Kortowski Przegląd Prawniczy

Prekluzja dowodowa w polskim postępowaniu karnym a realizacja zasady prawdy materialnej

Karolina Bieganowska — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

Prekluzja dowodowa, instytucja tradycyjnie kojarzona z postępowaniem cywilnym, została wprowadzona także do polskiego procesu karnego, co budzi wątpliwości ze względu na możliwy konflikt z zasadą prawdy materialnej, uznawaną za fundamentalną regułę postępowania karnego. Celem niniejszego artykułu jest analiza relacji między prekluzją dowodową a realizacją zasady prawdy materialnej oraz odpowiedź na pytanie, czy ograniczenie możliwości zgłaszania dowodów po określonym terminie stanowi zagrożenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w procesie karnym. Autorka dokonuje szczegółowej analizy literatury prawniczej, orzecznictwa sądowego oraz motywów ustawodawcy, wskazując na istniejącą sprzeczność tych dwóch instytucji. Wnioski wskazują na to, że prekluzja, choć usprawnia proces karny i zapobiega jego przewlekłości, faktycznie może ograniczać dążenie sądu do prawdy, zniekształcając pełne i obiektywne ustalenie faktów. Z tego względu zasadne jest rozważenie zmiany obecnego ujęcia prekluzji z obligatoryjnego na fakultatywne, co pozwoliłoby sądom na większą elastyczność i dostosowanie decyzji dowodowych do specyfiki poszczególnych spraw bez naruszania podstawowej wartości, jaką jest prawda materialna.

Analiza dotychczasowego wdrożenia technologii wysokiego ryzyka AI CCTV w polskim systemie penitencjarnym

Mikołaj Mucha — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

Publikacja poświęcona jest ocenie pilotażowego wdrożenia wysokiego ryzyka technologii AI CCTV w polskim systemie penitencjarnym. Analiza koncentruje się na projekcie AICCTV realizowanym w latach 2019–2022, którego celem było opracowanie inteligentnego systemu wspomagania decyzji dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, opartego na algorytmicznej analizie obrazu z monitoringu wizyjnego oraz generowaniu alertów dotyczących zdarzeń niebezpiecznych lub nietypowych. W opracowaniu przyjęto założenie, że ocena tej technologii powinna wykraczać poza kwestie czysto techniczne i obejmować również prawne, organizacyjne oraz operacyjne uwarunkowania jej stosowania w warunkach izolacji penitencjarnej. Szczególne znaczenie przypisano statusowi prawnemu monitoringu wizyjnego w jednostkach penitencjarnych, specyfice obowiązków funkcjonariuszy pełnionych na stanowisku monitorującego oraz ograniczeniom poznawczym i psychofizycznym związanych ze służbą na tym stanowisku ochronnym. W opracowaniu wskazano, że dotychczasowe wyniki pilotażu nie uzasadniają uznania systemu za w pełni dojrzałe rozwiązanie gotowe do wdrożenia na szeroką skalę. Obecnie projekt AICCTV należy traktować przede wszystkim jako etap badawczo-eksploracyjny, wymagający dalszej analizy jego skuteczności technologicznej, wpływu na organizację Służby Więziennej, odpowiedzialności prawnej za błędne klasyfikacje oraz zgodności ze standardami ochrony praw człowieka.

Parlament Finlandii jako organ władzy ustawodawczej w systemie republikańskim – zakres kompetencji

Anna Opar — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

Eduskunta, jednoizbowy parlament Finlandii, działa na podstawie Konstytucji z 1999 r., obowiązującej od 1 marca 2000 r. Jest to parlamentarno-gabinetowy model władzy i odzwierciedla zasady demokratycznego państwa prawa, w tym podział władz oraz odpowiedzialność rządu przed parlamentem. Jako centralny organ władzy ustawodawczej, Eduskunta posiada szerokie kompetencje legislacyjne, kontrolne, budżetowe i ustrojodawcze. Jej podstawową funkcją jest stanowienie prawa oraz kontrola zgodności ustaw z Konstytucją, realizowana przez Komisję Prawa Konstytucyjnego. Parlament sprawuje nadzór nad rządem poprzez interpelacje, zapytania i wotum nieufności, co wzmacnia odpowiedzialność polityczną w systemie parlamentarnym. Komisje, zwłaszcza Komisja Finansów, odgrywają kluczową rolę w analizie i zatwierdzaniu budżetu państwa oraz nadzorze nad jego wykonaniem. Eduskunta uczestniczy także w polityce zagranicznej i unijnej poprzez Wielką Komisję i Komisję Spraw Zagranicznych, opiniując kwestie traktatowe i zatwierdzając wybrane umowy międzynarodowe.

Czy interpretacja komunikatów niewerbalnych w czasie karnej rozprawy zdalnej może wpływać na wynik procesu?

Żaneta Özdemir — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

W artukle podjęto problem wpływu ograniczonej percepcji komunikatów niewerbalnych w toku karnej rozprawy zdalnej na ocenę dowodów osobowych oraz realizację podstawowych gwarancji procesowych. Punktem wyjścia jest pytanie, czy ograniczenie bezpośredniego kontaktu sądu z osobowym źródłem dowodowym może oddziaływać na ocenę wiarygodności świadków i oskarżonego, a w konsekwencji na wynik procesu karnego. Analizie poddano również, czy rozprawa zdalna stanowi jedynie techniczną modyfikację sposobu prowadzenia postępowania, czy też prowadzi do jakościowej zmiany realizacji zasady bezpośredniości. W opracowaniu zastosowano metodę dogmatycznoprawną, uzupełnioną analizą orzecznictwa ETPC i wybranych judykatów common law. Pomocniczo wykorzystano perspektywę prawnoporównawczą i interdyscyplinarną, obejmującą ustalenia psychologii zeznań oraz badań nad komunikacją niewerbalną. W artykule przyjęto, że rozprawa zdalna nie eliminuje zasady bezpośredniości, lecz prowadzi do jej jakościowej modyfikacji. Znaczenie tej modyfikacji ujawnia się przede wszystkim w sprawach opartych na dowodach osobowych, w których ocena wiarygodności świadków lub oskarżonego pozostaje kluczowa dla rozstrzygnięcia. Komunikacja niewerbalna nie powinna być traktowana jako samodzielne kryterium oceny prawdomówności, jednak jej całkowite pominięcie mogłoby zubożyć proces poznawczy sądu. W konsekwencji rozprawa zdalna w sprawach karnych wymaga szczególnej ostrożności oraz zapewnienia gwarancji kompensujących ograniczenia wynikające z komunikacji audiowizualnej.

Wolność sumienia i religii nieletnich w świetle ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r.

Łukasz Sitkowski — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

W artykule przedstawiono problematykę wolności sumienia i religii nieletnich przebywających w placówkach resocjalizacyjnych w świetle ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r. Autor wskazuje na konstytucyjne oraz międzynarodowe podstawy tego prawa, a także analizuje przepisy szczegółowe regulujące praktyki religijne i organizację duszpasterstwa w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych. Celem opracowania jest ocena obowiązujących regulacji prawnych dotyczących realizacji prawa do wolności sumienia i religii przez nieletnich oraz identyfikacja ich niedoskonałości. Autor formułuje postulaty de lege ferenda, zmierzające do stworzenia bardziej precyzyjnych i kompleksowych norm prawnych, uwzględniających specyfikę rozwojową i wychowawczą nieletnich. Analiza wskazuje na to, że aktualne przepisy w znacznej mierze powielają regulacje dotyczące dorosłych pozbawionych wolności, co jest niewystarczające w kontekście praw dziecka. Konieczne jest wprowadzenie rozwiązań prawnych, które precyzyjnie określą dopuszczalne formy praktyk religijnych, warunki ich realizacji, status kapelanów w placówkach oraz zagwarantują dobrowolność uczestnictwa w praktykach religijnych i edukacji wyznaniowej. Proponowane zmiany mają na celu pełniejszą realizację konstytucyjnej zasady wolności sumienia i religii.

Prawo do bycia zapomnianym w europejskim porządku prawnym – od uprawnienia proceduralnego do prawa podstawowego

Maciej Stanecki — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

Artykuł analizuje prawo do bycia zapomnianym jako instrument ochrony praw jednostki w europejskim porządku prawnym, ze szczególnym uwzględnieniem jego ewolucji w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Punktem wyjścia rozważań jest art. 17 rozporządzenia (UE) 2016/679 (RODO), interpretowany w świetle Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej konwencji praw człowieka. Analiza kluczowych judykatów, w tym spraw Google Spain oraz Google LLC przeciwko CNIL, pozwala ukazać kształtowanie się standardu dereferencji jako środka realizacji prawa do bycia zapomnianym oraz określić jego granice, w szczególności w aspekcie terytorialnym. Perspektywa unijna została uzupełniona o orzecznictwo strasburskie, zwłaszcza wyrok w sprawie Hurbain przeciwko Belgii, akcentujący konieczność równoważenia prawa do prywatności z wolnością wypowiedzi oraz funkcją archiwalną prasy. W części końcowej artykułu zasygnalizowano wyzwania technologiczne związane z realizacją prawa do usunięcia danych w środowisku cyfrowym oraz przedstawiono postulaty de lege ferenda dotyczące funkcjonalnej wykładni art. 17 RODO.

Nieważność wyroku z mocy samego prawa (ipso iure) w rzymskim procesie cywilnym

Sebastian Stankiewicz — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

Rzymski proces cywilny doczekał się wielu opracowań naukowych, jednak w przedmiocie wyroku sądowego brak co do zasady w polskiej literaturze romanistycznej opracowań bezpośrednio podejmujących niniejszą problematykę, która to najczęściej podejmowana jest przy omawianiu innych zagadnień procesowych. Celem artykułu jest odpowiedź na pytania: czy prawo rzymskie znało nieważność wyroku z mocy samego prawa w procesie cywilnym, jakie były jej ewentualne przyczyny oraz czy istniała regulacja przewidująca środki prawne przeciwko takowym wyrokom. Ponadto istotne znaczenie mają zaprezentowane w artykule uwagi terminologiczne dotyczące pojęcia wyroku nieważnego, nieistniejącego i wadliwego w rzymskim procesie cywilnym. Prawo rzymskie znało konstrukcję nieważności wyroku z mocy samego prawa. Wyrok taki nie wywoływał żadnych skutków prawnych, ponieważ nie istniał. Inaczej było w przypadku wyroku wadliwego, który mógł być uzupełniony przez sędziego poprzez wydanie innego wyroku lub ewentualnie sprostowany. Przyczyny nieważności wyroku mogły być różnorakie i wynikać z okoliczności zarówno natury formalnej, jak i materialnej oraz wynikać z wad samego wyroku, jak i uchybień zaszłych w postępowaniu sądowym. W rzymskim postępowaniu cywilnym nie znano środka prawnego, który w sposób bezpośredni, czyli wprost nakierowany byłby, biorąc pod uwagę jego zasadniczy cel, na unicestwienie wyroku nieważnego. Artykuł stanowi przyczynek do ewentualnych dalszych, szczegółowych badań nad przedmiotową problematyką.

Ograniczenia prawa własności ze względu na ochronę środowiska w perspektywie konstytucji polskiej, niemieckiej, amerykańskiej – zarys problematyki

Maria Stola — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

W obliczu globalnych wyzwań ekologicznych systemy prawne stoją przed zadaniem implementacji „zielonych” ograniczeń własności. Poprzez analizę polskiego, niemieckiego i amerykańskiego porządku prawnego w artykule prześledzono proces dostosowywania tradycyjnych instytucji ochrony własności do nowych wymogów. Wnioski wskazują na to, że podczas gdy Niemcy i USA wypracowały zaawansowane narzędzia ochrony właścicieli (Sonderopfer, regulatory takings), polski system prawny znajduje się w fazie dynamicznego rozwoju, poszukując własnej ścieżki w równoważeniu tych fundamentalnych wartości.

Prawo do życia rodzinnego osób z zespołem Downa – regulacje prawne i alternatywy

Elżbieta Żywucka-Kozłowska, Magda Dziembowska — Mon, 15 Jun 2026 00:00:00 +0000

W artyle zanalizowano prawną i medyczną sytuację osób z zespołem Downa w kontekście ich prawa do zawierania małżeństwa w Polsce. Celem niniejszego opracowania jest spojrzenie na zawieranie małżeństw przez osoby z zespołem Downa w świetle obowiązujących regulacji prawnych. Sformułowano problem badawczy, jaki przyjął postać pytania: czy na gruncie prawa polskiego możliwe jest zawarcie związku małżeńskiego przez osoby z zespołem Downa? Przyjęto metodę analizy piśmiennictwa i innych dostępnych materiałów. Przy osobach dotkniętych zespołem Downa często pojawia się wątpliwość co do poczytalności osoby. Niniejszy artykuł analizuje polskie regulacje prawne, by wyjaśnić, kiedy można mówić o prawnie uznanym związku małżeńskim.