Czy interpretacja komunikatów niewerbalnych w czasie karnej rozprawy zdalnej może wpływać na wynik procesu? - Özdemir, Żaneta (Kortowski Przegląd Prawniczy, 2026)
W artukle podjęto problem wpływu ograniczonej percepcji komunikatów niewerbalnych w toku karnej rozprawy zdalnej na ocenę dowodów osobowych oraz realizację podstawowych gwarancji procesowych. Punktem wyjścia jest pytanie, czy ograniczenie bezpośredniego kontaktu sądu z osobowym źródłem dowodowym może oddziaływać na ocenę wiarygodności świadków i oskarżonego, a w konsekwencji na wynik procesu karnego. Analizie poddano również, czy rozprawa zdalna stanowi jedynie techniczną modyfikację sposobu prowadzenia postępowania, czy też prowadzi do jakościowej zmiany realizacji zasady bezpośredniości. W opracowaniu zastosowano metodę dogmatycznoprawną, uzupełnioną analizą orzecznictwa ETPC i wybranych judykatów common law. Pomocniczo wykorzystano perspektywę prawnoporównawczą i interdyscyplinarną, obejmującą ustalenia psychologii zeznań oraz badań nad komunikacją niewerbalną. W artykule przyjęto, że rozprawa zdalna nie eliminuje zasady bezpośredniości, lecz prowadzi do jej jakościowej modyfikacji. Znaczenie tej modyfikacji ujawnia się przede wszystkim w sprawach opartych na dowodach osobowych, w których ocena wiarygodności świadków lub oskarżonego pozostaje kluczowa dla rozstrzygnięcia. Komunikacja niewerbalna nie powinna być traktowana jako samodzielne kryterium oceny prawdomówności, jednak jej całkowite pominięcie mogłoby zubożyć proces poznawczy sądu. W konsekwencji rozprawa zdalna w sprawach karnych wymaga szczególnej ostrożności oraz zapewnienia gwarancji kompensujących ograniczenia wynikające z komunikacji audiowizualnej.