Profile wypalenia szkolnego wśród polskich adolescentów i ich powiązania z jakością więzi rodzinnych - Tomaszek, Katarzyna; Muchacka-Cymerman, Agnieszka (Przegląd Psychologiczny, 2024)
Cel: Środowisko rodzinne jest powszechnie uznawane za ważny czynnik chroniący przed syndromem wypalenia szkolnego, choć dotyczy on głównie młodszych uczniów. Jednocześnie związek między doświadczaniem wypalenia nauką i charakterystykami rodziny jest stosunkowo rzadko przedmiotem analiz, zwłaszcza w grupie uczniów znajdujących się na etapie adolescencji późnej. Aby lepiej zrozumieć wzorce wypalenia nauką wśród polskiej młodzieży, w niniejszym badaniu zastosowano podejście skoncentrowane na osobie poprzez przeprowadzenie analizy profili latentnych na wskaźnikach tego syndromu. Dodatkowo w artykule starano się ustalić, czy więzi rodzinne razem z cechami demograficznymi (płeć, wiek) pozwalają na predykcję przynależności do profili wypalenia szkolnego. Metoda: W badaniu wzięło udział 964 uczniów szkół średnich (średni wiek osób badanych=18,18 lat, SD=0,48; 65% dziewcząt), którzy odpowiedzieli na pytania ze Skali wypalenia nauką szkolną (SSBS)oraz oszacowali na 1-itemowej skali jakość więzi rodzinnych. Wyniki: Bazując na statystyce analizy profili latentnych, wyłoniono pięć odrębnych wzorców doświadczania wypalenia szkolnego przez młodzież –profil z wysokim nasileniem wszystkich objawów wypalenia szkolnego: Młodzież niezainteresowana nauką (9,4% całej próby badanych), trzy profile z umiarkowanym poziomem tego syndromu, tj. Zmęczeni nauką szkolną, Zmagający się z obowiązkami szkolnymi, Niekompetentni. W ostatnim profilu znaleźli się uczniowie, którzy uzyskali niski poziom ogólnego wypalenia szkolnego oraz średnie wyniki w niektórych jego wskaźnikach: Przemęczeni zajęciami edukacyjnymi. Adolescenci z wyłonionych profili wypalenia istotnie różnią się w zakresie jakości więzi rodzinnych, wieku i płci. Ogólny poziom wypalenia nauką w całej próbie był głównie wyjaśniany przez interakcję między jakością więzi rodzinnych a wiekiem i płcią osób badanych. Analizy wykazały, że dodatni związek między płcią lub wiekiem a wypaleniem szkolnym był silniejszy w przypadku mniej pozytywnych więzi rodzinnych. Wypalenie szkolne częściej było doświadczane w grupie dziewcząt i starszych nastolatków z rodzin, w których jakość więzi była oceniana negatywnie. Dodatkowe analizy przeprowadzone oddzielnie dla każdego profilu ujawniły istotność interakcji między płcią a więziami rodzinnymi w profilach z najwyższymi wynikami w SSBS (Profil 2,4). Konkluzje: Badanie potwierdziło, że wychowywanie się w niekorzystnym środowisku rodzinnym jest czynnikiem ryzyka wypalenia szkolnego. Negatywny efekt słabych jakości więzi rodzinnych na rozwój syndromu wyczerpania sił uczniów jest najsilniej odczuwany przez dziewczęta. Nasze ustalenia uzupełniają braki w literaturze dotyczącej wypalenia nauką, wskazując na konieczność oddziaływań profilaktycznych obejmujących zarówno środowisko szkolne, jak i rodzinne adolescentów.