Kortowski Przegląd Prawniczy

Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt V KK 419/111 (oszustwo sądowe/procesowe – złożenie zapewnienia spadkowego o nieprawdziwej treści)

Patrycja Bróżek — 2026-03-23

Glosowane orzeczenie nawiązuje do szczególnej odmiany przestępstwa oszustwa, za które należy uznać oszustwo sądowe (procesowe). W wyroku z 29 sierpnia 2012 r. SN słusznie stwierdził, że „złożenie przez spadkobiercę zapewnienia spadkowego o fałszywej treści może prowadzić do bezpodstawnego pominięcia z kręgu spadkobierców pozostałych, uprawnionych do spadku osób. W konsekwencji wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest niezgodne z rzeczywistością i błędnie określa krąg spadkobierców. Wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, uzyskanego na skutek świadomego wprowadzenia sądu w błąd co do niezgodnego z rzeczywistością tytułu dziedziczenia czy kręgu uprawnionych spadkobierców, o ile prowadzi do pogorszenia sytuacji majątkowej pokrzywdzonego wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.”. Nadto stwierdził, że „deklaratoryjny w sensie cywilnoprawnym charakter orzeczenia nie ma tu znaczenia, skoro jego wydanie wywołuje konkretne skutki w sferze majątkowej osób uprawnionych do spadkobrania”. Tezy te należy uznać za trafne. Trzeba jednak zauważyć, że mimo wydanego przez SN już kilkanaście lat temu wyroku problematyka z nim związana cały czas budzi jeszcze różnego rodzaju wątpliwości. Wyrażane są m.in. poglądy, że instytucję oszustwa sądowego powinno się ograniczyć wyłącznie do przypadków wydania orzeczenia konstytutywnego, wiążącego się z dokonaniem dyspozycji majątkowej. Zwolennicy takiego stanowiska twierdzą, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie prowadzi do wypełnienia znamion oszustwa sądowego, bowiem posiada ono charakter deklaratoryjny (ma naturę cywilnoprawną). Wskazuje się, że nie stanowi ono rozporządzenia mieniem w rozumieniu art. 286 § 1 k.k. i może być ewentualnie karane jako przestępstwo poświadczenia nieprawdy przez organ wprowadzany w błąd. Dla niektórych budzi nadto wątpliwości to, że osobą o której mowa w art. 286 § 1 k.k. (którą sprawca doprowadza do niekorzystnego rozporządzenia mieniem), może być również organ państwa, tj. sąd. Podnosi się, że nie zasługuje na aprobatę teza jakoby istniał „specyficzny” typ czynu zabronionego nazywany „oszustwem sądowych”, będący odmianą oszustwa z art. 286 § 1 k.k., polegający m.in. na tym, że „osobą” wprowadzoną w błąd i dokonującą rozporządzenia cudzym mieniem jest sąd. Wskazuje się, nie jest możliwe popełnienie tego przestępstwa, gdy sprawca dokonuje określonych czynności bez wiedzy i woli pokrzywdzonego. Z drugiej strony pojawiają się publikacje naukowe aprobujące tezy sformułowane przez SN w glosowanym wyroku. Niektórzy opowiadają się bowiem za „szerokim” rozumieniem znamienia „rozporządzania mieniem”. Uważają oni, że dyspozycja art. 286 § 1 k.k. wyczerpuje także sytuację, w której wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, uzyskane na skutek świadomego wprowadzenia sądu w błąd co do niezgodnego z rzeczywistością tytułu dziedziczenia lub kręgu uprawnionych spadkobierców, o ile prowadzi to do pogorszenia sytuacji majątkowej pokrzywdzonego. Wskazuje się przy tym, że nie ma znaczenia to, iż takie postanowienie ma charakter deklaratoryjny, ale to że konsekwencją jego jest uszczerbek majątkowy doznany przez pokrzywdzonego. Ograniczenie penalizacji tylko do orzeczeń konstytutywnych nie jest uzasadnione wykładnią znamion przepisu art. 286 § 1 k.k. Rodzaj czynności prawnych czy charakter wydanego przez sąd orzeczenia nie powinny wykluczać możliwości popełnienia w określonych przypadkach przestępstwa oszustwa sądowego w związku postępowaniem spadkowym. Nie ulega zatem wątpliwości, że zarówno tematyka oszustwa sądowego, jak i tezy niniejszego glosowanego orzeczenia odgrywają dla praktyki duże znaczenie. Celem niniejszej glosy jest więc pogłębiona analiza tez i argumentacji zaprezentowanej przez SN w wydanym wyroku oraz w pewien sposób podsumowanie różnych rozbieżnych poglądów zajmowanych do tej pory w tej kwestii. Trzeba bowiem odpowiedzieć na pytania takie jak m.in: czy instytucję oszustwa sądowego powinno ograniczyć się wyłącznie do przypadków wydania orzeczenia konstytutywnego (wiążącego się z dokonaniem dyspozycji majątkowej); czy niezgodne z prawdą postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku prowadzi do wypełnienia znamion oszustwa sądowego; czy może powinno być ono karane ewentualnie jako przestępstwo poświadczenia nieprawdy przez organ wprowadzany w błąd; czy osobą o której mowa w art. 286 § 1 k.k. (którą sprawca doprowadza do niekorzystnego rozporządzenia mieniem), może być także organ państwa – sąd; czy znamię „rozporządzenia mieniem” z art. 286 § 1 k.k. należy rozumieć w sposób szeroki, czy może jednak zawężony oraz czy rodzaj czynności prawnych lub charakter wydanego przez sąd orzeczenia powinny wykluczać możliwości popełnienia w określonych przypadkach przestępstwa oszustwa sądowego w związku postępowaniem spadkowym. Należy stwierdzić, że zarówno tezy orzeczenia, jak i sposób rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego trzeba uznać za trafne. Można więc przyjąć, że jest to glosa aprobująca.

Mundur żołnierza Wojska Polskiego – wybrane aspekty

Mariusz Domżalski — 2026-03-23

Służba w służbach mundurowych oraz w Wojsku Polskim zyskuje na znaczeniu ze względu na istotną rolę, którą funkcjonariusze oraz żołnierze odgrywają w obliczu rozmaitych zagrożeń. Podstawowym celem niniejszej pracy jest analiza kwestii prawnych związanych z używaniem, noszeniem oraz ochroną prawną munduru żołnierza Wojska Polskiego. Omówiono regulacje ustawy o obronie Ojczyzny oraz aktów wykonawczych do niej w zakresie dotyczącym analizowanego zagadnienia. Niezbędnym stało się również sięgnięcie do Kodeksu wykroczeń oraz Kodeksu karnego, gdyż w tych aktach normatywnych spenalizowano czyny dotyczące naruszeń w zakresie umundurowania. Pełna realizacja postawionych w niniejszych rozważaniach celów nie byłaby możliwa na podstawie jedynie analizy dogmatycznej tematyki dotyczącej munduru. Przedmiotową problematykę ujęto również z perspektywy doktryny. Wybór analizowanego problemu badawczego powinien zostać odpowiednio uzasadniony, stąd też zdecydowano się na sformułowanie głównego problemu badawczego w postaci pytania: Czy obecnie obowiązujące regulacje prawne dotyczące używania, noszenia oraz ochrony prawnej munduru żołnierza Wojska Polskiego są kompleksowe i wystarczające? W związku z powyższym sformułowana została też hipoteza badawcza, polegająca na przyjęciu, że przepisy dotyczące używania, noszenia oraz ochrony prawnej munduru żołnierza Wojska Polskiego są kompleksowe i wystarczające. Elementem niezbędnym do osiągnięcia założonego celu naukowego jest ustalenie odpowiedniej metody badawczej. Znaczenie podstawowe miała metoda formalno-dogmatyczna wzbogacona w niektórych miejscach o metodę teoretyczno-prawną. Użycie metody analitycznej formalno-dogmatycznej polegało na poddaniu szczegółowej analizie krajowych aktów prawnych dotyczących poruszanego zagadnienia. Istotnym elementem pracy była również analiza orzecznictwa. Na koniec dokonano podsumowania i przedstawienia najważniejszych wniosków.

Death as a medical and legal fact

Gabriela Kozłowska — 2026-03-23

The death of a human being is both a legal and a medical fact. Obviously, these are not the only fields of science that revolve around these events. These are likewise cultural and social facts, as well as those pertaining to religion. Death remains a subject of enduring interest within philosophy, ethics, and psychology. This report considers the phenomenon of death from two principal perspectives: the legal and the medical.

Syzyfowa polityka

Igor Rapicki — 2026-03-23

Artykuł podejmuje problem trwałości demokratycznego państwa prawa w perspektywie długotrwałych procesów historycznych. Punktem wyjścia jest założenie, że współczesne demokracje nie są wolne od mechanizmów oligarchizacji i koncentracji władzy, znanych z wcześniejszych form organizacji politycznej.
Celem artykułu jest analiza roli elit politycznych i gospodarczych jako czynnika autoregeneracji kryzysów systemów politycznych. Autor, odwołując się do koncepcji cykliczności dziejów oraz teorii Petera Turchina, Roberta Michelsa i Waltera Scheidela, bada mechanizmy kumulacji zasobów, nadprodukcji elit oraz narastania nierówności jako źródeł destabilizacji ustrojowej. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że demokratyczne państwo prawa nie stanowi stanu trwałego ani samoistnego, lecz wymaga nieustannego podtrzymywania równowagi pomiędzy interesami elit a kondycją społeczną warstw niższych. Historia pokazuje, że brak tej równowagi uruchamia procesy prowadzące do kryzysów, które często kończą się gwałtowną korektą systemową. Utrzymanie stabilności demokracji jawi się zatem jako proces ciągły, przypominający syzyfową pracę instytucjonalnej kontroli nad koncentracją władzy.

Czy dyrektywa o przejrzystości wynagrodzeń rozwiąże problem z luką płacową w Polsce?

Maciej Stanecki — 2026-03-23

W artykule zanalizowano mechanizmy wprowadzone przez dyrektywę UE 2023/970 i ich potencjalny wpływ na redukcję luki płacowej w Polsce. Zwrócono uwagę na przejście od reaktywnego modelu ochrony przed dyskryminacją płacową do proaktywnej transparentności wynagrodzeń, obejmującej obowiązki informacyjne pracodawców, prawo pracowników do informacji o średnich płacach oraz wspólną ocenę wynagrodzeń. Omówiono wyzwania związane z obiektywizacją wartościowania pracy, ryzyko „równania w dół” oraz potrzebę zmian kulturowych w organizacjach. Analiza opiera się na przepisach Kodeksu pracy, orzecznictwie TSUE i SN oraz danych GUS i Eurostatu. Wnioski wskazują na to, że skuteczność reformy zależy zarówno od precyzyjnej legislacji, jak i od systemowej adaptacji przedsiębiorstw oraz efektywności nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy.