Fundusz sołecki – między niedoskonałością legislacyjną a praktyką stosowania - Bryła, Jakub (Studia Prawnoustrojowe, 2025)
Fundusz sołecki jest jedną z form demokracji bezpośredniej w gminie. Ten szczególny rodzaj konsultacji społecznych umożliwia mieszkańcom sołectw bezpośredni wpływ na sposób wydatkowania części środków z budżetu gminy poprzez zgłaszanie i wybór przedsięwzięć realizowanych na terenie sołectwa. Fundusz sołecki stanowi również bodziec prorozwojowy dla terenów wiejskich. Choć koncepcja funduszu sołeckiego jest oceniana pozytywnie, to jej warstwa normatywna obarczona jest licznymi wadami. Wątpliwa jakość legislacyjna stanowi źródło nie tylko niejasności interpretacyjnych, ale również jest podstawą prób organizowania przez organy gminy funduszu sołeckiego w sposób ograniczający uprawnienia mieszkańców. Należy uznać, że działania negatywnie wpływające na uprawnienia mieszkańców wypaczają istotę demokracji bezpośredniej w gminie. Dlatego zasadniczym celem artykułu jest przedstawienie wybranych praktyk organów gminy, które mogą negatywnie wpływać na efektywność i popularność funduszu sołeckiego. W ramach przeprowadzonej analizy zidentyfikowano trzy problemy praktyczne: wadliwe stosowanie przepisów o zwiększaniu środków, nakładanie na mieszkańców dodatkowych obowiązków przy składaniu wniosków oraz nieuprawnione wkraczanie wójtów w kompetencje rad gmin podczas weryfikacji wniosków. Konkluzja artykułu sprowadza się do uznania, że fundusz sołecki wymaga dalszych zmian legislacyjnych oraz przyjęcia przez organy gminy “postawy proobywatelskiej”, zakładającej unikanie nadmiernego formalizmu i interpretowanie przepisów w sposób sprzyjający partycypacji społecznej. Rozwiązanie zidentyfikowanych problemów wymaga respektowania ustawowego podziału kompetencji oraz poszanowania swobody decyzyjnej zebrań wiejskich.