Przegląd Psychologiczny

Wstęp redaktor gościnnej

2026-07-23T11:35:19+00:00

Abstrakt

Tajemnica zawodowa psychologa z perspektywy aktualnych wyzwań etycznych oraz społecznych

2026-08-06T11:24:45+00:00

Cel: Celem artykułu jest dokonanie prezentacji formalnych zasad zachowania tajemnicy zawodowej przez psychologa, także w kontekście wchodzenia w życie nowych zawodowych przepisów dotyczących tej profesji. Przedstawione poniżeń analizy oraz refleksje mają też na celu dokonanie rozróżnienia na sytuacje, w których to psycholog z jednej strony może odstąpić od zasady tajemnicy, a z drugiej posiada obowiązek powiadomienia np. organów ścigania o określonej sytuacji.

Tezy: Poufność w kontakcie psychologa oraz jego pacjenta/klienta uznać należy za trudne do przecenienia zagadnienie. Relacja budowana na bazie zaufania jest w stanie prowadzić do pojawienia się pełnej akceptacji działania psychologicznego, co z kolei wpływać może na wystąpienie pozytywnych, terapeutycznych skutków u osoby korzystającej z pomocy eksperta. Wykonywanie omawianej tutaj profesji ściśle wiąże się z nieustannym wręcz dostępem do informacji o charakterze nie tylko poufnym, ale także intymnym. Pacjent/klient zgłaszając się do psychologa ma prawo posiadać przekonanie o zachowaniu przez tego specjalistę wszelkich wiadomości w sekrecie.

Konkluzje: Tajemnica zawodowa psychologa posiada szczególne znaczenie dla rozwoju omawianej profesji. Jest ona jednym z elementów świadczących o statusie zawodu zaufania publicznego. Naruszenie tajemnicy przez psychologa powinno skutkować możliwością realnego i skutecznego działania po stronie pacjenta. Obecnie obowiązujące przepisy nie są w pełni czytelne dla wskazanej grupy ekspertów. Istnieje kilka formalnych poziomów działania sekretu terapeutycznego, co utrudnia jednoznaczne ustalenie, kiedy istnieje możliwość ujawnienia informacji, a kiedy pojawia się obowiązek.

Zadania i kompetencje psychologa penitencjarnego w świetle przeprowadzonych badań empirycznych

2026-08-06T11:24:49+00:00

Cel: Praca psychologa penitencjarnego jest analizowana w artykule w ramach modelu kompetencji zawodowych psychologa funkcjonującego w instytucji totalnej. Luka badawcza dotyczy niewystarczającego empirycznego rozpoznania tego, jak formalnie określone zadania psychologa w polskiej Służbie Więziennej są odzwierciedlane w deklarowanej praktyce zawodowej oraz jakie kompetencje są uznawane za kluczowe przez osoby wykonujące tę pracę. Celem badania było określenie relacji między zakresem zadań wynikających z przepisów i dokumentów Służby Więziennej a zadaniami deklarowanymi przez psychologów penitencjarnych, a także opisanie samoopisowego profilu kompetencji badanych oraz wskazanie kompetencji ocenianych jako najważniejsze w tej roli zawodowej.

Metoda: W badaniu uczestniczyły 94 osoby pełniące służbę lub wykonujące pracę na stanowisku psychologa penitencjarnego. Zastosowano analizę dokumentów, autorski kwestionariusz wywiadu oraz dwa narzędzia samoopisowe: PROKOS i BIP. Analizy obejmowały statystyki opisowe, ocenę rzetelności, analizę rozkładów oraz testy zależności dobrane do charakteru zmiennych.

Wyniki: Badani najczęściej wskazywali zadania zgodne z formalnym zakresem obowiązków, zwłaszcza sporządzanie opinii psychologicznych, realizację programów readaptacyjnych i konsultacje z osobami osadzonymi. Jednocześnie pojawiły się wskazania zadań wykraczających poza stricte psychologiczny zakres pracy, co sugeruje ryzyko przeciążenia rolą i rozmycia granic zawodowych. W samoopisowym pomiarze kompetencji najwyższe wyniki uzyskano w zakresie kompetencji kooperacyjnych, zaradności społecznej, wrażliwości społecznej i asertywności, a niższe w zakresie kompetencji społecznikowskich i elastyczności.

Konkluzje: Przeprowadzone badanie pokazuje, że psycholog penitencjarny pełni rolę złożoną, łączącą zadania diagnostyczne, pomocowe, opiniodawcze, organizacyjne i szkoleniowe. Deklarowane przez badanych kompetencje oraz te uznawane za najważniejsze koncentrują się wokół empatii, asertywności, współpracy i odporności na stres. Badanie ma wartość opisowo-diagnostyczną i wskazuje obszary wymagające dalszej, bardziej pogłębionej eksploracji dotyczące przede wszystkim rozwiązań organizacyjnych wspierających jakość pracy psychologów penitencjarnych.

Status-quo czy ryzyko współpracy a stosunek do siebie i do innych z perspektywy płci

2026-08-06T11:24:47+00:00

Cel: Dotychczas prowadzone badania dotyczące różnic między mężczyznami i kobietami w zakresie gotowości do podejmowania ryzyka współpracy z osobami obcymi nie przyniosły jednoznacznych wyników. Jednocześnie społecznie podzielany stereotyp płci przypisuje kobietom role związane z utrzymywaniem bliskich relacji i status quo, a mężczyznom zadania związane z życiem publicznym. Jest to jeden z powodów utrzymującej się nierówności płci. Działania podejmowane na rzecz rozwiązania tego problemu nie zawsze przynoszą zamierzone rezultaty. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest brak wystarczającej wiedzy na temat różnic, jakie występują między kobietami i mężczyznami w zakresie psychologicznych mechanizmów odpowiedzialnych za decyzje o utrzymaniu status quo, bądź podjęciu ryzyka współpracy z osobą obcą. W oparciu o teorię ról społecznych postawiono hipotezę, że takim mechanizmem jest postrzeganie siebie i innych.

Metoda: W odpowiedzi na problem różnic ze względu na płeć w gotowości do podejmowania ryzyka współpracy wykorzystano ekonomiczną Grę Zaufanie. Przeprowadzono dwa badania: jedno dotyczące postrzegania innych (N = 108), drugie dotyczące postrzegania siebie (N = 93).

Wyniki: Wyniki częściowo potwierdzają oczekiwania odmienności ze względu na płeć w podejmowaniu decyzji. Mężczyźni, którzy zdecydowali się na status quo, postrzegali swoich przełożonych jako mniej serdecznych, asertywnych i kompetentnych, a kobiety jako bardziej inkluzywnych. Kobiety, które wymagają od siebie więcej niż mężczyźni, gdyż mają wyższe nasilenie perfekcjonizmu, nie zmieniają istotnie swojego nastawienia w sytuacji ryzyka współpracy (zmiany nie zaobserwowano także u mężczyzn).

Konkluzje: Uzyskane wyniki badań wskazują, że różnice w spostrzeganiu innych wraz z odmiennością decyzji w Grze Zaufanie dotyczyć mogą różnych wymiarów oceny. Taki wniosek ma swoje konsekwencje praktyczne, szczególnie w kontekście kształtowania polityki mającej na celu równość płci.

Ból a jakość życia w zaburzeniach tikowych – rola prężności, poczucia koherencji i akceptacji choroby

2026-08-06T11:25:57+00:00

Cel: Mimo że tiki stanowią podstawowy objaw zaburzeń tikowych, ból z nimi związany pozostaje ważnym, lecz często pomijanym aspektem funkcjonowania osób z zaburzeniami tikowymi. Powtarzalne, szybkie ruchy i wokalizacje mogą prowadzić do przewlekłego dyskomfortu, wpływając na codzienne funkcjonowanie i jakość życia. Celem badania była ocena wpływu bólu związanego z tikami na jakość życia osób dorosłych oraz roli zasobów osobistych – prężności, poczucia koherencji i akceptacji choroby – w tych zależnościach.

Metoda: Badanie objęło 76 dorosłych z rozpoznaniem zespołu Tourette’a lub przewlekłych tików ruchowych. Zastosowano: polską adaptację Globalnej Skali Nasilenia Tików (YGTSS), skalę VAS do oceny bólu związanego z tikami, skróconą wersję Kwestionariusza Oceny Jakości Życia (WHOQOL-BREF), Skalę Poczucia Koherencji (SOC-29), Skalę Pomiaru Prężności Psychicznej (SPP-25) oraz ankietę socjodemograficzną.

Wyniki: Nasilenie tików było dodatnio skorelowane z bólem, przy czym zależność ta była silniejsza wśród kobiet. Ból najsilniejszy był istotnie powiązany z niższą jakością życia w domenie psychologicznej, a analiza regresji potwierdziła, że jego wyższy poziom był istotnie związany z niższym dobrostanem psychicznym. Prężność dodatnio korelowała ze wszystkimi domenami jakości życia. Ogólne poczucie koherencji było istotnie związane z niższym bólem oraz wyższą jakością życia we wszystkich domenach, zaś akceptacja choroby negatywnie korelowała z bólem i wykazała istotny efekt pośredni w relacji między bólem a jakością życia psychologiczną.

Konkluzja: Ból związany z tikami znacząco obniża jakość życia, szczególnie w wymiarze psychologicznym. Zasoby psychologiczne – prężność, poczucie koherencji i akceptacja choroby – odgrywają istotną rolę ochronną, co podkreśla potrzebę ich wzmacniania w ramach interwencji klinicznych.

Kwestionariusz do pomiaru FoMO - stanu: polska adaptacja i walidacja narzędzia SFoMOI

2026-08-06T11:24:44+00:00

Cel: Celem niniejszego badania była polska adaptacja i walidacja kwestionariusza do pomiaru zjawiska lęku przed odłączeniem jako stanu (State Fear of Missing Out Inventory, SFoMOI). Przetestowano trafność narzędzia poprzez analizę powiązań między stanem i cechą FoMO oraz poziomem aprobaty społecznej i satysfakcji z życia wśród młodzieży i młodych dorosłych. W wyniku konfirmacyjnej oraz eksploracyjnej analizy czynnikowej określono strukturę narzędzia.

Metoda: W badaniu uczestniczyła próba N = 361 osób w wieku 15–25 lat, które wypełniły cztery kwestionariusze: adaptację kwestionariusza do pomiaru zjawiska lęku przed odłączeniem jako stanu (SFoMOI), polską wersję skali do pomiaru zjawiska lęku przed odłączeniem jako cechy (Fear of Missing Out scale, FoMOs), Kwestionariusz aprobaty społecznej oraz Skalę satysfakcji z życia.

Wyniki: Potwierdzono jednoczynnikową strukturę kwestionariusza do pomiaru lęku przed odłączeniem jako stanu oraz wysoką rzetelność tego narzędzia. Uzyskane rezultaty wskazują na istnienie silnego, dodatniego związku pomiędzy nasileniem FoMO jako cechy a nasileniem FoMO jako stanu (trafność zbieżna narzędzi), słabej korelacji ujemnej pomiędzy nasileniem FoMO – stanu i FoMO – cechy a poziomem aprobaty społecznej oraz pomiędzy nasileniem FoMO – stanu a poziomem satysfakcji z życia (trafność różnicowa narzędzi). Stwierdzono, że kwestionariusz do pomiaru zjawiska lęku przed odłączeniem jako stanu jest rzetelnym i trafnym narzędziem.

Konkluzja: Polska adaptacja kwestionariusza do pomiaru zjawiska lęku przed odłączeniem jako stanu ma satysfakcjonujące właściwości psychometryczne i stanowi cenne narzędzie do oceny tego zjawiska społecznego w grupie młodzieży i młodych dorosłych.