Agencje wykonawcze jako instrument realizacji zadań publicznych a ryzyka nadużyć finansowych – analiza modelu finansowania - Jóźwiak, Edyta (Studia Prawnoustrojowe, 2026)
Artykuł podejmuje kompleksową analizę agencji wykonawczych jako odrębnych podmiotów sektora finansów publicznych. Autorka przedstawia genezę i cele powołania agencji, przedstawia podstawy prawne funkcjonowania agencji, wskazuje na ich hybrydowy model finansowania oraz omawia ograniczoną autonomię finansową, wynikającą z obowiązujących regulacji prawnych. W artykule poruszono kwestie gospodarowania środkami publicznymi tj. zasady celowości, oszczędności, legalności i efektywności, a także mechanizmom planowania i kontroli wydatków. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmom nadzoru, zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego oraz problemom ujawnianym przez kontrole NIK i OLAF, w tym przypadkom niegospodarności i braku przejrzystości. Analiza ukazuje napięcie między teoretycznym modelem działania a rzeczywistą praktyką zarządzania środkami publicznymi, zachęcając do refleksji nad potrzebą zmian systemowych i legislacyjnych. Celem artykułu jest wskazanie potrzeby reformy modelu funkcjonowania agencji wykonawczych, zwłaszcza w zakresie nadzoru i sprawozdawczości finansowej. Autorka postuluje wprowadzenie jednolitych standardów raportowania, centralnego rejestru projektów oraz obowiązkowych audytów dla przedsięwzięć wysokiego ryzyka. Podkreśla również rolę narzędzi cyfrowych w zwiększaniu przejrzystości i efektywności działania agencji, a także konieczność doprecyzowania przepisów dotyczących odpowiedzialności za gospodarowanie środkami publicznymi.