Znaczenie doświadczenia kary pozbawienia wolności w percepcji mieszkańców ośrodków pomocy postpenitencjarnej - Lenart-Kłoś, Katarzyna (Studia Prawnoustrojowe, 2026)
Kara pozbawienia wolności pełni nie tylko funkcję izolacyjną, lecz także oddziałuje na tożsamość, biografię oraz przyszłe wybory osób ją odbywających. Percepcja doświadczenia izolacji więziennej może stanowić istotny czynnik determinujący proces readaptacji oraz ryzyko powrotu do przestępczości. Celem artykułu jest analiza subiektywnego znaczenia kary pozbawienia wolności w narracjach byłych osadzonych, ze szczególnym uwzględnieniem wątków żalu, refleksji nad przeszłymi czynami oraz postrzegania okresu izolacji penitencjarnej. Analizie poddano badania własne – wywiady pogłębione przeprowadzone w sześciu ośrodkach pomocy postpenitencjarnej w Polsce z byłymi skazanymi korzystającymi ze wsparcia mieszkaniowego w postaci miejsca w domu stacjonarnym prowadzonym przez organizacje pozarządowe. Badania jakościowe ujawniły dwa zasadnicze obszary interpretacji doświadczenia więzienia. Pierwszy dotyczy postrzegania zakładu karnego jako przestrzeni destrukcji życia lub – przeciwnie – szansy na przemianę i nowy początek. Drugi obszar odnosi się do wyrażania żalu za popełnione przestępstwo lub pobyt w izolacji, bądź braku takiej refleksji. Zróżnicowane perspektywy wskazują na konieczność indywidualizacji oddziaływań penitencjarnych i postpenitencjarnych, wzmacniania konstruktywnych narracji oraz budowania odpowiedzialności. Sam brak żalu nie musi przesądzać o recydywie, podobnie jak negatywna ocena izolacji nie wyklucza zmiany − dla części badanych więzienie stanowiło impuls do przerwania ciągu uzależnienia, bezdomności czy działalności przestępczej. Sposób interpretacji pobytu w zakładzie karnym wydaje się kluczowy dla projektowania skutecznej reintegracji społecznej.