https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip <p>"Humanistyka i Przyrodoznawstwo" to recenzowany rocznik naukowy wydawany nieprzerwanie od 1994 roku. Za opublikowanie artykułu można otrzymać 40 punktów ministerialnych. Czekamy na nową punktację.</p> <p>Od 2006 roku czasopismo publikowane jest także w wersji elektronicznej, dostępnej na licencji CC (CC BY-NC). Redakcja przyjmuje do publikacji artykuły, recenzje dzieł i czasopism oraz materiały kronikarskie (sprawozdania ze zjazdów naukowych, sympozjów, konferencji oraz inne informacje o życiu naukowym w kraju i za granicą). Zamieszczane są wyłącznie teksty wcześniej niepublikowane. Pismo nie pobiera opłat za publikację tekstu. </p> Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie pl-PL Humanistyka i Przyrodoznawstwo 1234-4087 <p>Teksty zaproponowane do "Humanistyki i Przyrodoznawstwa" nie powinny być nigdzie wcześniej publikowane. Wraz z przesłaniem tekstu redakcji Autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji nasze czasopismo będzie stosowało licencję the Creative Commons Attribution (CC BY-NC). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów, za wyjątkiem celów komercyjnych, bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/legalcode.">Pełna informacja na temat licencji CC BY-NC</a>:&nbsp;</p> <p><a href="%20http://uwm.edu.pl/hip/sites/default/files/O%C5%9Bwiadczenie_HIP_Autora_Wydawnictwo.docx">Oświadczenie autora do pobrania</a></p> <p>&nbsp;</p> https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12208 <p>[Krzysztof Stachewicz (2023), <em>Myśleć los </em><em>człowieka. Studium filozoficzne</em>, Universitas, Kraków]</p> Agnieszka Biegalska Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 288 266 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12206 <p>Artykuł proponuje lekturę zapomnianej noweli Wandy Melcer pt. <em>Rok 2200</em> opublikowanej</p> <p>w 1927 roku na łamach czasopisma „Bluszcz”.</p> <p>Autorka odczytuje utwór w kontekście nowoczesnych przemian dotyczących pojmowania</p> <p>przyrody i kobiecości, a także wskazuje na</p> <p>utopijne elementy w wyobraźni Melcer. Tym</p> <p>samym zostało zaproponowane spojrzenie na</p> <p>tekst jako na przykład nie tylko kobiecej wraż-</p> <p>liwości, ale także ważny głos w dwudziestowiecznej dyskusji na temat stosunku człowieka</p> <p>do przyrody i jej znaczenia dla niego.</p> Kinga Wyskiel-Szandecka Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 209 232 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12209 Mirosław Pawliszyn Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 3 4 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12210 Mirosław Pawliszyn Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12189 <p>Artykuł analizuje transformację kantow</p> <p>skiej teorii wzniosłości w myśli Deleuze’a.</p> <p>Kant podporządkowuje estetyczny wstrząs</p> <p>moralnemu przeznaczeniu rozumu, Deleuze</p> <p>zaś widzi w nim kryzys i twórczą dysharmo</p> <p>nię władz, odsłaniającą immanentne zewnę-</p> <p>trze. Analiza figur monstrualności, regresji</p> <p>wyobraźni i „niezgodnej zgodności” odsłania</p> <p>rytm, pokazując wzniosłość jako genetyczny</p> <p>model myślenia.</p> Filip Biernacki Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 7 24 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12200 <p>Artykuł bada symbolikę łabędzia jako uciele-</p> <p>śnienia sacrum w ramach literackiego nurtu</p> <p>Młodej Polski, koncentrując się na twórczości</p> <p>Bogusława Butrymowicza i Wacława Wolskiego. Przedstawia łabędzia zarówno jako reprezentację duchowości i koncepcji wiecznego</p> <p>powrotu, jak i postać osadzoną w estetyce dekadenckiej oraz groteskowej. Analiza odnosi się</p> <p>do ewolucji interpretacji sacrum w badaniach</p> <p>literackich, odwołując się do filozofii Schopenhauera, Nietzschego i Kierkegaarda. Ponadto</p> <p>w pracy badane są powiązania symboliki łabę-</p> <p>dzia z takimi obszarami jak alchemia, mitologia</p> <p>i literatura klasyczna. Opowiadając się za interdyscyplinarnym podejściem, artykuł podkreśla</p> <p>pozycję tego motywu na styku sacrum i profanum. Ponadto zwraca uwagę na wciąż w dużej</p> <p>mierze jego nieodkryty potencjał, uwydatniając</p> <p>znaczenie dla badań kulturowych i literackich.</p> Bartłomiej Borek Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 25 46 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12190 <p>Celem artykułu jest próba wykazania wpływu kantowskiego rozumienia zła na rozważaniaChantal Delsol dotyczące cywilizacji zachodniej. Francuska filozof bada idee społeczne i polityczne, aby wyjaśnić przyczyny wielokrotnego ludobójstwa i krachu ideologii XX wieku. Szuka sposobów, jak zapobiec tyraniom i totalitaryzmom. Analizuje sytuację godnego podmiotu ludzkiego w relacji do innych i do systemu społeczno-politycznego. Podmiot, którego godność jest respektowana, stanowi gwarancję stabilnego porządku społecznego. Aby właściwie budować dobre społeczeństwa, należy rozpoznać przyczyny błędów. Podstawowym problemem pozostaje kwestia zła.</p> Krystyna Demkowicz-Dobrzańska Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 47 56 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12191 <p>W artykule porównuję filozofię Witkacego <br>z filozofią Kanta w perspektywie tego, co analityczne i syntetyczne, a priori i aposteriori, <br>euklidesowe i nieeuklidesowe. Promuję tezę, <br>wg której system metafizyczny Witkacego jest <br>odmianą transcendentalizmu.</p> Krzysztof Kościuszko Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 57 78 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12192 <p>Artykuł poświęcono przyszłości systemu edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem aktu</p> <p>alnych trendów wpływających na jego rozwój.</p> <p>Celem opracowania jest ewaluacja współczesnego systemu edukacji oraz zaproszenie do</p> <p>refleksji nad czynnikami, które mogą odgrywać</p> <p>decydującą rolę w jego przyszłości. W tekście</p> <p>dokonano przeglądu aktualnych publikacji</p> <p>naukowych i raportów międzynarodowych, co</p> <p>pozwoliło na usystematyzowanie kluczowych</p> <p>zjawisk i wyzwań edukacyjnych. Wskazano,</p> <p>że tradycyjne modele nauczania, skoncentro</p> <p>wane na przekazie wiedzy teoretycznej, tracą</p> <p>skuteczność w obliczu dynamicznych zmian.</p> <p>Podkreślono konieczność aktywnej adaptacji</p> <p>systemu edukacji oraz kształtowanie kompe</p> <p>tencji miękkich. Artykuł stanowi syntetyczny</p> <p>przegląd trendów edukacyjnych i może być</p> <p>punktem wyjścia do dalszych analiz, w tym</p> <p>budowy scenariuszy przyszłości edukacji, które</p> <p>zostaną szerzej omówione w kolejnym, powią-</p> <p>zanym opracowaniu</p> Wiktor Kotarski Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 79 99 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12193 <p>Artykuł podejmuje problematykę inkluzywności w projektowaniu przestrzeni miejskiej</p> <p>z perspektywy płci, wskazując, że sposób,</p> <p>w jaki miasta są planowane i użytkowane,</p> <p>w dużej mierze odzwierciedla społeczne relacje</p> <p>władzy. Celem opracowania jest ukazanie, jak</p> <p>uwzględnienie doświadczeń kobiet wpływa na</p> <p>równość, bezpieczeństwo i komfort korzystania</p> <p>z przestrzeni miejskiej. W pracy zastosowano</p> <p>analizę literatury, studia przypadków oraz</p> <p>interpretację przykładów wdrożonych rozwią-</p> <p>zań w miastach takich jak Barcelona, Wiedeń</p> <p>czy Umeå. Zidentyfikowano kluczowe bariery</p> <p>wynikające z patriarchalnych wzorców urbanistyki oraz problemy takie jak brak oświetlenia, niska dostępność toalet czy zagrożenia</p> <p>w transporcie publicznym. Teza pracy wskazuje, że projektowanie inkluzywne, oparte na</p> <p>perspektywie płci, stanowi klucz do tworzenia</p> <p>bezpiecznych, dostępnych i przyjaznych miast.</p> Marta Loska Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 101 120 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12194 <p>Immanuel Kant radykalnie zmienił punkt odniesienia w postrzeganiu procesu poznawania</p> <p>przez człowieka. Dlatego swoją filozofię określił</p> <p>jako „przewrót kopernikański”. Rozum odtwarza w sobie te warunki, które przyczyniły się do</p> <p>zaistnienia poznawanej rzeczywistości. Ponieważ jednak warunków jest nieskończenie dużo,</p> <p>to wszystkie ogarnia tylko Absolut. Dlatego</p> <p>praktyczne wykorzystanie tego odkrycia stało</p> <p>się problematyczne.</p> <p>Dopiero Józef Hoene-Wroński zajął się tą filozofią i dopełnił rozpoczętą przez Kanta reformę. Najpierw nieskończoność warunków zastą-</p> <p>pił przeliczalnością. Dzięki temu mógł skupić</p> <p>się na pojedynczym składniku, jakim jest warunek. Ten zaś nie występuje samodzielnie,</p> <p>bo jako warunkowy jest warunkowany przez</p> <p>poprzedzający go warunek. Dzięki temu ukazał</p> <p>się czwarty aspekt warunkowania, tzn. warunkujący, o którym Kant nie wspomniał, bo przesłonił go Absolut</p> Józef Okulewicz Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 121 131 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12202 <p>Celem niniejszego artykułu jest próba przedstawienia kluczowych tez <em>The Structure of World </em></p> <p><em>History</em> Kōjina Karataniego w odniesieniu do</p> <p>filozofii społecznej Immanuela Kanta. Pierwszą część pracy stanowi streszczenie głównych</p> <p>założeń dotyczących koncepcji wiecznego pokoju</p> <p>Kanta. Druga część dotyczy Karataniego – teorii</p> <p>„sposobów wymiany”, tj. próby konceptualizacji</p> <p>historii w sposób reprezentujący zmodyfikowaną linię myślenia w obrębie tradycji marksistowskiej. Trzecia część poświęcona jest uwagom</p> <p>metateoretycznym dotyczącym omawianych</p> <p>tekstów oraz interpretacji i zastosowania kantowskiej koncepcji wiecznego pokoju w ramach</p> <p>koncepcji światowej republiki Karataniego.</p> Aleksandra Piechnik Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 133 145 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12203 <p>Artykuł stanowi próbę wyjaśnienia przyczyn marginalizacji przez filozoficzny mainstream</p> <p>dwóch filozofów – George’a Berkeleya i Henry’ego Bergsona – oraz jednego problemu, mianowicie problemu qualiów, dyskutowanego obecnie w kontekście statusu fizykalizmu. Zgodnie</p> <p>z główną tezą artykułu przyczyn tej marginalizacji należy doszukiwać się w antykantowskim</p> <p>przesłaniu tych dwóch filozofów oraz problematyki qualiów. Celem artykułu jest rehabilitacja</p> <p>dziedzictwa filozofii Berkeleya oraz Bergsona</p> <p>w filozofii współczesnej poprzez wykazanie, że</p> <p>jest ona relewantna dla problematyki qualiów.</p> Krzysztof Piętak Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 147 168 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12204 <p>Artykuł przedstawia wyniki badań poświę-</p> <p>conych kwestii ciągłości między grami wideo</p> <p>a ich modami. W ramach przyjętych ram poję-</p> <p>ciowych, jakimi jest ontologicznie zorientowana</p> <p>koncepcja dzieł sztuki Romana Ingardena, stawia pytanie, kiedy zmiany wprowadzane przez</p> <p>mod sprawiają, że usamodzielnia się i sam</p> <p>staje się grą wideo. Zagadnienie to jest rozpatrywane przez odwołania do intencjonalnego</p> <p>charakteru bytowego gier wideo oraz kryteriów</p> <p>ciągłości przedmiotowej.</p> Wojciech Sikora Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 169 186 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12205 <p>Artykuł analizuje zagadnienie postępu moralnego</p> <p>oraz jak on może być osiągnięty w świetle filozofii</p> <p>politycznej Kanta. Główne osie argumentacji obejmują wolność słowa, uznanie i ochronę praw oraz</p> <p>przemiany historyczne i społeczne, które miały</p> <p>miejsce w systemach politycznych. Równie istotne jest pytanie, czy można w sposób uzasadniony</p> <p>sformułować naukową teorię, która pozwoliłaby zidentyfikować i przedstawić oznaki postępu moralnego. Ponadto zostanie przedstawiony argument,</p> <p>że pojęcia ideału regulatywnego oraz teleologii nie</p> <p>są jedynie chimerycznymi konceptami, lecz muszą</p> <p>być utrzymywane w mocy jako istotne standardy, wyznaczające aspiracyjne wzory w nieustannym dążeniu ludzkości do postępu moralnego.</p> Theodoros Skalidakis Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 187 207 https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/hip/article/view/12207 <p>Religia chrześcijańska kontynuuje judaistyczną</p> <p>ideę narodu wybranego przez Boga i obdarzonego</p> <p>szczególnymi łaskami. Miejsce narodu żydowskiego zajęła wspólnota osób ochrzczonych i wierzą-</p> <p>cych w Jezusa Chrystusa jako zbawiciela świata.</p> <p>Ponieważ bez grzechu nie byłoby łaski zbawienia, upadek pierwszych rodziców należy uznać</p> <p>za wydarzenie szczęśliwe, które przyczyniło się</p> <p>do większego dobra (Wcielenie Boga i zbawienie</p> <p>ludzi). Skoro zaś odkupienie grzechów dokonało</p> <p>się przez ofiarę Jezusa na krzyżu, to największe</p> <p>możliwe zło (śmierć Boga) jest równocześnie największym możliwym dobrem (pokonaniem szatana i uwolnieniem ludzi od przekleństwa grzechu). Chrześcijanie wierzą zatem, że ludzie są</p> <p>dla Boga na tyle cenni, że ten nie tylko wybaczył</p> <p>im zło, lecz także za nich umarł. Udział w zbawczej ofierze krzyża mają jednak tylko te osoby,</p> <p>które zostały ochrzczone i uwierzyły w Jezusa;</p> <p>chrześcijanie są zatem prawdziwą elitą świata.</p> Ireneusz Ziemiński Prawa autorskie (c) 2025 http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0 2025-12-19 2025-12-19 31 31 233 254