Humanistyka i Przyrodoznawstwo

DOKĄD WIODĄ NAS ΜΟΊΡΕΣ?

Agnieszka Biegalska — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

[Krzysztof Stachewicz (2023), Myśleć los człowieka. Studium filozoficzne, Universitas, Kraków]

„JUŻ WIDZĘ TEN PRZYSZŁY ŚWIAT”. EMANCYPACJA, EKOLOGIA I UTOPIJNA WYOBRAŹNIA W ROKU 2200 WANDY MELCER

Kinga Wyskiel-Szandecka — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł proponuje lekturę zapomnianej noweli Wandy Melcer pt. Rok 2200 opublikowanej

w 1927 roku na łamach czasopisma „Bluszcz”.

Autorka odczytuje utwór w kontekście nowoczesnych przemian dotyczących pojmowania

przyrody i kobiecości, a także wskazuje na

utopijne elementy w wyobraźni Melcer. Tym

samym zostało zaproponowane spojrzenie na

tekst jako na przykład nie tylko kobiecej wraż-

liwości, ale także ważny głos w dwudziestowiecznej dyskusji na temat stosunku człowieka

do przyrody i jej znaczenia dla niego.

Spis treści

Mirosław Pawliszyn — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Stopka redakcyjna

Mirosław Pawliszyn — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

WZNIOSŁOŚĆ, MONSTRUALNOŚĆ, RYTM: OD KANTA KU ZEWNĘTRZU DELEUZE’A

Filip Biernacki — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł analizuje transformację kantow

skiej teorii wzniosłości w myśli Deleuze’a.

Kant podporządkowuje estetyczny wstrząs

moralnemu przeznaczeniu rozumu, Deleuze

zaś widzi w nim kryzys i twórczą dysharmo

nię władz, odsłaniającą immanentne zewnę-

trze. Analiza figur monstrualności, regresji

wyobraźni i „niezgodnej zgodności” odsłania

rytm, pokazując wzniosłość jako genetyczny

model myślenia.

ŁABĘDŹ – MŁODOPOLSKI SYMBOL OBECNOŚCI SACRUM . PRZYPADEK BOGUSŁAWA BUTRYMOWICZA I WACŁAWA WOLSKIEGO

borek.bartlomiej@wp.pl — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł bada symbolikę łabędzia jako uciele-

śnienia sacrum w ramach literackiego nurtu

Młodej Polski, koncentrując się na twórczości

Bogusława Butrymowicza i Wacława Wolskiego. Przedstawia łabędzia zarówno jako reprezentację duchowości i koncepcji wiecznego

powrotu, jak i postać osadzoną w estetyce dekadenckiej oraz groteskowej. Analiza odnosi się

do ewolucji interpretacji sacrum w badaniach

literackich, odwołując się do filozofii Schopenhauera, Nietzschego i Kierkegaarda. Ponadto

w pracy badane są powiązania symboliki łabę-

dzia z takimi obszarami jak alchemia, mitologia

i literatura klasyczna. Opowiadając się za interdyscyplinarnym podejściem, artykuł podkreśla

pozycję tego motywu na styku sacrum i profanum. Ponadto zwraca uwagę na wciąż w dużej

mierze jego nieodkryty potencjał, uwydatniając

znaczenie dla badań kulturowych i literackich.

AKTUALNOŚĆ ROZWAŻAŃ IMMANUELA KANTA O ZŁU RADYKALNYM W FILOZOFII CHANTAL DELSOL

Krystyna Demkowicz-Dobrzańska — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Celem artykułu jest próba wykazania wpływu kantowskiego rozumienia zła na rozważaniaChantal Delsol dotyczące cywilizacji zachodniej. Francuska filozof bada idee społeczne i polityczne, aby wyjaśnić przyczyny wielokrotnego ludobójstwa i krachu ideologii XX wieku. Szuka sposobów, jak zapobiec tyraniom i totalitaryzmom. Analizuje sytuację godnego podmiotu ludzkiego w relacji do innych i do systemu społeczno-politycznego. Podmiot, którego godność jest respektowana, stanowi gwarancję stabilnego porządku społecznego. Aby właściwie budować dobre społeczeństwa, należy rozpoznać przyczyny błędów. Podstawowym problemem pozostaje kwestia zła.

MOTYWY KANTOWSKIE W FILOZOFII WITKACEGO

Krzysztof Kościuszko — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

W artykule porównuję filozofię Witkacego
z filozofią Kanta w perspektywie tego, co analityczne i syntetyczne, a priori i aposteriori,
euklidesowe i nieeuklidesowe. Promuję tezę,
wg której system metafizyczny Witkacego jest
odmianą transcendentalizmu.

W JAKI SPOSÓB TRENDY ZMIENIAJĄ EDUKACJĘ?

Wiktor Kotarski — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł poświęcono przyszłości systemu edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem aktu

alnych trendów wpływających na jego rozwój.

Celem opracowania jest ewaluacja współczesnego systemu edukacji oraz zaproszenie do

refleksji nad czynnikami, które mogą odgrywać

decydującą rolę w jego przyszłości. W tekście

dokonano przeglądu aktualnych publikacji

naukowych i raportów międzynarodowych, co

pozwoliło na usystematyzowanie kluczowych

zjawisk i wyzwań edukacyjnych. Wskazano,

że tradycyjne modele nauczania, skoncentro

wane na przekazie wiedzy teoretycznej, tracą

skuteczność w obliczu dynamicznych zmian.

Podkreślono konieczność aktywnej adaptacji

systemu edukacji oraz kształtowanie kompe

tencji miękkich. Artykuł stanowi syntetyczny

przegląd trendów edukacyjnych i może być

punktem wyjścia do dalszych analiz, w tym

budowy scenariuszy przyszłości edukacji, które

zostaną szerzej omówione w kolejnym, powią-

zanym opracowaniu

INKLUZYWNOŚĆ W PROJEKTOWANIU PRZESTRZENI MIEJSKIEJ: PERSPEKTYWA PŁCI JAKO WARUNEK RÓWNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA

Marta Loska — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł podejmuje problematykę inkluzywności w projektowaniu przestrzeni miejskiej

z perspektywy płci, wskazując, że sposób,

w jaki miasta są planowane i użytkowane,

w dużej mierze odzwierciedla społeczne relacje

władzy. Celem opracowania jest ukazanie, jak

uwzględnienie doświadczeń kobiet wpływa na

równość, bezpieczeństwo i komfort korzystania

z przestrzeni miejskiej. W pracy zastosowano

analizę literatury, studia przypadków oraz

interpretację przykładów wdrożonych rozwią-

zań w miastach takich jak Barcelona, Wiedeń

czy Umeå. Zidentyfikowano kluczowe bariery

wynikające z patriarchalnych wzorców urbanistyki oraz problemy takie jak brak oświetlenia, niska dostępność toalet czy zagrożenia

w transporcie publicznym. Teza pracy wskazuje, że projektowanie inkluzywne, oparte na

perspektywie płci, stanowi klucz do tworzenia

bezpiecznych, dostępnych i przyjaznych miast.

NIEDOKOŃCZONY „PRZEWRÓT KOPERNIKAŃSKI” IMMANUELA KANTA

Józef Okulewicz — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Immanuel Kant radykalnie zmienił punkt odniesienia w postrzeganiu procesu poznawania

przez człowieka. Dlatego swoją filozofię określił

jako „przewrót kopernikański”. Rozum odtwarza w sobie te warunki, które przyczyniły się do

zaistnienia poznawanej rzeczywistości. Ponieważ jednak warunków jest nieskończenie dużo,

to wszystkie ogarnia tylko Absolut. Dlatego

praktyczne wykorzystanie tego odkrycia stało

się problematyczne.

Dopiero Józef Hoene-Wroński zajął się tą filozofią i dopełnił rozpoczętą przez Kanta reformę. Najpierw nieskończoność warunków zastą-

pił przeliczalnością. Dzięki temu mógł skupić

się na pojedynczym składniku, jakim jest warunek. Ten zaś nie występuje samodzielnie,

bo jako warunkowy jest warunkowany przez

poprzedzający go warunek. Dzięki temu ukazał

się czwarty aspekt warunkowania, tzn. warunkujący, o którym Kant nie wspomniał, bo przesłonił go Absolut

TOWARD A WORLD REPUBLIC: KŌJIN KARATANI AND REVISITING KANT

Aleksandra Piechnik — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Celem niniejszego artykułu jest próba przedstawienia kluczowych tez The Structure of World

History Kōjina Karataniego w odniesieniu do

filozofii społecznej Immanuela Kanta. Pierwszą część pracy stanowi streszczenie głównych

założeń dotyczących koncepcji wiecznego pokoju

Kanta. Druga część dotyczy Karataniego – teorii

„sposobów wymiany”, tj. próby konceptualizacji

historii w sposób reprezentujący zmodyfikowaną linię myślenia w obrębie tradycji marksistowskiej. Trzecia część poświęcona jest uwagom

metateoretycznym dotyczącym omawianych

tekstów oraz interpretacji i zastosowania kantowskiej koncepcji wiecznego pokoju w ramach

koncepcji światowej republiki Karataniego.

BERKELEY, BERGSON AND QUALIA: AN ATTEMPT TO OVERCOME KANTIAN’S LEGACY IN CONTEMPORARY PHILOSOPHY OF MIND

Krzysztof Piętak — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł stanowi próbę wyjaśnienia przyczyn marginalizacji przez filozoficzny mainstream

dwóch filozofów – George’a Berkeleya i Henry’ego Bergsona – oraz jednego problemu, mianowicie problemu qualiów, dyskutowanego obecnie w kontekście statusu fizykalizmu. Zgodnie

z główną tezą artykułu przyczyn tej marginalizacji należy doszukiwać się w antykantowskim

przesłaniu tych dwóch filozofów oraz problematyki qualiów. Celem artykułu jest rehabilitacja

dziedzictwa filozofii Berkeleya oraz Bergsona

w filozofii współczesnej poprzez wykazanie, że

jest ona relewantna dla problematyki qualiów.

KIEDY MOD STAJE SIĘ GRĄ? ROZWAŻANIA Z PERSPEKTYWY INGARDENOWSKIEJ

Wojciech Sikora — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł przedstawia wyniki badań poświę-

conych kwestii ciągłości między grami wideo

a ich modami. W ramach przyjętych ram poję-

ciowych, jakimi jest ontologicznie zorientowana

koncepcja dzieł sztuki Romana Ingardena, stawia pytanie, kiedy zmiany wprowadzane przez

mod sprawiają, że usamodzielnia się i sam

staje się grą wideo. Zagadnienie to jest rozpatrywane przez odwołania do intencjonalnego

charakteru bytowego gier wideo oraz kryteriów

ciągłości przedmiotowej.

THE ISSUE OF MORAL PROGRESS IN KANT’S POLITICAL PHILOSOPHY

Theodoros Skalidakis — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Artykuł analizuje zagadnienie postępu moralnego

oraz jak on może być osiągnięty w świetle filozofii

politycznej Kanta. Główne osie argumentacji obejmują wolność słowa, uznanie i ochronę praw oraz

przemiany historyczne i społeczne, które miały

miejsce w systemach politycznych. Równie istotne jest pytanie, czy można w sposób uzasadniony

sformułować naukową teorię, która pozwoliłaby zidentyfikować i przedstawić oznaki postępu moralnego. Ponadto zostanie przedstawiony argument,

że pojęcia ideału regulatywnego oraz teleologii nie

są jedynie chimerycznymi konceptami, lecz muszą

być utrzymywane w mocy jako istotne standardy, wyznaczające aspiracyjne wzory w nieustannym dążeniu ludzkości do postępu moralnego.

PYCHA WINY – PYCHA WYBRANIA. CHRZEŚCIJAŃSKI ELITARYZM Z PERSPEKTYWY FILOZOFII RELIGII

Ireneusz Ziemiński — Fri, 19 Dec 2025 00:00:00 +0000

Religia chrześcijańska kontynuuje judaistyczną

ideę narodu wybranego przez Boga i obdarzonego

szczególnymi łaskami. Miejsce narodu żydowskiego zajęła wspólnota osób ochrzczonych i wierzą-

cych w Jezusa Chrystusa jako zbawiciela świata.

Ponieważ bez grzechu nie byłoby łaski zbawienia, upadek pierwszych rodziców należy uznać

za wydarzenie szczęśliwe, które przyczyniło się

do większego dobra (Wcielenie Boga i zbawienie

ludzi). Skoro zaś odkupienie grzechów dokonało

się przez ofiarę Jezusa na krzyżu, to największe

możliwe zło (śmierć Boga) jest równocześnie największym możliwym dobrem (pokonaniem szatana i uwolnieniem ludzi od przekleństwa grzechu). Chrześcijanie wierzą zatem, że ludzie są

dla Boga na tyle cenni, że ten nie tylko wybaczył

im zło, lecz także za nich umarł. Udział w zbawczej ofierze krzyża mają jednak tylko te osoby,

które zostały ochrzczone i uwierzyły w Jezusa;

chrześcijanie są zatem prawdziwą elitą świata.