Kortowski Przegląd Prawniczy

Umowa franczyzy jako umowa nienazwana w polskim systemie prawnym

Karolina Adamska — 2026-08-27

Umowa franczyzy stanowi jeden z najbardziej rozpowszechnionych, a zarazem kontrowersyjnych przykładów umowy nienazwanej w polskim systemie prawa cywilnego. Jej dynamiczny rozwój w praktyce gospodarczej wynika z zasady swobody umów oraz braku kompleksowej regulacji ustawowej. Jednocześnie relację franczyzową cechuje istotna nierównowaga kontraktowa między franczyzodawcą a franczyzobiorcą, co rodzi poważne obawy dotyczące ochrony prawnej słabszej strony stosunku zobowiązaniowego.
Celem niniejszego artykułu jest analiza umowy franczyzy jako umowy nienazwanej w polskim prawie cywilnym, ze szczególnym uwzględnieniem jej charakteru prawnego, wzajemności świadczeń oraz sytuacji kontraktowej stron. Opracowanie ma również na celu ocenę skuteczności istniejących mechanizmów ochronnych, wynikających z przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, oraz rozważenie zasadności wprowadzenia odrębnej regulacji ustawowej dotyczącej umów franczyzy. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że obecny model ochrony stron umowy franczyzy, oparty przede wszystkim na klauzulach generalnych i wykładni sądowej, pozostaje niewystarczający. Dominująca pozycja franczyzodawcy sprzyja nierównowadze kontraktowej, zwłaszcza na etapie zawierania i rozwiązywania umowy. W związku z tym uzasadnione wydaje się rozważenie wprowadzenia częściowej regulacji ustawowej umów franczyzy pod warunkiem, że taka interwencja pozwoli zachować elastyczność franczyzy jako formy współpracy gospodarczej.

Glosa do uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II CZP 85/15 w sprawie uchylenia lub zmiany stwierdzenia nabycia spadku, tj. art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego

Patrycja Bróżek — 2026-08-27

Sąd Najwyższy w sprawie o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 k.p.c.), po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez sąd okręgowy o następującej treści: „Czy w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku wydziedziczonego traktuje się tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, a w konsekwencji czy udział spadkowy, który by przypadał wydziedziczonemu zstępnemu, przypada jego zstępnym?”, w dniu 3 grudnia 2015 r. (sygn. akt III CZP 85/15) podjął uchwałę, że udział spadkowy, który przypadłby z ustawy wydziedziczonemu przez spadkodawcę jego dziecku, przypada zstępnym wydziedziczonego (czyli wnukom spadkodawcy). Glosa koncentruje się wokół skutków wydziedziczenia zstępnego w przypadku niepowołania do części spadku spadkobierców, tj. zakresu dziedziczenia zstępnych wydziedziczonego zstępnego oraz związanej z tym kwestii statusu normatywnego osoby wydziedziczonej. Pojawiają się tutaj niejasności odnośnie do tego, jaki jest krąg spadkobierców ustawowych, gdy spadkodawca wydziedziczył zstępnego i powołał spadkobierców testamentowych tylko do części spadku. W przedmiotowej sprawie sąd okręgowy miał wątpliwości odnośnie do sytuacji prawnej osoby wydziedziczonej i udziału spadkowego, który jej przypada (związanych z wpływem testamentu negatywnego oraz wydziedziczenia na dziedziczenie ustawowe). Pojawiają się na tym tle pytania: jaka jest różnica między testamentem negatywnym/wyłączeniem od dziedziczenia a stricte wydziedziczeniem (na podstawie art. 1008 k.c.); czy wydziedziczony w testamencie negatywnym jest traktowany tak jak osoba, która nie dożyła otwarcia spadku (co skutkowałoby wyłączeniem z kręgu spadkobierców i brakiem prawa do zachowku), czy jak osoba, której przysługuje prawo tylko w zakresie zachowku; czy pozbawienie spadkobiercy ustawowego zachowku jest możliwe tylko na zasadach ogólnych (przez wydziedziczenie z powodu przyczyn wymienionych w art. 1008 k.c.); czy testament negatywny jest zgodny z aktualnymi zasadami prawa spadkowego; jaka jest sytuacja prawna zstępnych wydziedziczonego, czy są oni spadkobiercami w odniesieniu do udziału spadkowego, który przypadłby wydziedziczonemu, gdyby nie doszło do wydziedziczenia; czy zstępny wydziedziczonego zstępnego posiada w takim przypadku prawo tylko do zachowku (art. 1011 k.c.), czy może dochodzi on do spadku jako spadkobierca ustawowy? Stanowisko wyrażone w uchwale jest co do zasady prawidłowe, jednak różnego rodzaju wątpliwości budzi sposób rozstrzygnięcie tej sprawy. Celem glosy jest więc pogłębiona analiza tezy i uzasadnienia uchwały Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2015 r.

Kolegialny organ wykonawczy w powiecie i w województwie samorządowym

Maria Bułajewska — 2026-08-27

W artykule zanalizowano konstrukcję ustrojową kolegialnych organów wykonawczych – zarządu powiatu oraz województwa. W oparciu o art. 164 Konstytucji RP, dowiedziono, że trójszczeblowy model samorządu w Polsce ma charakter fakultatywny, a władzę wykonawczą powierzono organom kolegialnym w celu zagwarantowania zrównoważonej reprezentacji interesów. Oba zarządy opierają się na dwustopniowym, „autorskim” modelu wyboru, w którym organ stanowiący najpierw wybiera przewodniczącego, a następnie pozostałych członków na jego wyłączny wniosek. W sferze kompetencyjnej kluczowa różnica polega na domniemaniu kompetencji na rzecz zarządu województwa, podczas gdy zarząd powiatu wykazuje silniejszą podległość swojej radzie. Trwałość mandatu bazuje na zasadzie ciągłości władzy, kontrolowanej poprzez coroczne procedury wotum zaufania i absolutorium. System równowagi władz domykają nadzwyczajne tryby rozwiązywania zarządów.

Mafia idzie na wojnę – współpraca USA z mafią podczas II wojny światowej

Kinga Chamik — 2026-08-27

Mafia brała pośrednio udział w II wojnie światowej. Utrudniony dostęp do dokumentacji dał szerokie pole do spekulacji i tworzenia teorii spiskowych. W wyniku aktów sabotażu ze strony państw Osi wywiad Marynarki Wojennej USA nawiązał współpracę ze światem przestępczym Nowego Jorku. Decyzja ta miała na celu wzmocnienie ochrony infrastruktury wschodniego wybrzeża, kluczowej dla prowadzenia działań wojennych w Europie. Mafia pomogła również uzyskać niezbędne informacje do przeprowadzenia operacji lądowania sił alianckich na Sycylii. W wyniku tych działań nowojorski syndykat umocnił swoja pozycję, a sycylijska Cosa Nostra odrodziła się. Celem artykułu jest zdementowania teorii spiskowych dotyczących współpracy służb amerykańskich z mafią amerykańską i sycylijską oraz przedstawienie prawdziwego przebiegu zdarzeń. Sporządzony w 1954 r. raport Herlandsa potwierdza nawiązanie współpracy służb amerykańskich z mafią. Przestępczy półświatek był bezpośrednio zaangażowany w ochronę wschodniego wybrzeża. Kontakty mafii umożliwiły również zdobycie informacji niezbędnych podczas planowania inwazji aliantów na Sycylię. Nie istniał jednak żaden tajny plan służący przejęciu władzy na wyspie przez mafię, który miał zapobiec przejęciu władzy przez komunistów. Cosa Nostra odzyskała kontrolę dzięki umiejętności korzystania ze sprzyjających okoliczności.

Status prawny snusów i woreczków nikotynowych w Polsce i w Unii Europejskiej

Paweł Chomański — 2026-08-27

W obliczu dynamicznych zmian społecznych, gospodarczych i technologicznych na rynek trafiają nowe, często innowacyjne produkty, których status prawny z czasem zostaje uregulowany. Przykładem są snusy (produkty tytoniowe) i woreczki nikotynowe (produkty beztytoniowe zawierające nikotynę). Celem opracowania jest przedstawienie i porównanie regulacji prawnych dotyczących snusów i woreczków nikotynowych w Polsce oraz w państwach członkowskich UE. Analiza obejmuje zarówno przepisy unijne, jak i krajowe regulacje dotyczące woreczków nikotynowych, w tym kwestie opodatkowania, ograniczeń sprzedaży, oznakowania i zawartości nikotyny. Regulacje unijne jasno zakazują obrotu snusem (poza Szwecją), natomiast brak harmonizacji w zakresie woreczków nikotynowych prowadzi do dużych różnic między państwami. Widoczny jest trend w kierunku zwiększania restrykcji: ograniczeń sprzedaży osobom nieletnim, wprowadzania limitów zawartości nikotyny i zakazów smakowych. W Polsce w 2025 r. wprowadzono kompleksowe przepisy obejmujące definicję, akcyzę i ograniczenia sprzedaży woreczków nikotynowych, co wpisuje się w ogólnoeuropejski kierunek regulacyjny.

Żądanie zniesienia współwłasności jako realizacja prawa współwłaściciela

Maria Gajek — 2026-08-27

Celem artykułu jest przedstawienie instytucji prawa żądania zniesienia współwłasności, czyli stanu, w którym rzecz przysługuje niepodzielnie kilku osobom. Uprawnienie to posiada każdy ze współwłaścicieli. Kodeks cywilny reguluje kwestie sposobów i trybów zniesienia współwłasności, wskazując, że stan niepodzielności może zostać zakończony na skutek zawarcia umowy o zniesienie współwłasności przez współwłaścicieli bądź na mocy konstytutywnego orzeczenia sądu znoszącego współwłasności. Z kolei sposobem zniesienia współwłasności jest fizyczny podział rzeczy, przekazanie rzeczy wspólnej jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty pozostałych oraz podział cywilny, czyli sprzedaż rzeczy i podział uzyskanej ceny pomiędzy współwłaścicielami. Mimo że współwłasność stanowi funkcjonalną formę organizacji stosunków majątkowych, w praktyce generuje ona istotne trudności natury prawnej i ekonomicznej, wynikające z kolizji interesów współwłaścicieli oraz ograniczeń w wykonywaniu uprawnień względem wspólnego przedmiotu.

Strategic competitiveness between the EU and the United States in artificial intelligence development – human capital, legal frameworks and data

Robert Lizak — 2026-08-27

This article analyzes the level of strategic competitiveness of the European Union and the United States in the development of artificial intelligence based on three key factors determining the development of this technology: the availability of human capital, the regulatory environment, and access to data. The analysis is based on M. Draghi’s Report on the competitiveness of the European economy, which is compared with US federal law and strategic documents of the US administration. The article reviews selected legal acts and public documents regulating the development of AI in both jurisdictions, with particular emphasis on the EU AI Act, the GDPR, and selected US federal laws regarding data management and AI development policy. The analysis found that the EU regulatory model focuses primarily on the protection of fundamental rights and risk management related to the use of AI, while the US approach places a greater emphasis on supporting technological innovation, public-private sector collaboration, and broad access to data. Consequently, a more flexible legal environment in the United States promotes the faster commercialization of AI technologies and strengthens their competitive advantage. The article also presents recommendations for strengthening the EU’s potential in the area of human capital, simplifying regulation, and increasing the availability of data for the development of AI systems.

Zasadność uznania sposobu działania z wykorzystaniem fundacji rodzinnej za sztuczny w świetle klauzuli GAAR

Szymon Mackiewicz — 2026-08-27

Artykuł poświęcony jest analizie sztucznego charakteru czynności w rozumieniu ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (art. 119a Ordynacji podatkowej) w kontekście działalności gospodarczej prowadzonej przez fundacje rodzinne. W opracowaniu przedstawiono genezę i rozwój klauzuli GAAR w polskim systemie prawnym oraz jej znaczenie w kontekście przeciwdziałania agresywnemu planowaniu podatkowemu. Omówiono konstrukcję fundacji rodzinnej jako podatnika CIT i instytucji sukcesyjnej, której szczególny status może budzić wątpliwości interpretacyjne. Analizie poddano wybrane orzecznictwo sądów administracyjnych oraz poglądy doktryny, koncentrując się na kryteriach uznania danej czynności za sztuczną. Rozważania ukazują, że granica między legalnym korzystaniem z ulg a nadużyciem prawa podatkowego jest płynna. Ocena działań podatnika jest rygorystyczna, ale wymaga wyważenia celów ekonomicznych, zgodności z prawem przy stosowaniu zasad demokratycznego państwa prawa.

Powojenna perspektywa dotycząca prawa talionu. Formuła Radbrucha na przykładzie organizacji Nakam

Sonia M. Mikołajczak — 2026-08-27

Punktem wyjścia analizy jest formuła Radbrucha, zgodnie z którą prawo rażąco niesprawiedliwe przestaje zasługiwać na miano prawa. Koncepcja ta, pierwotnie formułowana w celu rozliczenia sprawców zbrodni systemowych, rodzi jednak pytanie o granice dopuszczalnych reakcji ofiar na porządek prawny, który stał się narzędziem przemocy. Studium przypadku stanowi działalność żydowskiej organizacji Nakam, działającej bezpośrednio po II wojnie światowej i postulującej zbiorowy odwet na narodzie niemieckim jako odpowiedź na Zagładę. Celem publikacji jest wykazanie, że choć formuła Radbrucha pozwala delegitymizować prawo skrajnie niesprawiedliwe, nie prowadzi do nieograniczonego usprawiedliwienia przemocy podejmowanej w imię sprawiedliwości. Przypadek Nakamu stanowi test graniczny tej koncepcji, ponieważ ukazuje napięcie między moralną intuicją odwetu a aksjologiczną granicą sprawiedliwości, która przebiega tam, gdzie przemoc przestaje być odpowiedzią na winę, a staje się represją wobec zbiorowej przynależności. Problemem nie jest traktowanie Nakamu jako ruchu stricte zbrodniczego ani jako projektu sprawiedliwości, lecz jako symptomu głębokiego kryzysu legitymizacji prawa i instytucjonalnych mechanizmów rozliczenia zbrodni. W tej perspektywie przemoc Nakamu jawi się jako forma buntu powstałego w normatywnej próżni, po odrzuceniu prawa skrajnie niesprawiedliwego, lecz przed ustanowieniem nowego porządku zdolnego do przywrócenia sensu sprawiedliwości.

Pozycja ustrojowa prezydenta w systemie politycznym Republiki Finlandii

Anna Opar — 2026-08-27

Tryb wyboru prezydenta Finlandii, wprowadzony konstytucją z 11 czerwca 1999 r., instytucjonalnie uniezależnił ten urząd od Eduskunty, wprowadzając bezpośrednie wybory powszechne. Choć zapewniają one silną legitymizację demokratyczną, prezydent funkcjonuje w ramach modelu parlamentarnego, bez dominującej roli w systemie politycznym. Zakres kompetencji prezydenckich ma dziś przede wszystkim charakter reprezentacyjny i ceremonialny, rzeczywista władza wykonawcza należy do rządu, odpowiedzialnego politycznie przed parlamentem. W polityce wewnętrznej prezydent działa w ścisłej współpracy z rządem – mianuje premiera i ministrów na jego wniosek, bez swobody decyzyjnej, a parlament może rozwiązać jedynie z inicjatywy premiera i za zgodą Rady Państwa. W polityce zagranicznej prezydent Finlandii współdziała z rządem, z wyłączeniem spraw należących do kompetencji Unii Europejskiej. W zakresie obronności pełni funkcję Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych, lecz decyzje podejmowane są w porozumieniu z organami wykonawczymi. W sferze legislacyjnej prezydent dysponuje prawem inicjatywy ustawodawczej i sankcji, jednak bez prawa weta – ustawy ponownie uchwalone przez parlament wchodzą w życie niezależnie od jego stanowiska. Dodatkowo prezydent wykonuje uprawnienia indywidualne, takie jak prawo łaski, nadawanie obywatelstwa czy mianowanie urzędników i ambasadorów. Rzeczywista władza wykonawcza należy do rządu, odpowiedzialnego politycznie przed parlamentem.

Hybristofilia i medialna idealizacja sprawcy jako wyzwania dla standardu fair trial w polskim procesie karnym

Zuzanna Pawlina — 2026-08-27

W artykule przedstawiono problematykę wpływu zjawiska hybristofilii oraz medialnej idealizacji sprawców przestępstw na gwarancję rzetelnego procesu karnego w Polsce. Analiza koncentruje się na czterech zasadniczych zagrożeniach: zjawisku „pozytywnej prejudycji” naruszającej art. 4 k.p.k., zastąpieniu procesu dowodowego „procesem estetycznym”, erozji domniemania niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.) poprzez wytworzenie „domniemania wyjątkowości” oraz dysfunkcji czynnika społecznego (ławników) wobec braku mechanizmów selekcji analogicznych do voir dire. W opracowaniu wykorzystano metodę dogmatycznoprawną analizy przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz przegląd literatury z zakresu psychologii sądowej, kryminologii kulturowej i prawa prasowego.

Pokój liberalny

Igor Rapicki — 2026-08-27

W artykule przedstawiono liberalizm jako historyczną odpowiedź na wojny religijne i niemożność rozstrzygnięcia sporów światopoglądowych siłą. Autor argumentuje, że liberalizm nie jest przede wszystkim ideologią wolności, lecz mechanizmem politycznym, umożliwiającym pokojowe współistnienie ludzi o różnych przekonaniach, a jego sukces wynika z ograniczania konfliktów wewnętrznych poprzez debatę, prawo i instytucje zamiast przemocy.

Kontraktowa alokacji ryzyka w stosunkach zobowiązaniowych. Rzecz o umowie o roboty budowlane jako instrumencie do alokacji ryzyka i odpowiedzialności w procesie realizacji inwestycji budowlanej

Ilona Marta Sebastiańska — 2026-08-27

W kontekście umów o roboty budowlane ryzyko przejawia się jako kategoria funkcjonalna, a jego rozkład między stronami kontraktu wpływa bezpośrednio na efektywność realizacji inwestycji, ilość sporów oraz stabilność relacji gospodarczych. Punktem wyjścia do rozważań jest wieloaspektowe ujęcie pojęcia ryzyka, uwzględniające zarówno klasyczne koncepcje teoretyczne, jak i współczesne podejścia funkcjonujące w praktyce kontraktowej. Autorka wskazuje na brak jednoznacznej definicji ryzyka w polskim porządku prawnym, podkreślając jego funkcjonalne znaczenie w kontekście odpowiedzialności kontraktowej oraz deliktowej. Postawiona zostaje teza, że skuteczna realizacja inwestycji zależy od jakości umowy, w szczególności od precyzyjnego określenia zakresu odpowiedzialności stron.

W artykule dokonano przeglądu praktyk kontraktowych w Polsce oraz na rynkach międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem standardów FIDIC, NEC4 i JCT. Autorka krytycznie odnosi się do dominującej w Polsce praktyki jednostronnego narzucania wzorców umownych przez zamawiających, co skutkuje nieproporcjonalnym obciążeniem wykonawców ryzykiem, często bez adekwatnej kompensacji finansowej.

W konkluzji podkreślono znaczenie świadomego, sprawiedliwego i transparentnego podejścia do alokacji ryzyka oraz rewizję poglądu na zasady sformułowane przez Naela Bunniego. Artykuł stanowi głos w dyskusji nad potrzebą ewolucji krajowej praktyki kontraktowej w kierunku bardziej zrównoważonego i partnerskiego modelu współpracy w sektorze budownictwa.

Ustalenie nieistnienia uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy jako środek ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych

Jakub Wiktor Żurawlew — 2026-08-27

Przedmiotem artykułu jest analiza powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy jako środka ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych. Celem opracowania jest ocena, czy ustalenie nieistnienia uchwały może stanowić funkcjonalny instrument ochrony mniejszości oraz określenie relacji powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały do powództw o uchylenie i stwierdzenie nieważności uchwały W pierwszej części zaprezentowano podstawowe zagadnienia ochrony praw mniejszości oraz poddano analizie poglądy doktryny, poruszające zagadnienie oceny skuteczności systemu ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych. W części drugiej przeanalizowano użyteczność powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały na tle innych mechanizmów ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych. Przedstawiono główne stanowiska doktryny dotyczące dopuszczalności wyodrębnienia kategorii uchwał nieistniejących. Następnie oceniono możliwość włączenia koncepcji uchwał nieistniejących do systemu ochrony praw mniejszości. W wyniku przeprowadzonych rozważań prawnych ustalono, że koncepcja uchwał nieistniejących może zostać włączona do systemu ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych, jednak funkcjonalność tego rozwiązania zależy od wyraźnego odróżnienia nieistnienia od wadliwości uchwały oraz od wypracowania w doktrynie i judykaturze jednolitych kryteriów definiowania tej kategorii prawnej.