), ks. Witolda Górskiego (+1998), ks. Zdzisława Kazimierza Lachowicza (+1998), ks. Edmunda Burzyńskiego (+1999), ks. Zenona Parakiewicza (+1999), ks. Edmunda Przekopa (+1999), ks. Tadeusza Stefana Adamczyka (+2000), ks. Ignacego Dziermejki (+2000), ks. Henryka Mańczuka (+2000), ks. Kazimierza Sucheckiego (+2000), ks. Kazimierza Kaczorowskiego (+2001) oraz ks. Mieczysława Pykały (+2001). Dodatkowo, pod każdym hasłem, zamieszczona jest bibliografia przedmiotowa. Biogramy opracowano w układzie chronologicznym, a w ramach danego roku – alfabetycznym.

KSIĄDZ PROFESOR FLORIAN LEMPA (1951-2025)

Ryszard Sztychmiler — 2026-06-11

Tekst poświęcony pamięci Księdza Floriana Lempy (1951-2025), który przez ponad 20 lat był pracownikiem Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie na stanowisku profesora. Ksiądz Profesor był osobą wielce zasłużoną. Współtworzył Wydział Prawa i Administracji oraz Filię w Ełku. Był kierownikiem jednostek organizacyjnych typu katedra i zakład. Prowadził zajęcia dydaktyczne m.in. z prawa kanonicznego, prawa wyznaniowego oraz nauki administracji. Wypromował setki dyplomantów: magistrów prawa, administracji i bezpieczeństwa wewnętrznego oraz licencjatów administracji i bezpieczeństwa wewnętrznego. Brał udział w kształceniu kadr naukowych. Prowadził działalność badawczą. Był cenionym i lubianym nauczycielem i współpracownikiem.

INSTYTUCJA GŁOWY PAŃSTWA W POLSCE W LATACH 1944-1997

Szymon Mackiewicz — 2026-06-11

Instytucja głowy państwa w powojennej Polsce podlegała głębokim redefinicjom ustrojowym, podążając za zmienną logiką systemu. Celem niniejszego artykułu jest wielowymiarowa analiza tej transformacji, obejmująca zarówno okres Polski Ludowej, jak i wpływ przełomu lat 80. i 90. na ostateczny kształt Konstytucji z 1997 r., która nie stanowi spójnej koncepcji aksjologicznej, lecz jest wypadkową historycznych kompromisów. W warstwie metodologicznej, obok klasycznej analizy historyczno-prawnej aktów z lat 1944-1997, odwołano się do badania źródeł pierwotnych, w tym protokołów Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. W toku analizy wykazano brak ciągłości w kształtowaniu urzędu. Od modelu silnej koncentracji władzy w latach 1944-1952, przez likwidację prezydentury na rzecz fasadowej i kolegialnej Rady Państwa PRL, aż po jej restytucję w wyniku porozumień Okrągłego Stołu. Artykuł dowodzi, że prace nad obecną ustawą zasadniczą zdominowane były przez fundamentalny spór między wizją prezydencką a parlamentarną, co finalnie doprowadziło do przyjęcia modelu opartego na zracjonalizowanym parlamentaryzmie. Wnioski końcowe wskazują na specyficzną dychotomię obecnego modelu. Choć nieprecyzyjne przepisy generują strukturalne spory kompetencyjne, to właśnie wybory prezydenckie generują najwyższą frekwencję wyborczą. Potwierdza to rolę Prezydenta w świadomości społecznej i jego status jako kluczowej instytucji polskiego ustroju, cieszącej się najsilniejszą i bezpośrednią legitymacją demokratyczną.

DIGITAL TRANSFORMATION, ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND BIG DATA: TAX LAW PROFILES

Salvatore Antonello Parente — 2026-06-11

Digital transformation, in addition to having implications in terms of income, due to the production, distribution and consumption of increasingly virtual and intangible goods, whose unifying factor is their digital essence, has had a significant impact over time on the methods of collecting, analysing and using relevant information in the field of taxation. The use of artificial intelligence and big data systems by tax authorities has raised many questions regarding transparency and the protection of taxpayers' fundamental rights, prompting legislative intervention at both EU and domestic level. This paper analyses the legal aspects, dynamics, potential and critical issues of this evolution, with particular reference to the Italian experience, highlighting, from a cost-benefit perspective, the tensions between administrative efficiency and procedural guarantees for the protection of taxpayers.

CZAS OD ZABORÓW DO NIEPODLEGŁOŚCI W BIOGRAFIACH SUWALSKICH KSIĘŻY WITOLDA BALUKIEWICZA (1891-1971) I JULIANA ŁOSIEWSKIEGO (1891-1961) – CZĘŚĆ 2

Wojciech Guzewicz — 2026-06-11

W 1914 roku Witold Balukiewicz i Julian Łosiewski przyjmują w katedrze sejneńskiej święcenia kapłańskie i rozpoczynają posługę duszpasterską w swoich parafiach. Wkrótce potem wybucha I wojna światowa przekreślając plany i marzenia młodych kapłanów. W obliczu głodu i różnych chorób zakaźnych, dzielą oni los parafian zmuszonych do opuszczenia swoich domostw i ucieczki w głąb Rosji. W drugiej części artykułu przedstawiono różne formy działalności duszpasterskiej i humanitarnej obu księży w pracy wśród wygnańców. Artykuł kończy rozdział poświęcony posłudze księży Balukiewicza i Łosiewskiego w wojsku. Po rozformowaniu 10 i 12 armii carskiej ks. Balukiewicz wraca do Polski w lipcu 1918 roku, a ks. Łosiewski dostaje się do sowieckiej niewoli i powraca do kraju jesienią 1921 roku. Przedstawiony fragment biografii dwóch kapłanów Suwalszczyzny pokazuje trudne drogi do niepodległości jakie były udziałem wielu mieszkańców tych ziem.

CHARAKTERYSTYKA PRAWNA, WYGLĄD, GOSPODARKA I ADMINISTRACJA WIŁKOWYSZEK W RZECZYPOSPOLITEJ OBOJGA NARODÓW

Tomasz Naruszewicz — 2026-06-11

Miasto Wiłkowyszki powstało na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdy przynależało ono do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Przez większość omawianego czasu leżało w powiecie kowieńskim i województwie trockim. Kościół i synagogę wybudowano tu około 1620 r. Z czasem wykształciło się miasteczko. Jakiś przywilej miejski Wiłkowyszkom nadał król Jan Kazimierz, możliwe że w 1660 r. Miastem na prawach magdeburskich Wiłkowyszki były w 1697 r. Konfirmacji tego prawa dokonał król Poniatowski 9 grudnia 1791 r. Miasto miało wieloetniczny charakter. Zamieszkiwali tu m.in. Żydzi, Litwini, Polacy, Rusini. Funkcjonowali przedstawiciele władz miejskich, jak np.: wójtowie czy burmistrzowie. Najliczniejszą grupą byli Żydzi, których wspólnotą kierowali rabini, szkolnicy itd. W herbie Wiłkowyszek znajdowała się lilia na błękitnym polu.

IMPACT OF SOCIAL MEDIA ADVERTISING ON SYRIAN CONSUMERS’ BEHAVIORAL RESPONSES

Aziz Mohammed — 2026-06-11

This study investigates the effectiveness of social media advertising in influencing Syrian consumers’ awareness, comprehension, conviction, and purchase behaviour, applying the Dagmar model. A structured questionnaire was administered to 400 Damascus-based users, with data analysed via SPSS using descriptive statistics, correlation, t-tests, and ANOVA. Results show strong effects on awareness and comprehension, moderate influence on conviction and purchase behaviour, and demographic variations in response. Findings highlight the need for more persuasive strategies to bridge comprehension and purchase intention. This research adds to limited Syrian-context studies, offering theoretical and practical insights for advertisers in emerging markets.