Architektoniczny wymiar tęsknoty za PRL: rola nostalgii w ocenie tradycyjnych i nowoczesnych budynków i wnętrz mieszkalnych - Filipiak, Mikołaj; Zduńczyk, Adam; Lewicka, Maria (Przegląd Psychologiczny, 2025)
Cel: Celem badania było zbadanie związku między nostalgią i jej rodzajami (nostalgią restoratywną i refleksyjną) oraz preferencjami budynków i wnętrz o stylu nowoczesnym oraz typowym dla okresu PRL. Przewidywano, że nostalgia restoratywna (tęsknota za minionym okresem i chęć jego odtworzenia w teraźniejszości) będzie sprzyjać preferencjom architektury – budynków oraz wnętrz mieszkań – typowych dla okresu PRL w większym stopniu niż nostalgia refleksyjna, będąca refleksją nad mijającym czasem. Oczekiwano też pozytywnego związku wieku badanych z preferencjami budynków i wnętrz typowych dla okresu PRL. Metoda: Badanie pierwsze o charakterze pilotażowym przeprowadzono na grupie N = 67. Sprawdzona została korelacja między wiekiem oraz dwoma rodzajami nostalgii mierzonej kwestionariuszem INP (Index of Nostalgia Proneness) w adaptacji Prusik (2011) a ocenami 20 zdjęć bloków z okresu PRL oraz nowoczesnych budynków. W badaniu drugim wzięło udział 476 osób w wieku 18–83 lat. Wypełniały one kwestionariusz mierzący dwa typy nostalgii i oceniały 12 losowo prezentowanych zdjęć budynków oraz wnętrz w stylu nowoczesnym lub PRL-owskim na czterech wymiarach: „podoba mi się”, praktyczność, domowość i nostalgiczność. Wyniki: W badaniu pierwszym osoby starsze cechowały się wyższym poziomem nostalgii tęsknoty i wyżej oceniały zdjęcia budynków w stylu PRL. Nostalgia tęsknota była lepszym predyktorem ocen zdjęć bloków niż nostalgia refleksyjna. W badaniu drugim, analiza statystyczna wykazała negatywny związek pomiędzy wiekiem a oceną ogólną i nostalgiczności wnętrz w stylu PRL, oraz pozytywną z oceną nostalgiczności wnętrz nowoczesnych. Nostalgia refleksyjna lepiej wyjaśniała wariancję ocen budynków nowoczesnych. Nostalgia tęsknota była silniej związana z ocenami wnętrz w stylu PRL niż nostalgia refleksyjna, oraz pozwalała przewidywać ocenę nostalgiczności budynków w stylu PRL. Oba rodzaje nostalgii przewidywały pozytywne oceny nowoczesnych wnętrz. Konkluzja: Wyniki badań ukazują złożony obraz powiązań między nostalgią, stylem i ocenami prezentowanych zdjęć. Wykazano (spodziewany) związek nostalgii tęsknoty z pozytywnymi ocenami miejsc w stylu PRL, jednak pojawiły się także nieoczekiwane relacje między zmiennymi w badaniu drugim. Brak reprodukcji korelacji wieku z ocenami zdjęć sugeruje ograniczony wpływ doświadczeń z młodości na kształtowanie się preferencji do budynków i wnętrz.