https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/issue/feed 2025-12-19T16:47:15+00:00 Redakcja hip@uwm.edu.pl Open Journal Systems <p>"Humanistyka i Przyrodoznawstwo" to recenzowany rocznik naukowy wydawany nieprzerwanie od 1994 roku. Za opublikowanie artykułu można otrzymać 40 punktów ministerialnych. Czekamy na nową punktację.</p> <p>Od 2006 roku czasopismo publikowane jest także w wersji elektronicznej, dostępnej na licencji CC (CC BY-NC). Redakcja przyjmuje do publikacji artykuły, recenzje dzieł i czasopism oraz materiały kronikarskie (sprawozdania ze zjazdów naukowych, sympozjów, konferencji oraz inne informacje o życiu naukowym w kraju i za granicą). Zamieszczane są wyłącznie teksty wcześniej niepublikowane. Pismo nie pobiera opłat za publikację tekstu. </p> https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12208 2025-12-19T16:35:06+00:00 Agnieszka Biegalska agnieszka.biegalska@uwm.edu.pl

<p>[Krzysztof Stachewicz (2023), <em>Myśleć los </em><em>człowieka. Studium filozoficzne</em>, Universitas, Kraków]</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12206 2025-12-19T16:16:38+00:00 Kinga Wyskiel-Szandecka kingawyskiel@gmail.com

<p>Artykuł proponuje lekturę zapomnianej noweli Wandy Melcer pt. <em>Rok 2200</em> opublikowanej</p> <p>w 1927 roku na łamach czasopisma „Bluszcz”.</p> <p>Autorka odczytuje utwór w kontekście nowoczesnych przemian dotyczących pojmowania</p> <p>przyrody i kobiecości, a także wskazuje na</p> <p>utopijne elementy w wyobraźni Melcer. Tym</p> <p>samym zostało zaproponowane spojrzenie na</p> <p>tekst jako na przykład nie tylko kobiecej wraż-</p> <p>liwości, ale także ważny głos w dwudziestowiecznej dyskusji na temat stosunku człowieka</p> <p>do przyrody i jej znaczenia dla niego.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12209 2025-12-19T16:38:51+00:00 Mirosław Pawliszyn miroslaw.pawliszyn@uwm.edu.pl 2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12210 2025-12-19T16:42:18+00:00 Mirosław Pawliszyn miroslaw.pawliszyn@uwm.edu.pl 2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12189 2025-12-18T21:17:49+00:00 Filip Biernacki biernackifilip@wp.pl

<p>Artykuł analizuje transformację kantow</p> <p>skiej teorii wzniosłości w myśli Deleuze’a.</p> <p>Kant podporządkowuje estetyczny wstrząs</p> <p>moralnemu przeznaczeniu rozumu, Deleuze</p> <p>zaś widzi w nim kryzys i twórczą dysharmo</p> <p>nię władz, odsłaniającą immanentne zewnę-</p> <p>trze. Analiza figur monstrualności, regresji</p> <p>wyobraźni i „niezgodnej zgodności” odsłania</p> <p>rytm, pokazując wzniosłość jako genetyczny</p> <p>model myślenia.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12200 2025-12-19T15:27:02+00:00 Bartłomiej Borek borek.bartlomiej@wp.pl

<p>Artykuł bada symbolikę łabędzia jako uciele-</p> <p>śnienia sacrum w ramach literackiego nurtu</p> <p>Młodej Polski, koncentrując się na twórczości</p> <p>Bogusława Butrymowicza i Wacława Wolskiego. Przedstawia łabędzia zarówno jako reprezentację duchowości i koncepcji wiecznego</p> <p>powrotu, jak i postać osadzoną w estetyce dekadenckiej oraz groteskowej. Analiza odnosi się</p> <p>do ewolucji interpretacji sacrum w badaniach</p> <p>literackich, odwołując się do filozofii Schopenhauera, Nietzschego i Kierkegaarda. Ponadto</p> <p>w pracy badane są powiązania symboliki łabę-</p> <p>dzia z takimi obszarami jak alchemia, mitologia</p> <p>i literatura klasyczna. Opowiadając się za interdyscyplinarnym podejściem, artykuł podkreśla</p> <p>pozycję tego motywu na styku sacrum i profanum. Ponadto zwraca uwagę na wciąż w dużej</p> <p>mierze jego nieodkryty potencjał, uwydatniając</p> <p>znaczenie dla badań kulturowych i literackich.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12190 2025-12-18T21:45:27+00:00 Krystyna Demkowicz-Dobrzańska graty1@wp.pl

<p>Celem artykułu jest próba wykazania wpływu kantowskiego rozumienia zła na rozważaniaChantal Delsol dotyczące cywilizacji zachodniej. Francuska filozof bada idee społeczne i polityczne, aby wyjaśnić przyczyny wielokrotnego ludobójstwa i krachu ideologii XX wieku. Szuka sposobów, jak zapobiec tyraniom i totalitaryzmom. Analizuje sytuację godnego podmiotu ludzkiego w relacji do innych i do systemu społeczno-politycznego. Podmiot, którego godność jest respektowana, stanowi gwarancję stabilnego porządku społecznego. Aby właściwie budować dobre społeczeństwa, należy rozpoznać przyczyny błędów. Podstawowym problemem pozostaje kwestia zła.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12191 2025-12-18T21:54:24+00:00 Krzysztof Kościuszko loislois@interia.pl

<p>W artykule porównuję filozofię Witkacego <br>z filozofią Kanta w perspektywie tego, co analityczne i syntetyczne, a priori i aposteriori, <br>euklidesowe i nieeuklidesowe. Promuję tezę, <br>wg której system metafizyczny Witkacego jest <br>odmianą transcendentalizmu.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12192 2025-12-18T22:03:44+00:00 Wiktor Kotarski wiktor.kotarski@student.uwm.edu.pl

<p>Artykuł poświęcono przyszłości systemu edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem aktu</p> <p>alnych trendów wpływających na jego rozwój.</p> <p>Celem opracowania jest ewaluacja współczesnego systemu edukacji oraz zaproszenie do</p> <p>refleksji nad czynnikami, które mogą odgrywać</p> <p>decydującą rolę w jego przyszłości. W tekście</p> <p>dokonano przeglądu aktualnych publikacji</p> <p>naukowych i raportów międzynarodowych, co</p> <p>pozwoliło na usystematyzowanie kluczowych</p> <p>zjawisk i wyzwań edukacyjnych. Wskazano,</p> <p>że tradycyjne modele nauczania, skoncentro</p> <p>wane na przekazie wiedzy teoretycznej, tracą</p> <p>skuteczność w obliczu dynamicznych zmian.</p> <p>Podkreślono konieczność aktywnej adaptacji</p> <p>systemu edukacji oraz kształtowanie kompe</p> <p>tencji miękkich. Artykuł stanowi syntetyczny</p> <p>przegląd trendów edukacyjnych i może być</p> <p>punktem wyjścia do dalszych analiz, w tym</p> <p>budowy scenariuszy przyszłości edukacji, które</p> <p>zostaną szerzej omówione w kolejnym, powią-</p> <p>zanym opracowaniu</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12193 2025-12-18T22:10:52+00:00 Marta Loska marta.loska@student.uwm.edu.pl

<p>Artykuł podejmuje problematykę inkluzywności w projektowaniu przestrzeni miejskiej</p> <p>z perspektywy płci, wskazując, że sposób,</p> <p>w jaki miasta są planowane i użytkowane,</p> <p>w dużej mierze odzwierciedla społeczne relacje</p> <p>władzy. Celem opracowania jest ukazanie, jak</p> <p>uwzględnienie doświadczeń kobiet wpływa na</p> <p>równość, bezpieczeństwo i komfort korzystania</p> <p>z przestrzeni miejskiej. W pracy zastosowano</p> <p>analizę literatury, studia przypadków oraz</p> <p>interpretację przykładów wdrożonych rozwią-</p> <p>zań w miastach takich jak Barcelona, Wiedeń</p> <p>czy Umeå. Zidentyfikowano kluczowe bariery</p> <p>wynikające z patriarchalnych wzorców urbanistyki oraz problemy takie jak brak oświetlenia, niska dostępność toalet czy zagrożenia</p> <p>w transporcie publicznym. Teza pracy wskazuje, że projektowanie inkluzywne, oparte na</p> <p>perspektywie płci, stanowi klucz do tworzenia</p> <p>bezpiecznych, dostępnych i przyjaznych miast.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12194 2025-12-18T22:20:30+00:00 Józef Okulewicz okulewicz@poczta.onet.pl

<p>Immanuel Kant radykalnie zmienił punkt odniesienia w postrzeganiu procesu poznawania</p> <p>przez człowieka. Dlatego swoją filozofię określił</p> <p>jako „przewrót kopernikański”. Rozum odtwarza w sobie te warunki, które przyczyniły się do</p> <p>zaistnienia poznawanej rzeczywistości. Ponieważ jednak warunków jest nieskończenie dużo,</p> <p>to wszystkie ogarnia tylko Absolut. Dlatego</p> <p>praktyczne wykorzystanie tego odkrycia stało</p> <p>się problematyczne.</p> <p>Dopiero Józef Hoene-Wroński zajął się tą filozofią i dopełnił rozpoczętą przez Kanta reformę. Najpierw nieskończoność warunków zastą-</p> <p>pił przeliczalnością. Dzięki temu mógł skupić</p> <p>się na pojedynczym składniku, jakim jest warunek. Ten zaś nie występuje samodzielnie,</p> <p>bo jako warunkowy jest warunkowany przez</p> <p>poprzedzający go warunek. Dzięki temu ukazał</p> <p>się czwarty aspekt warunkowania, tzn. warunkujący, o którym Kant nie wspomniał, bo przesłonił go Absolut</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12202 2025-12-19T15:38:05+00:00 Aleksandra Piechnik alepie36@st.amu.edu.pl

<p>Celem niniejszego artykułu jest próba przedstawienia kluczowych tez <em>The Structure of World </em></p> <p><em>History</em> Kōjina Karataniego w odniesieniu do</p> <p>filozofii społecznej Immanuela Kanta. Pierwszą część pracy stanowi streszczenie głównych</p> <p>założeń dotyczących koncepcji wiecznego pokoju</p> <p>Kanta. Druga część dotyczy Karataniego – teorii</p> <p>„sposobów wymiany”, tj. próby konceptualizacji</p> <p>historii w sposób reprezentujący zmodyfikowaną linię myślenia w obrębie tradycji marksistowskiej. Trzecia część poświęcona jest uwagom</p> <p>metateoretycznym dotyczącym omawianych</p> <p>tekstów oraz interpretacji i zastosowania kantowskiej koncepcji wiecznego pokoju w ramach</p> <p>koncepcji światowej republiki Karataniego.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12203 2025-12-19T15:48:20+00:00 Krzysztof Piętak krzysztof.pietak@student.uw.edu.pl

<p>Artykuł stanowi próbę wyjaśnienia przyczyn marginalizacji przez filozoficzny mainstream</p> <p>dwóch filozofów – George’a Berkeleya i Henry’ego Bergsona – oraz jednego problemu, mianowicie problemu qualiów, dyskutowanego obecnie w kontekście statusu fizykalizmu. Zgodnie</p> <p>z główną tezą artykułu przyczyn tej marginalizacji należy doszukiwać się w antykantowskim</p> <p>przesłaniu tych dwóch filozofów oraz problematyki qualiów. Celem artykułu jest rehabilitacja</p> <p>dziedzictwa filozofii Berkeleya oraz Bergsona</p> <p>w filozofii współczesnej poprzez wykazanie, że</p> <p>jest ona relewantna dla problematyki qualiów.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12204 2025-12-19T15:56:08+00:00 Wojciech Sikora wojciech.sikora@uwm.edu.pl

<p>Artykuł przedstawia wyniki badań poświę-</p> <p>conych kwestii ciągłości między grami wideo</p> <p>a ich modami. W ramach przyjętych ram poję-</p> <p>ciowych, jakimi jest ontologicznie zorientowana</p> <p>koncepcja dzieł sztuki Romana Ingardena, stawia pytanie, kiedy zmiany wprowadzane przez</p> <p>mod sprawiają, że usamodzielnia się i sam</p> <p>staje się grą wideo. Zagadnienie to jest rozpatrywane przez odwołania do intencjonalnego</p> <p>charakteru bytowego gier wideo oraz kryteriów</p> <p>ciągłości przedmiotowej.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12205 2025-12-19T16:08:14+00:00 Theodoros Skalidakis hip@uwm.edu.pl

<p>Artykuł analizuje zagadnienie postępu moralnego</p> <p>oraz jak on może być osiągnięty w świetle filozofii</p> <p>politycznej Kanta. Główne osie argumentacji obejmują wolność słowa, uznanie i ochronę praw oraz</p> <p>przemiany historyczne i społeczne, które miały</p> <p>miejsce w systemach politycznych. Równie istotne jest pytanie, czy można w sposób uzasadniony</p> <p>sformułować naukową teorię, która pozwoliłaby zidentyfikować i przedstawić oznaki postępu moralnego. Ponadto zostanie przedstawiony argument,</p> <p>że pojęcia ideału regulatywnego oraz teleologii nie</p> <p>są jedynie chimerycznymi konceptami, lecz muszą</p> <p>być utrzymywane w mocy jako istotne standardy, wyznaczające aspiracyjne wzory w nieustannym dążeniu ludzkości do postępu moralnego.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12207 2025-12-19T16:24:57+00:00 Ireneusz Ziemiński ireneusz.zieminski@usz.edu.pl

<p>Religia chrześcijańska kontynuuje judaistyczną</p> <p>ideę narodu wybranego przez Boga i obdarzonego</p> <p>szczególnymi łaskami. Miejsce narodu żydowskiego zajęła wspólnota osób ochrzczonych i wierzą-</p> <p>cych w Jezusa Chrystusa jako zbawiciela świata.</p> <p>Ponieważ bez grzechu nie byłoby łaski zbawienia, upadek pierwszych rodziców należy uznać</p> <p>za wydarzenie szczęśliwe, które przyczyniło się</p> <p>do większego dobra (Wcielenie Boga i zbawienie</p> <p>ludzi). Skoro zaś odkupienie grzechów dokonało</p> <p>się przez ofiarę Jezusa na krzyżu, to największe</p> <p>możliwe zło (śmierć Boga) jest równocześnie największym możliwym dobrem (pokonaniem szatana i uwolnieniem ludzi od przekleństwa grzechu). Chrześcijanie wierzą zatem, że ludzie są</p> <p>dla Boga na tyle cenni, że ten nie tylko wybaczył</p> <p>im zło, lecz także za nich umarł. Udział w zbawczej ofierze krzyża mają jednak tylko te osoby,</p> <p>które zostały ochrzczone i uwierzyły w Jezusa;</p> <p>chrześcijanie są zatem prawdziwą elitą świata.</p>

2025-12-19T00:00:00+00:00 Prawa autorskie (c) 2025