Moralne a prawne determinanty dochodzenia do prawdy w administracyjnym modelu stosowania prawa - Jaśkowska, Małgorzata (Studia Prawnoustrojowe, 2025)
Prawo jako wytwór kultury społecznej immanentnie związany jest z wartościami. Jedną z takich wartości uniwersalnych jest prawda. Powinna ona odgrywać szczególną rolę w prawie administracyjnym z uwagi na jego cechy strukturalne. Z tych względów celem artykułu jest wskazanie w jaki sposób przepisy tego prawa zapewniają dochodzenie do prawdy oraz dokonanie ich oceny z punktu widzenia determinant moralnych. W wyniku przeprowadzonej analizy autorka podkreśla, że model ogólnego postępowania, uregulowany w kodeksie postępowania administracyjnego, odzwierciedla w tej mierze akceptowany społecznie system wartości. Natomiast w zakresie przepisów szczególnych występują trzy typy dysfunkcji pomiędzy wartościami a regulacją prawną. Po pierwsze istnieją przepisy, w świetle których dąży się nie tyle do prawdy odpowiadającej obiektywnej rzeczywistości, ile do prawdy wykreowanej przez ustawodawcę, co nie zawsze odpowiada regułom moralnym. Po drugie niektóre przepisy szczególne, nie przewidując wyraźnych zakazów dowodowych, wprowadzają niemające uzasadnienia aksjologicznego ograniczenia w zakresie stosowanych środków dowodowych. Po trzecie istnieją sytuacje objęte co do zasady regulacją administracyjnoprawną w których wyłącza się prowadzenie postępowania, uniemożliwiając tym samym ustalenie prawdy. Autorka wskazuje przy tym na możliwe sposoby usuwania takich dysfunkcji, czy to poprzez zmianę orzecznictwa, czy też zmianę prawa. Sposoby te uzależnione są, jej zdaniem, od rodzaju dysfunkcji i stopnia precyzji dotychczasowej regulacji.