Studia Prawnoustrojowe

ESG – obowiązek raportowania niefinansowego a działalność lotnisk w zakresie ochrony środowiska

2025-10-17T08:12:39+00:00

Artykuł stanowi próbę syntetycznego omówienia problematyki wdrażania zrównoważonego rozwoju w ramach działalności lotnisk użytku publicznego w Polsce. Przedmiotowe zagadnienie jest wielowątkowe i skomplikowane, na dodatek ciągle podlega zmianom i modyfikacjom. Celem artykułu, jest przedstawienie ogólnego tła prawnego oraz ocena zgodności regulacji obowiązujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przepisami europejskimi, jak również zasygnalizowanie roli lotnisk w zakresie ochrony środowiska. To z kolei ma stanowić wprowadzenie do dalszych prac badawczych, które skoncentrowane będą na normach prawnych stricte dotyczących lotnisk użytku publicznego oraz omówieniu raportów ESG, które zostaną opublikowane przez te podmioty w najbliższych latach w kontekście ściśle środowiskowym.

Przeprowadzone analizy pozwoliły na ocenę wprowadzanych przepisów oraz standardów raportowania, wskazując na pozytywne skutki ich harmonizacji i ujednolicenia. Wymuszona przez omawiane regulacje transparentność stwarza ponadto możliwość skuteczniejszej oceny ryzyka przez potencjalnych inwestorów. W toku rozważań jednoznacznie wykazano, że działalność lotnicza mieści się w zakresie obowiązku raportowania w obszarze zrównoważonego rozwoju.

Obok wniosków pozytywnych należy jednak odnotować również aspekt negatywny, jakim jest opóźnienie w transpozycji postanowień nakładających określone zobowiązania na Rzeczpospolitą Polską. W konsekwencji sformułowano postulaty de lege ferenda, zakładające przyspieszenie konsultacji projektów ustaw wdrażających prawo unijne oraz rozważenie powołania grupy roboczej obejmującej swoją właściwością koordynację implementacji aktów prawnych z zakresu ESG.

W artykule wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną, która umożliwiła systematyczne ujęcie, jak i interpretację obowiązujących przepisów prawnych dotyczących sprawozdawczości ESG.

Komparatystyka niektórych rozwiązań prawnych państw członkowskich Unii Europejskiej w kontekście zasady maksymalnej harmonizacji wyrażonej na gruncie dyrektywy turystycznej 2015/2302

2025-11-03T20:23:00+00:00

Celem artykułu było wykazanie charakteru prawnego maksymalnej harmonizacji w regulacjach turystycznych. Dyrektywy są wiążące dla każdego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, do którego są adresowane, co do rezultatu, który ma zostać osiągnięty. Jednakże, jeśli chodzi o proponowane wdrożenie przepisów, organy krajowe mają swobodę wyboru formy i metod. Dyrektywy są wydawane przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. W przypadku maksymalnej harmonizacji, o ile dyrektywa nie stanowi inaczej, państwa członkowskie nie mogą utrzymywać ani wprowadzać do swojego prawa krajowego przepisów odbiegających od tych ustanowionych w dyrektywie, w tym przepisów bardziej lub mniej rygorystycznych, które prowadzą do zróżnicowania poziomów stosowania przepisów. Przykładem takiego aktu prawnego jest dyrektywa 2015/2302; tekst omawia metody wdrażania przepisów dotyczących „nadzwyczajnych i nieuniknionych okoliczności” oraz załączników do dyrektywy w państwach członkowskich UE.

Wybrane dwa instrumenty są o tyle istotne, że stanowią swoiste novum w stosunku do dotychczasowych regulacji dyrektywy 90/314, dlatego zostały wybrane do szerszego przedstawienia. Celem niniejszego artykułu było wykazanie specyfiki maksymalnej harmonizacji na bazie tych dwóch elementów, które – ze względu na dosyć bogate orzecznictwo i dotychczasowe regulacje wewnątrzkrajowe – mogły stanowić pewną trudność we właściwym wdrożeniu. Analiza komparatystyczna wykazała, jak mocno zróżnicowane podejście w tym temacie zastosowały państwa członkowskie, mając na względzie rynek wewnętrzny usług turystycznych. Wysnuto również wnioski co do zgodności niektórych rozwiązań z implementowaną dyrektywą.

Podmiot posiadający interes prawny jako uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 33 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym

2025-12-20T17:58:38+00:00

W postępowaniu sądowoadministracyjnym, poza skarżącym i organem, mogą uczestniczyć również inne podmioty. Jednym z nich jest uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego określony w art. 33 § 2 p.p.s.a., a zatem podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, ale posiada interes prawny w sprawie i domaga się dopuszczenia go do udziału w postępowaniu sądowym wszczętym przez inny podmiot. Celem artykułu jest analiza, na tle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, wymogów, jakie musi spełnić osoba, aby stać się uczestnikiem w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. Zwrócono również uwagę na rozbieżności dotyczące rozumienia tego przepisu. Przeprowadzone rozważania doprowadziły do wniosku, iż dopuszczenie do postępowania sądowego innego podmiotu, stanowi ingerencję w prawa podmiotowe skarżącego. Jednak z drugiej strony przepis art. 33 § 2 p.p.s.a. zapewnia realizację prawa do sądu osobom, pominiętym w postępowaniu administracyjnym, bowiem umożliwia im obronę przysługujących im praw. W niektórych sytuacjach, jeżeli w toku rozpoznawania sprawy sądowoadministracyjnej zaistnieje potrzeba zawiadomienia o prowadzonym postępowaniu sądowym osoby, która dotychczas nie brała udziału w postępowaniu w charakterze strony, sąd może skorzystać z kompetencji do zawiadomienia jej o treści art. 33 § 2 p.p.s.a., a nawet odroczyć rozprawę na podstawie art. 110 p.p.s.a.

Zniesienie współwłasności ułamkowej nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym w postępowaniu sądowym a budowanie relacji między współwłaścicielami z wykorzystaniem instrumentu prawnego mediacji – kilka uwag

2025-10-04T12:52:09+00:00

Celem artykułu jest analiza i ocena prawna zastosowanych rozwiązań w polskim prawie dotyczących zniesienia współwłasności ułamkowej nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym w postępowaniu sądowym z wykorzystaniem mediacji jako instrumentu prawnego polubownego rozwiązania konfliktu współwłaścicieli w postępowaniu sądowym, a dalszego zgodnego władania nieruchomością. Dokonano analizy przepisów prawa, orzecznictwa i literatury przedmiotu co pozwoliło sformułować wnioski dotyczące relacji społecznych między stronami konfliktu i ich wpływie na dalsze zarządzanie nieruchomością po zniesieniu współwłasności. Ustalono, że sam proces zniesienia współwłasności ułamkowej nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym w postępowaniu sądowym jest przez ustawodawcę pod względem formalnym zaprojektowany prawidłowo i możliwy do przeprowadzenia. Wątpliwości budzi kwestia wzięcia pod uwagę przez sądy w wydawanych postanowieniach relacji społecznych, w których pozostają lub pozostawać będą współwłaściciele dzielonej nieruchomości. Ustawodawca dopuszcza w toczącym się postępowaniu sądowym możliwość zastosowania polubownej metody rozwiązywania konfliktów – mediacji, natomiast ten instrument prawny wykorzystany jest jedynie doraźnie często w celu przyśpieszania bezspornego rozstrzygnięcia i zminimalizowania kosztów procesu sądowego. Zastosowanie mediacji nie wypracowuje jednak rozwiązań trwałych, a dotychczasowe konflikty między współwłaścicielami ulegają jedynie ograniczeniu do katalogu spaw związanych z zarządzaniem częścią wspólną nieruchomości.

Armed attack under Article 5 – legal justification for the NATO response to drone incursion into Poland in 2025

2026-01-27T15:28:51+00:00

Naruszenie przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej w nocy z 9 na 10 września 2025 składało się z dwóch równoległych operacji wojskowych: skierowania roju nieuzbrojonych dronów bojowych na wojskową infrastrukturę krytyczną NATO na terenie hubu logistycznego Rzeszów-Jasionka, chronionego przez siły NATO; oraz długodystansowej penetracji przestrzeni powietrznej przez nieuzbrojone drony bojowe i wabiki w celu podważenia gwarancji nienaruszalności terytorium NATO zawartej w artykule 5 Traktatu Północnoatlantyckiego. W odpowiedzi NATO użyło po raz pierwszy siły zbrojnej w sytuacji naruszenia przestrzeni powietrznej od powstania Sojuszu w 1949 roku pomimo braku uruchomienia procedury Artykułu 5. Użycie siły ograniczyło się do zniszczenia dronów zagrażających infrastrukturze krytycznej NATO na terenie centrum logistycznego Rzeszów Jasionka.

Celem analizy prawnej jest weryfikacja charakteru prawnego naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez drony we wrześniu 2025 jako ataku zbrojnego oraz określenie podstaw prawnych kinetycznej odpowiedzi Sojuszu na te działania. Analiza użycia siły wskazuje, że cztery państwa członkowskie odpowiedzialne za obronę hubu logistycznego NATO Rzeszów-Jasionka skorzystały z prawa do zbiorowej samoobrony na mocy artykułu 5, nie powołując się na ten przepis.

Brak potwierdzenia użycia siły zbrojnej oraz ataku zbrojnego przez Federację Rosyjskiej w formalnej ocenie naruszenia przestrzeni powietrznej może być kwestionowany z perspektywy prawa użycia siły w relacjach międzynarodowych, gdyż Federacja Rosyjska dokonała ataku na (a) strategiczny cel o charakterze materialnym (wojskowa infrastruktura krytyczna NATO); (b) strategiczny cel o charakterze niematerialnym w postaci zewnętrznej gwarancji bezpieczeństwa dla Polski (artykuł 5 NATO), nie powodując materialnych skutków ubocznych (obrażeń ciała i uszkodzeń obiektów naziemnych).

Wpływ przepisów regulujących instytucję przepadku pojazdu mechanicznego lub jego równowartości w prawie polskim na realizację zadań w postępowaniu karnym i pozycję sprawcy wypadku komunikacyjnego

2025-12-20T19:26:30+00:00

W wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw do kodeksu karnego wprowadzony został przepis art. 44b. Przepis ten przewiduje instytucję przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym lub jego równowartości. Celem artykułu jest przybliżenie wyżej wskazanej instytucji prawa karnego. W opracowaniu została wykorzystana metoda dogmatyczna. Analizie poddane zostały przepisy, które związane są (zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio) z wprowadzonym przepadkiem pojazdu mechanicznego. Ponadto regulacje te zostały zestawione z przepisem art. 2 k.p.k. zawierającym katalog podstawowych zadań postępowania karnego, aby odpowiedzieć na pytanie, czy nowa instytucja sprzyja realizacji tych zadań przez organy w postępowaniu karnym. Przeprowadzona analiza przepisów posłużyła do wykazania mankamentów norm regulujących przepadek pojazdu mechanicznego lub jego równowartości oraz ich negatywnego wpływu na pozycję sprawcy wypadku komunikacyjnego. We wnioskach wskazano, że treść analizowanego przepisu utrudnia realizację celów postępowania karnego oraz obecny kształt omawianej regulacji nie odpowiada sformułowaniu „trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym” ujętym w treści przepisu art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k., ponieważ nakłada na sprawcę wypadku drogowego dodatkowe koszty, ponadto przepis ten nie uwzględnia kwestii wagi czynu, skupia się jedynie na wartości pojazdu mechanicznego.

Odpowiedzialność karna w kontekście pojazdów i urządzeń autonomicznych – wyzwania i perspektywy

2025-10-24T20:28:03+00:00

Artykuł omawia wyzwania i perspektywy związane z odpowiedzialnością karną w kontekście pojazdów i urządzeń autonomicznych, które dynamicznie zmieniają prawo karne w obliczu rozwoju technologii autonomicznych i sztucznej inteligencji. Postęp technologiczny powoduje konieczność redefinicji istniejących pojęć prawnych oraz stworzenia nowych ram regulacyjnych, uwzględniających zarówno ochronę użytkowników, jak i odpowiedzialność producentów oraz operatorów autonomicznych systemów. Celem naukowym opracowania jest identyfikacja kluczowych wyzwań dotyczących odpowiedzialności karnej nie tylko w odniesieniu do autonomicznych pojazdów drogowych, lecz także urządzeń przemysłowych i medycznych. Szczególny nacisk położono na kwestie przypisania winy, skuteczności obecnych norm prawnych oraz potrzebę modernizacji podejścia do sprawcy przestępstwa w realiach działania systemów autonomicznych i AI. W artykule wskazano, że tradycyjne modele odpowiedzialności karnej, skoncentrowane na sprawczości człowieka, stają się niewystarczające w obliczu rozwoju autonomii systemów AI. Postuluje się reformę, w szczególności nowelizację ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, pozwalającą na elastyczniejsze przypisanie odpowiedzialności w stosunku do producentów, użytkowników i zarządców, zależnie od poziomu autonomii systemu. Harmonizacja przepisów i proaktywne dostosowanie ram prawnych uznane zostały za konieczność dla bezpiecznego oraz odpowiedzialnego wdrażania technologii autonomicznych.

Agencje wykonawcze jako instrument realizacji zadań publicznych a ryzyka nadużyć finansowych – analiza modelu finansowania

2025-12-03T12:35:24+00:00

Artykuł podejmuje kompleksową analizę agencji wykonawczych jako odrębnych podmiotów sektora finansów publicznych. Autorka przedstawia genezę i cele powołania agencji, przedstawia podstawy prawne funkcjonowania agencji, wskazuje na ich hybrydowy model finansowania oraz omawia ograniczoną autonomię finansową, wynikającą z obowiązujących regulacji prawnych. W artykule poruszono kwestie gospodarowania środkami publicznymi tj. zasady celowości, oszczędności, legalności i efektywności, a także mechanizmom planowania i kontroli wydatków. Szczególną uwagę poświęcono mechanizmom nadzoru, zarówno wewnętrznego, jak i zewnętrznego oraz problemom ujawnianym przez kontrole NIK i OLAF, w tym przypadkom niegospodarności i braku przejrzystości. Analiza ukazuje napięcie między teoretycznym modelem działania a rzeczywistą praktyką zarządzania środkami publicznymi, zachęcając do refleksji nad potrzebą zmian systemowych i legislacyjnych. Celem artykułu jest wskazanie potrzeby reformy modelu funkcjonowania agencji wykonawczych, zwłaszcza w zakresie nadzoru i sprawozdawczości finansowej. Autorka postuluje wprowadzenie jednolitych standardów raportowania, centralnego rejestru projektów oraz obowiązkowych audytów dla przedsięwzięć wysokiego ryzyka. Podkreśla również rolę narzędzi cyfrowych w zwiększaniu przejrzystości i efektywności działania agencji, a także konieczność doprecyzowania przepisów dotyczących odpowiedzialności za gospodarowanie środkami publicznymi.

Istota oraz charakter prawny karnomaterialnej zasady humanitaryzmu

2025-10-23T10:36:49+00:00

Celem niniejszego opracowania jest rozpoznanie istoty oraz charakteru prawnego zasady (a verba legis - zasad) humanitaryzmu (art. 3 k.k.). Podjęte w tym zakresie rozważania służyły nie tylko ukazaniu stricte karnomaterialnego ujęcia zasady humanitaryzmu, ale również wykazaniu ścisłego powiazania pomiędzy wspomnianą zasadą a konstytucyjną zasadą poszanowania godności ludzkiej. Ta część analiz pozwoliła wywnioskować nie tylko o dwufunkcyjnej roli zasady humanitaryzmu na płaszczyźnie Kodeksu karnego, potrzebie odróżnienia jej od zasady humanizmu, a także o konieczności zorientowania idei humanitaryzmu zarówno na ochronę godności sprawcy, jak i godności pokrzywdzonego. Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że kodeksowa zasada humanitaryzmu (art. 3 k.k.) może być rozpoznawana nie tylko przez pryzmat jednego z czynników kształtujących sądowy wymiar kary, ale również z perspektywy rozważań ogólnoteoretycznych jako (w myśl koncepcji Roberta Alexy`ego) „zasada” a ponadto jako norma programowa.

O wyroku częściowym w procesie karnym i jego znaczeniu

2025-10-27T20:31:46+00:00

Zasadą w procesie karnym jest, że wyrok wydany na rozprawie rozstrzyga o odpowiedzialności karnej wszystkich oskarżonych. Wyjątek od tej zasady stanowi wyrok częściowy, który wprowadzono do polskiego procesu karnego w 2024 r. Wyrok ten umożliwia wcześniejsze orzeczenie o odpowiedzialności karnej oskarżonego lub niektórych oskarżonych, co do których przeprowadzone w sprawie dowody na to pozwalają. Regulacja ta miała w ocenie ustawodawcy spowodować przyspieszenie procesu karnego, zmniejszenie jego kosztów i ograniczenie związanych z postępowaniem trudności organizacyjnych. Celem artykułu jest analiza i krytyczna ocena regulacji dotyczącej wyroku częściowego i możliwości realizacji zakładanych zamierzeń ustawodawcy. Autor przedstawia charakter prawny wyroku częściowego, możliwość jego wydania w poszczególnych stadiach procesu karnego, a także praktyczne kwestie związane z zaskarżeniem wyroku częściowego. Autor dochodzi do wniosku, że instytucja wyroku częściowego nie jest w stanie wpłynąć na przyspieszenie procesu karnego i obniżenie jego kosztów.

Developments in international treaties and European law in the area of regulation of geographical indications of products and tensions between the European and Anglo-Saxon approaches to their protection

2025-11-22T16:37:50+00:00

Celem artykułu jest, w oparciu o podsumowanie rozwoju regulacji prawnej oznaczeń geograficznych na poziomie międzynarodowym, zwrócenie uwagi na problem niespójnej regulacji prawnej oznaczeń geograficznych w różnych krajach i wynikających z tego problemów dla uprawnionych posiadaczy tych oznaczeń. W artykule wyjaśniono specyfikę tego prawa własności intelektualnej oraz ciągły konflikt między państwami starego (UE) i nowego świata (USA, Kanada, Australia). Wskazuje się na sprzeczność pomiędzy europejskim systemem ochrony oznaczeń geograficznych "sui generis" a ochroną Common Law poprzez certyfikację i wspólne znaki towarowe. UE i kraje rozwijające się twierdzą, że inny poziom ochrony pozwoli konkurentom, którzy nie mieszczą się w obszarze geograficznym chronionego oznaczenia geograficznego, na "pasożytowanie" na renomie produktów, podczas gdy prawowici posiadacze praw do oznaczeń geograficznych nie mogą bronić się przed takimi nadużyciami, jeśli nieupoważniony producent wskaże prawdziwe pochodzenie produktu. Przeprowadzana jest ocena Aktu Genewskiego jako próby zażegnania konfliktu. Akt genewski usprawnia i upraszcza procedurę rejestracji międzynarodowej nie tylko wodniesieniu do nazw pochodzenia, ale również oznaczeń geograficznych w krajach, które niesą członkami aktu genewskiego. Podsumowując, przeanalizowano kierunek nowego prawodawstwa europejskiego implementowanego rozporządzeniami 2024/1143 i 2023/2411 oraz stwierdzono "nieprzejednaność" państw europejskich wobec pozostania w systemie "suigeneris" opartym na praktycznie nieograniczonej ochronie oznaczeń geograficznych. W badaniach wykorzystano metodę historyczno-prawną i teoretyczno-prawną.

Przestępstwo zgwałcenia z utrwaleniem obrazu lub dźwięku z jego przebiegu

2025-12-03T12:01:06+00:00

Przestępstwo zgwałcenia z utrwalaniem obrazu lub dźwięku z przebiegu czynu jest jednym z jego typów kwalifikowanych. Celem artykułu jest analiza znamion tego przestępstwa i odniesienie się do jego istoty oraz kontrowersji, jakie mogą go dotyczyć, z uwzględnieniem wypowiedzi przedstawicieli nauki prawa karnego co do niego. Jest ono zbrodnią na równi z innymi takimi typami tego przestępstwa, co może budzić wątpliwości co do proporcjonalności w tym zakresie oraz spójności prawa karnego. Interpretacji wymaga też samo utrwalanie w tym zakresie, w tym czy obejmuje ono pokazy na żywo.

Zasady przyznania pomocy dla producentów rolnych, którym zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy – wybrane zagadnienia

2026-01-16T20:48:33+00:00

Bezpośrednim skutkiem pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. jest trwający kryzys zbożowy. W związku z zakłóceniami na rynku spowodowanymi agresją Rosji wobec Ukrainy - Komisja Europejska oraz poszczególne kraje członkowskie UE zorganizowały pomoc dla tych producentów rolnych, którym zagroziła utrata płynności finansowej. Ramy prawne tej pomocy zostały określone w Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) 2023/739 z dnia 4 kwietnia 2023 r. ustanawiającym środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w Bułgarii, Polsce i Rumunii. W celu skutecznej implementacji przywołanego Rozporządzenia (UE) 2023/739 zgodnie z założeniami określonymi w Preambule, Rada Ministrów dokonała stosownych zmian w obowiązującym już rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1199) - wprowadzając różnorakie formy wparcia dla producentów rolnych z poszczególnych sektorów zbóż i nasion oleistych, którzy ponoszą wymierne straty w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Analizując dotychczasowe orzecznictwo sądowe uzasadniona jest teza, że przepisy przywołanego rozporządzenia wzbudzają szereg wątpliwości prawnych. Zasadniczym celem artykułu jest próba scharakteryzowania tego jak powinien wyglądać prawidłowo zidentyfikowany wzorzec kontroli legalności działalności administracji w sprawach przyznania przedmiotowej pomocy. W opracowaniu dokonano analizy polskich przepisów w świetle celów określonych w Preambule do Rozporządzenia (UE) 2023/739.

A strategy for restoring U.S. global leadership in nuclear energy under federal law

2026-02-10T08:26:32+00:00

W artykule przedstawiono strategię przywrócenia globalnego przywództwa Stanów Zjednoczonych w energetyce jądrowej, której kierunki i założenia wyekstrahowano z dziesięciu rozporządzeń wykonawczych Prezydenta Stanów Zjednoczonych z 2025 r. Celem artykułu było zrozumienie przyczyn utraty lub osłabienia pozycji Stanów Zjednoczonych jako globalnego przywódcy w energetyce jądrowej, a także wyjaśnienie przesłanek intensywnej próby odwrócenia tego trendu. W tym celu zweryfikowano hipotezę, że wdrożenie dziesięciu rozporządzeń wykonawczych z 2025 r. może ułatwić odnowienie globalnego przywództwa USA w energetyce jądrowej, pod warunkiem: (1) zdiagnozowania i przezwyciężenia historycznych oraz strukturalnych barier, (2) zastosowania sekwencyjnego modelu interwencji regulacyjnej oraz (3) wytworzenia zdolności strategicznych (capacity). Ustalono, że osłabienie pozycji USA nie wynika z pojedynczego czynnika, lecz z nakładających się barier o charakterze systemowym. Pakiet rozporządzeń z 2025 r. umożliwia wdrożenie sekwencyjnego modelu interwencji państwa: od deregulacji i proceduralnego przyspieszenia, przez centralizację koordynacji i wzmacnianie instrumentów państwowych, aż po włączenie energetyki jądrowej do reżimu bezpieczeństwa narodowego. W konsekwencji przyjęto, że efektywne wdrożenie tego modelu może wykreować zdolności strategiczne umożliwiające Stanom Zjednoczonym powrót do globalnej rywalizacji o przywództwo w technologii jądrowej.

Sztuczna inteligencja w kontroli zarządczej jednostek samorządu terytorialnego w Polsce – analiza szans i wyzwań prawnych

2025-11-11T16:42:54+00:00

Opracowanie stanowi analizę wyzwań prawnych jakie pojawiają się w związku z zyskującymi popularność narzędziami sztucznej inteligencji wykorzystywanymi przez jednostki samorządu terytorialnego. Celem artykułu jest wskazanie instrumentów używanych na szczeblu samorządowym oraz ocena szans i zagrożeń związanych z wykorzystywaniem algorytmów podczas czynności kontrolnych. Omówiono pojęcie i cechy tzw. godnej zaufania sztucznej inteligencji jako fundamentu jej powszechnego zastosowania w czynnościach kontrolnych. W opracowaniu wykorzystano następujące metody badawcze: metodę dogmatyczno-prawną, na podstawie analizy materiału normatywnego, raportów, sprawozdań, literatury przedmiotu polskiej i zagranicznej. Dokonano analizy regulacji, które mają wpływ na kształtowanie użycia sztucznej inteligencji w finansach samorządowych. W celach porównawczych przeanalizowane zostały także dane publikowane przez organy Unii Europejskiej i instytucje międzynarodowe. Podjęte rozważania mają pozwolić na ukazania potencjału AI, ale również niezbędnych zmian legislacyjnych, aby stosowanie nowych technologii gwarantowało bezpieczeństwo. Konkluzja rozważań sprowadza się do wskazania, że wprowadzenie rozwiązań angażujących sztuczną inteligencję w proces kontroli zarządczej może przyczynić się do efektywniejszego dysponowania środkami publicznymi oraz poprawy jakości realizowanych zadań przez jednostki samorządu terytorialnego, jednak wyłącznie przy zapewnieniu wsparcia wykwalifikowanych kontrolerów, którzy nie mogą zostać zastąpieni przez algorytmy.

Ewolucja systemu zgłaszania naruszeń prawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy z uwzględnieniem przepisów dyrektywy 2024/1640 z dnia 31 maja 2024 r.

2025-12-30T20:54:34+00:00

Dyrektywa 2019/1937 kompleksowo reguluje kwestię systemu zgłaszania nieprawidłowości oraz ochrony osób fizycznych zgłaszających nieprawidłowości. Niezależnie od tego, inne akty prawne UE (w tym dyrektywa 2024/1640) również regulują te kwestie, w tym akty prawne z zakresu AML/CFT. W związku z tym przeprowadzono analizę przepisów dyrektywy 2024/1640 oraz dyrektywy 2019/1937 w celu weryfikacji następujących tez badawczych: rozwiązania prawne zawarte w dyrektywie 2024/1640 dotyczące systemu zgłaszania nieprawidłowości oraz ochrony osób fizycznych zgłaszających nieprawidłowości 1) nie są rozwiązaniami nadmiarowymi; 2) są adresowane do właściwego aktu prawnego UE; 3) są rozwiązaniami wzmacniającymi system zgłaszania nieprawidłowości w ramach AML/CFT. Sformułowane tezy badawcze zostały częściowo zweryfikowane pozytywnie. Stwierdzono, że dyrektywa 2019/1937 zachowała istniejące rozwiązania i znacząco je rozszerzyła. Jednocześnie akt ten wyraźnie reguluje kwestie AML/CFT. Analiza wskazuje, że dyrektywa 2024/1640 zawiera pewne zbędne rozwiązania prawne dotyczące systemu zgłaszania nieprawidłowości. Niektóre z kwestii poruszonych w tym akcie prawnym były również niefortunnie ujęte, ponieważ powinny były przyjąć formę przepisów zmieniających dyrektywę 2019/1937 i ostatecznie zostać uwzględnione w przepisach tej dyrektywy.

Wzajemne przenikanie się aktów regulujących rynek finansowy na przykładzie rozporządzenia DORA

2026-01-31T12:01:24+00:00

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2554 z dnia 14 grudnia 2022 r., zwane rozporządzeniem DORA, wprowadziło do europejskich porządków prawnych szereg zmian w zakresie operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego. Zakres ww. regulacji powoduje że wyznacza ona nowe standardy bezpieczeństwa cyfrowego dla instytucji finansowych, wprowadzając ujednolicone wymogi dla całego rynku finansowego, ze szczególnym uwzględnieniem banków i firm inwestycyjnych.

Celem niniejszego artykułu, w którym autorzy posługują się metodą dogmatyczną oraz historyczno-opisową, jest weryfikacja tezy o postępującym wzajemnym przenikaniu się wielu aktów prawnych na współczesnym rynku finansowym. Interdyscyplinarność i poziom skomplikowania regulacji współczesnego rynku finansowego w połączeniu z bardzo szerokim zakresem rozporządzenia DORA powinien stanowić właściwe podłoże badawcze do weryfikacji ww. tezy.

Niniejsza publikacja wpisuje się również w znacznie szerszy cykl badań nad odpornością operacyjną rynków finansowych, stanowiącą w dobie dynamicznego postępu technologicznego, kluczowy element pojęcia bezpieczeństwa finansowego państwa.

Odmowa uznania przez państwo litewskie neopogańskiej wspólnoty religĳnej. Przypadek Romuva przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

2025-12-16T17:15:13+00:00

Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzeczeniu w sprawie Romuva przeciwko Litwie z 2021 r. uznał, że odmawiając tej wspólnocie uznania przez państwo władze litewskie nie przedstawiły rozsądnego i obiektywnego uzasadnienia dla traktowania tej wspólnoty inaczej niż pozostałe organizacje religijne. Według oceny Trybunału nie zachowano zasady neutralności i bezstronności organów państwa w sprawach światopoglądowych a nadto Antyczne Bałtyckie Stowarzyszenie Romuva wypełniło wszystkie stawiane przez ustawodawcę wymogi do uznania przez państwo tej organizacji religijnej. Stąd też jednogłośnie stwierdzono naruszenie art. 14 w związku z art. 9 oraz naruszenie art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Celem artykułu jest przedstawienie kazusu wspólnoty pogańskiej na Litwie i trudności w uzyskaniu pełni uprawnień na równi z innymi wspólnotami religijnymi.

Wybrane kryteria klasyfikacji urzędowych interpretacji przepisów prawa w polskim prawie podatkowym – część 1

2025-10-17T08:36:50+00:00

Artykuł stanowi próbę całościowego spojrzenia urzędowe interpretacje przepisów prawa w polskim prawie podatkowym. Jego celem jest zaznaczenie, że wskutek dynamicznego rozwoju tej grupy instytucji w ostatnich latach, możliwe jest rozpatrywanie ich jako system. To zaś z jednej strony umożliwia analizowanie ich jako całości, a z drugiej stawia przed ustawodawcą szereg wymagań. Wychodząc z tych założeń, opracowanie zmierza do zaproponowania, objaśnienia i zastosowania szeregu kryteriów, z pomocą których można dokonać klasyfikacji składających się na system urzędowych interpretacji instytucji. Ich wykorzystanie pozwala sformułować wnioski wynikające z dostrzeżonych zależności, które zawarto w podsumowującej całość badań części drugiej opracowania.

W niniejszym artykule, stanowiącym część pierwszą, przedstawiono cele i omówiono metodologię opracowania. W dalszej kolejności zidentyfikowano i przedstawiono katalog urzędowych interpretacji w polskim prawie podatkowym wraz z kryteriami jego doboru, w skład którego wchodzi czternaście instytucji, m.in. takich jak interpretacje indywidualne i ogólne przepisów prawa podatkowego, porozumienia podatkowe, wiążące informacje stawkowe, a także niedawno wprowadzona do porządku prawnego opinia w sprawie opodatkowania wyrównawczego i opinia zabezpieczająca w sprawie opodatkowania wyrównawczego. Przedstawiono także proponowany katalog kryteriów ich klasyfikacji w podziale na kryteria prawne, kryteria dotyczące zakresu przedmiotowego i merytorycznego urzędowych interpretacji, kryteria dotyczące siły wpływu urzędowych interpretacji na sytuację prawnopodatkową adresatów oraz kryteria związane z upływem czasu. Ostatnia część opracowania zawiera szczegółowe omówienie i zastosowanie kryteriów prawnych do wszystkich wyróżnionych w katalogu urzędowych interpretacji.

W ramach wniosków wynikających z całego przedsięwzięcia badawczego, przedstawionych dokładniej w części drugiej opracowania zauważono, że system urzędowych interpretacji w polskim prawie podatkowym jest znacząco rozbudowany, a regulujące go przepisy cechuje duży stopień komplikacji. Stopień natężenia obu tych cech nie w każdym przypadku znajduje uzasadnienie w postaci realnej potrzeby istnienia w formie oddzielnych instytucji niektórych zaliczanych do systemu elementów. Zaobserwować można postępujący wzrost liczby instytucji o charakterze urzędowych interpretacji, powiązany z postępującą rozbudową systemu prawa podatkowego w ogóle. Można jednak postawić tezę, iż system urzędowych interpretacji rozbudowywany jest incydentalnie, bez przykładania wielkiej uwagi do jego funkcjonowania jako całości.

Gen wolności (rzecz o kajdanach i kołtunach)

2025-08-21T18:47:32+00:00

Podstawą do napisania artykułu stała się lektura książki Kacpra Pobłockiego „Chamstwo”, w której przedstawiony został system zarządzania chłopstwem. Przedstawiony schemat jest bardzo podobny do tego, który został stworzony w prokuraturach na podstawie Prawa
o Prokuraturze z 2016 r. Celem artykułu było zwrócenie uwagi na obowiązujące w latach 2016 do 2023 r. przepisy, które czyniły prokuraturę nieefektywną i nie służącą obywatelom. Celem artykułu było także przedstawienie sytuacji zawodowej prokuratorów w tych latach. Autorka w pierwszej kolejności odnosi się do istoty służby prokuratora i jego niezależności, dalej skupia się na przedstawieniu najważniejszych narzędzi ekonomicznych, związanych z polityką awansową oraz dyscyplinarnych do pozyskania oraz podporządkowania prokuratorów. Omawia także najważniejsze kierunki zmian do stworzenia niezawisłych prokuratorów, niezależnej i nowoczesnej prokuratury do służby obywatelom i prawu. Ostatecznie Autorka czyni to wszystko po to, aby przedstawione uwagi stały się fundamentem do nowego prawa o prokuraturze jako gwaranta praworządności.

Granice uprawnień profesjonalnego tymczasowego pełnomocnika szczególnego w ochronie konstytucyjnych praw podatnika

2025-10-17T08:45:42+00:00

Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują uprawnienie organu podatkowego do wyznaczenia tymczasowego pełnomocnika szczególnego. Regulacje te ograniczaj się do zakreślenia granic czasowych jego aktywności – do momentu ustanowienia kuratora przez sąd. Nie wynika z nich natomiast zakres umocowania pełnomocnika tymczasowego. Celem opracowania jest przesądzenie, czy tymczasowy pełnomocnik szczególny jest uprawniony do dokonywania w imieniu strony wszystkich czynności procesowych, czy też zakres tego umocowania ograniczony jest jedynie do reprezentacji wyłącznie w postępowaniu przed organem podatkowym, co wyklucza możliwość wniesienia środka zaskarżenia. Przeprowadzona analiza pozwala na stwierdzenie, że w sytuacji, kiedy organ podatkowy zmierza do zakończenia postępowania, sąd nie wyznaczył jeszcze kuratora, a pełnomocnikiem jest profesjonalista zobowiązany do działania wyłącznie na korzyść strony, to posiada on legitymację procesową do przedsiębrania wszelkich czynności procesowych łącznie z prawem wniesienia środka zaskarżenia.

Provisions of criminal law in personal data protection – some remarks

2026-02-22T10:47:35+00:00

Zagadnienie kryminalizacji przestępstw przeciwko ochronie danych osobowych w polskim porządku prawnym jest przedmiotem wielu opracowań naukowych. Brakuje jednak publikacji, które porządkowałaby informacje na temat uprawnień pokrzywdzonego w procesie karnym w przypadku przetwarzania jego danych osobowych bez podstawy prawnej lub bez upoważnienia. Przepisy karne dotyczące ochrony danych osobowych funkcjonowały już w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, obecnie w ustawie z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, jednak nadal wielu administratorów przetwarza dane osobowe nie mając świadomości, że codziennie naraża się na konsekwencje. W związku z tym powstaje pytanie na ile wprowadzenie nowych przepisów w zakresie naruszeń bezpieczeństwa danych osobowych rzeczywiście zapewniło większą skuteczność i doprecyzowanie systemu ich ochrony.

Przedmiotem i celem niniejszego opracowania jest analiza wybranych przepisów karnych w zakresie ochrony danych osobowych z uwzględnieniem uprawnień pokrzywdzonego przestępstwem nieuprawnionego przetwarzania danych osobowych. Artykuł ma charakter teoretycznoprawny z wykorzystaniem elementów analizy dogmatycznej. Podjęta tematyka ma swój także wymiar praktyczny - przedstawia wybrane sprawy rozpoznawane przez sądy krajowe.

Intencją wprowadzenia przepisów karnych w ochronie danych osobowych było obwarowanie odpowiedzialnością karną jedynie sytuacji wyjątkowych, obejmujących najcięższe naruszenia. Analiza wybranych spraw karnych rozpoznawanych przez sądy krajowe wskazuje, że postepowania te kończą się warunkowym wymierzeniem kary grzywny lub karą pozbawienia wolności. Nie ulega wątpliwości, że przepisy kształtujące odpowiedzialność karną mają dla przeciętnego obywatela walor odstraszający, co do zasady jednak ich skuteczność dla osiągnięcia celów RODO może budzić wątpliwości.

Ingerencja organów podatkowych w prawo do prywatności podatnika

2025-12-16T17:32:00+00:00

Prawo do prywatności i jego regulacje stanowią istotny element badań w wielu obszarach nauk prawnych, w tym prawie podatkowym. Celem niniejszego opracowania jest wskazanie i analiza wybranych zagrożeń ingerujących w konstytucyjny wzorzec prawa do prywatności na gruncie prawa podatkowego. Nieustannie rozwijające się i zmieniające we wskazanym zakresie ustawodawstwo wzorzec ten zniekształca, co skutkuje rozmywaniem granic miedzy tym co „prywatne”, a tym co „publiczne”. Proces zmian dotyka norm prawa materialnego, jak i procesowego, a w szczególności- uprawnień organów podatkowych. Dokonana analiza obowiązujących norm dotyczących prawa do prywatności w kontekście prawa podatkowego i praktyki organów podatkowych skłania do refleksji i pozwala dostrzec coraz większą ilość aktów normatywnych regulujących poruszaną w tekście problematykę oraz ich częste zmiany. Przeprowadzone badania dotyczące obecnego poziomu ingerencji organów podatkowych w prywatność jednostek uprawnia do stwierdzenia o postępującym zawężaniu jej interpretacji. Jeżeli tempo tej ingerencji nie zostanie zahamowane, to wkrótce będzie można mówić o jej „zanikaniu”. Spory zakres informacji dotyczących podatników jest dostępny podmiotom trzecim- organom podatkowym. Informacje te w założeniu mają korzystać z ochrony na podstawie różnych przepisów gwarantujących składowe prawa do prywatności- tajemnicy bankowej, lekarskiej czy też tajemnic zawodowych zawodów prawniczych, ale ze względu na stopień i charakter ingerencji organów podatkowych ich gwarancyjny charakter stopniowo traci na znaczeniu.

Ochrona praw pacjenta w kontekście programu pilotażowego w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego

2025-12-08T21:49:10+00:00

Autor postawił sobie za cel zweryfikowanie hipotezy, że konstrukcja prawna rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie programu pilotażowego w zakresie usług farmaceuty dotyczących zdrowia reprodukcyjnego, które weszło w życie z dniem 1 maja 2024 r., nie daje gwarancji realizacji i kontroli podstawowych praw pacjenta wynikających z ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W badaniu powyżej wskazanej kwestii posłużono się metodą analizy formalno-dogmatycznej szeregu aktów prawnych odwołujących się do pojęcia „pacjenta”, a także do obowiązku przestrzegania jego praw w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych. Autor rozważa nadto możliwość zakwalifikowania niektórych „usług farmaceutycznych” świadczonych przez farmaceutów w aptekach ogólnodostępnych jako „świadczenia zdrowotne” w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, co pozwoliłoby na objęcie ochroną przewidzianą dla pacjentów także beneficjantów tych usług. Ponadto autor wskazuje na ograniczoną możliwość korzystania przez pacjentów aptek ogólnodostępnych z ochrony instytucjonalnej Rzecznika Praw Pacjenta z tego względu, że podmioty te nie prowadzą działalności leczniczej. Jest to szczególnie istotne z perspektywy programu pilotażowego i zgody pacjenta małoletniego na udzielenie świadczenia zdrowotnego. Konkluzją powyższych rozważań jest postulat zmian legislacyjnych o charakterze systemowym w zakresie wprowadzenia odpowiednich regulacji pozwalających na korzystanie z instytucji zgody pacjenta podczas udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach apteki ogólnodostępnej oraz możliwość objęcia aptek postepowaniami prowadzonymi przed Rzecznikiem Praw Pacjenta.

Formy centralizacji zamówień komunalnych z uwzględnieniem rozwiązań prawnoustrojowych

2026-01-31T19:38:03+00:00

Doniosłość koncentracji zamówień publicznych, zwłaszcza w postaci ich planowej agregacji jest oczywista. Wyraźny wzrost efektywności następuje wskutek połączenia wydatków wielu zamawiających decydujących się na udzielanie wspólnych zamówień większej wartości. Obok znaczącej obniżki nakładów finansowych liczą się także oszczędności biurokratyczne oraz różne inne korzyści wynikające ze stabilizacji więzi kontraktowych, zwłaszcza w dłuższym horyzoncie czasowym. Tymczasem w piśmiennictwie, a także w orzecznictwie, brak pogłębionych rozważań w tym zakresie, co niewątpliwie stanowi jedną z barier (poznawczych) utrudniających bardziej zaawansowaną współpracę zamawiających, choćby tylko w obrocie zaopatrzeniowym, nie wspominając o nadal skromnej atrakcyjności praktycznej wspólnych zamówień publicznych. Jedynie w odniesieniu do wspólnych zamówień rządowych spotkać można nieliczne wypowiedzi doktrynalne, a także postępującą integrację praktyczną niektórych zamawiających, zwłaszcza kształtowaną odgórnie z udziałem jednostek skarbowych. Natomiast widoczne braki ujawniają się w sektorze samorządowym, zarówno co do potencjalnych form współdziałania jednostek zamawiających, jak i konstrukcji prawnych stanowiących podstawę efektywnej współpracy. Dlatego celem niniejszego opracowania jest częściowe wypełnienie zaistniałej luki publikacyjnej.

Prawna ochrona wizerunku dziecka w środowisku cyfrowym

2025-10-23T15:27:35+00:00

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza problematyki prawnej związanej z rozpowszechnianiem wizerunku dzieci w przestrzeni cyfrowej, ze szczególnym uwzględnieniem roli, jaką w tym zakresie odgrywają rodzice i opiekunowie prawni. Z jednej strony zarządzają oni szeroko rozumianą prywatnością dziecka, a z drugiej są zobowiązani do działania w najlepszym interesie dziecka.

Celem artykułu jest ocena adekwatności obowiązujących przepisów, zarówno konstytucyjnych (w szczególności art. 47 i 72 Konstytucji RP), jak i ustawowych, w kontekście dynamicznie zmieniającego się otoczenia cyfrowego. W analizie poruszono m.in. pojęcie wizerunku jako dobra osobistego w prawie cywilnym, jego ochronę na gruncie prawa autorskiego i przepisów RODO, a także kwestię zgody na rozpowszechnianie wizerunku – z uwzględnieniem wieku dziecka i pozycji prawnej rodzica. Wskazano również na zagrożenia wynikające z publikowania wizerunku dzieci w sieci, w tym zjawisko sharentingu. We wnioskach wskazać należy, że prawo dzieci do prywatności w Internecie nie jest wystarczająco zabezpieczone przez polskie prawo, mimo że odnoszą się do niego zarówno przepisy rangi konstytucyjnej jak i ustawowej. Podstawę metodologiczną opracowania stanowiła klasyczna metoda dogmatyczno-prawna, oparta na analizie aktów normatywnych i literatury przedmiotu.

Ewolucja odpowiedzialności karnej za samowolę budowlaną w polskim prawie budowlanym

2025-10-23T15:02:12+00:00

Samowola budowlana, jako zjawisko prawne została po raz pierwszy uregulowana w polskim ustawodawstwie na początku XX wieku. Wraz z rozwojem urbanizacji i wzrostem znaczenia ładu przestrzennego, ustawodawca dostrzegł potrzebę kontroli nad procesem inwestycyjnym.

W początkowym okresie sprawca samowoli budowlanej ponosił odpowiedzialność karną wyłącznie na gruncie prawa wykroczeniowego, co oznaczało łagodniejszy reżim odpowiedzialności – najczęściej w postaci grzywny lub aresztu. Z czasem, w odpowiedzi na rosnącą skalę nielegalnych inwestycji oraz potrzebę skuteczniejszego egzekwowania prawa, ustawodawca zdecydował się na zaostrzenie sankcji. Samowola budowlana przestała być traktowana wyłącznie, jako wykroczenie – kwalifikowaną ją, po spełnieniu określonych w ustawie wymogów, również jako przestępstwo, stając się nim wyłącznie od 1994 roku. Od 2020 roku samowola budowlana, z uwagi na przyjęcie, iż stanowi ona czyn o stosunkowo niskiej szkodliwości społecznej, jest wykroczeniem.

Celem artykułu jest przedstawienie zmian legislacyjnych i ustalenie, czy odpowiedzialność karna za samowolę budowlaną jest uzależniona od uprzedniego wydania decyzji administracyjnej przez organ nadzoru budowlanego.

We wnioskach wskazać należy, pomimo zmian w kwalifikacji prawnej czynu, w doktrynie i orzecznictwie utrzymuje się pogląd, że odpowiedzialność karna (obecnie wykroczeniowa) za popełnienie samowoli budowlanej nie jest uzależniona od wydania decyzji administracyjnej. Okoliczności popełnienia samowoli budowlanej mogą być przedmiotem zarówno postępowania administracyjnego, jak i postępowania w sprawie o wykroczenia. Postępowania te są względem siebie autonomiczne. Różnię się sankcjami, jakie ponosi sprawca popełnienia samowoli budowlanej oraz funkcją oddziaływania na określone stany faktyczne.

Niejasność przedmiotu ochrony w przestępstwach przeciwko porządkowi publicznemu – problemy interpretacyjne i zagrożenia dla paradygmatu prawa karnego

2025-10-10T16:48:59+00:00

Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu funkcjonują w ramach odrębnego rozdziału części szczególnej kodeksu karnego konsekwentnie, od czasu kodeksu karnego z 1932 r. Można więc powiedzieć, że ten rozdział ma ugruntowaną historię. Jednocześnie, konsekwentnie, po chwilę obecną wskazuje się w piśmiennictwie, że podobieństwo typizacji zamieszczonych w tym rozdziale jest wątpliwe i głównym czynnikiem je spajającym jest to, że nie dało się ich objąć innym rodzajowym przedmiotem ochrony

Celem artykułu jest ustalenie czy porządek publiczny rzeczywiście, z perspektywy dogmatyki prawa karnego, stanowi rodzajowy i indywidualny przedmiot ochrony typizacji rozdziału XXXII kodeksu karnego, jakie dobra prawne są chronione przez te typizacje, a także ocena czy ujmowanie porządku publicznego jako przedmiotu ochrony typizacji karnych stanowi zagrożenie dla paradygmatu prawa karnego opartego na prawach człowieka. W artykule ustalono, iż typizacje rozdziału XXXII kodeksu karnego mogą zostać zaklasyfikowane do następujących czterech kategorii:

- przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu albo bezpieczeństwu państwa,.

- przestępstwa, które mają złożony przedmiot ochrony ale spaja je ochrona spokoju w przestrzeni publicznej,

- przestępstwa będące w istocie szczególnymi, podniesionymi do rangi sprawstwa (w rozumieniu art. 18 §1 k.k.), przypadkami współdziałania, na gruncie których trudno w ogóle mówić o indywidualnym przedmiocie ochrony.

- przestępstwa, którym brakuje jakiejkolwiek wspólnej przedmiotowej płaszczyzny z innymi czynami objętymi formułą przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu, a dobrze odnalazłyby się w innych rozdziałach kodeksu karnego.

Takie ujęcie wpływa na interpretację poszczególnych czynów zabronionych rozdziału XXXII k.k. oraz znacząco zawęża możliwość przyjmowania podobieństwa przestępstw pomiędzy nimi. Dodatkowo de lege ferenda postulować należy uporządkowanie systematyki kodeksu i przeniesienie większości przestępstw rozdziału XXXII k.k. do innych rozdziałów kodeksu karnego, a być może nawet modyfikację regulacji części ogólnej dotyczącej współdziałania (choć ten ostatni postulat wymaga niewątpliwie głębszego namysłu). Rozdział XXXII zredukować można natomiast do przestępstw przeciwko spokojowi w przestrzeni publicznej i tak nazwać.

Ramy prawne działania obywatelskich społeczności energetycznych

2025-09-27T18:50:09+00:00

Celem badawczym artykułu jest analiza prawnych uwarunkowań funkcjonowania obywatelskich społeczności energetycznych w Polsce w kontekście dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniającą dyrektywę 2012/27/UE, w zakresie obligującym państwa członkowskie do stworzenia nowego podmiotu jakim jest obywatelska społeczność energetyczna oraz na tej podstawie wskazania barier prawnych ograniczających rozwój OSE. Badania przeprowadzono przy użyciu metod dogmatycznoprawnej i prawnoporównawczej.

Punkt wyjścia stanowiło ustalenie statusu oraz przedmiotu działalności obywatelskich społeczności energetycznych. De lege lata ustalono, że przyjęte przez polskiego ustawodawcę rozwiązania w zakresie możliwości wyboru formy organizacyjnej funkcjonowania obywatelskiej społeczności energetycznej oparte są o wymienione w dyrektywie 2019/944 przykłady, z zastrzeżeniem spełnienia przez nie określonych wymogów. W wyniku przeprowadzonej analizy de lege lata stwierdzono również, że rozwiązania wprowadzone do ustawy Prawo energetyczne realizują zasadnicze cele postawione państwom członkowskim w dyrektywie 2019/944, jednakże nadal występują bariery prawne zniechęcające do tworzenia obywatelskich społeczności energetycznych. Pomimo istniejących rozwiązań prawnych, w Polsce wedle wykazu prowadzonego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki funkcjonuje tylko jedna obywatelska społeczność energetyczna, działająca w formie stowarzyszenia. Stąd też wskazane zostały postulaty de lege ferenda mające pomóc w usunięciu dostrzeżonych barier prawnych ograniczających rozwój OSE.

Wpływ ustalenia nieistnienia uchwały zgromadzenia wspólników spółki kapitałowej na wpis do Krajowego Rejestru Sądowego

2026-01-27T17:31:34+00:00

Przedmiotem artykułu jest analiza wpływu stwierdzenia przez sąd rejestrowy przesłanek nieistnienia uchwały, zmieniającej umowę spółki, na wpis do KRS. Przy tak zakreślonym przedmiocie, za cel przyjęto wskazanie, czy jeżeli sąd rejestrowy ustali, że uchwała, zmieniająca umowę spółki, jest uchwałą nieistniejącą, powinien odmówić wpisu do rejestru, bądź dokonać korekty danych, ujawnionych w rejestrze.

W pierwszej części zaprezentowano poglądy, dotyczące zakresu kognicji sądu rejestrowego względem uchwał, stanowiących podstawę dokonania wpisu. Zbadano, czy sąd rejestrowy posiada uprawnienie do merytorycznego badania uchwał, stanowiących podstawę wpisu, czy jedynie powinien rejestrować zgłoszone zmiany bez oceny merytorycznej dokumentów, stanowiących ich podstawę.

Następnie przedstawiono rozważania, dotyczące problematyki nieistnienia uchwał spółek kapitałowych. W ich ramach poruszono zagadnienia, dotyczące: 1) charakteru prawnego uchwały organu spółki, 2) możliwości wyodrębnienia ,,kategorii prawnej uchwał nieistniejących”.

W trzeciej części wskazano, jaki wpływ wywiera przyjęcie poszczególnych poglądów, odnoszących się do problematyki uchwał nieistniejących, na postępowanie przed sądem rejestrowym.

W wyniku przeprowadzonych rozważań ustalono, że istnieje możliwość ustalenia przez sąd nieistnienia uchwały spółki, stan nieistnienia uchwały różni się od wzruszalności, sądowi rejestrowemu przysługuje kompetencja merytorycznej kontroli uchwały, mającej stanowić podstawę wpisu, oraz że prawomocne ustalenie nieistnienia uchwały, stanowiącej podstawę wpisu, może stanowić podstawę odmowy wpisu bądź jego wykreślenia.

Glosa aprobująca do wyroku Sądu Najwyższego z 3 października 2019 r., sygn. akt III KK 167/18

2025-04-28T08:10:52+00:00

Przedmiotem artykułu jest glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019 roku wydanym w sprawie o sygnaturze III KK 167/18 dotyczącego przestępstwa dzieciobójstwa. Glosa jest aprobująca. Celem pracy jest wykazanie, jakich biegłych należy powołać w sprawie o zabójstwo noworodka w celu oceny wpływu procesu porodu na sprawczynię. Najważniejszym wnioskiem wypływającym z pracy jest stwierdzenie, że w celu oceny poczytalności sprawczyni dzieciobójstwa powinni być powołani dwaj biegli lekarze psychiatrzy, natomiast jeżeli ich opinia nie zawiera konkluzji co do wpływu przebiegu porodu na psychikę kobiety, konieczne jest powołanie biegłych innych specjalności, przykładowo z zakresu ginekologii i położnictwa. Autorka dochodzi także do konkluzji, że w zależności od stanu faktycznego sprawy możliwe jest wywołanie w procesie o dzieciobójstwo jedynie opinii sądowo-psychiatrycznej.

Udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu działalność dywersyjną i sabotażową. Glosa krytyczna do wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 21 lutego 2025 r., sygn. akt III K 339/24, Lex nr 3843269

2026-02-16T09:26:29+00:00

Celem tekstu jest próba zwrócenia uwagi na problematykę wykładni art. 258§1 i 2 k.k. w związku z udziałem w działalności obcego wywiadu o charakterze sabotażowym i dywersyjnym. Autor krytycznie ocenił wyrok, argumentując, iż sąd wykreował nowy typ szpiegostwa nieznany ustawie karnej. Na podstawie obowiązujących przepisów Kodeksu karnego nie ma przepisu, który przewiduje istnienie odrębnego typu czynu zabronionego polegającego na udziale w zorganizowanej grupie przestępczej działającej na rzecz obcego wywiadu. Autor odniósł się także do nowych regulacji zawartych w Kodeksie karnym dotyczących pojęć dywersji, sabotażu i przestępstwa o charakterze terrorystycznym.

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 11 września 2024 r., sygn. akt III CZP 65/23*, dotyczącej zastosowania metody dyferencyjnej do wyliczenia wysokości odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w razie zbycia lub naprawienia pojazdu (glosa krytyczna)

2025-11-10T14:56:33+00:00

Celem niniejszego opracowania było ustalenie, czy glosowana uchwała spełniła postawione jej zadanie polegające rozstrzygnięciu rozbieżności w wykładni przepisów prawa, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa w kwestii, czy w przypadku wyrządzenia szkody w pojeździe mechanicznym, stanowiącej szkodę częściową, gdy przed ustaleniem wysokości odszkodowania naprawa stała się niemożliwa w wyniku następczych działań poszkodowanego, co ma miejsce np. w razie zbycia pojazdu w stanie uszkodzonym lub jego uprzedniego naprawienia, odszkodowanie należne poszkodowanemu w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego powinno być ustalone jako równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego.

Analiza treści uzasadnienia glosowanej uchwały prowadzi do wniosku, że nie spełniła ona celów, dla których została podjęta. Przedstawione w niej rozważania mają charakter ogólny i powierzchowny.

Stanowisko zawarte w tym orzeczeniu budzi poważne wątpliwości merytoryczne m.in. z tego względu, że utożsamia naprawę uszkodzonego pojazdu z przywróceniem jego stanu do tego sprzed wystąpienia szkody. Sąd Najwyższy zupełnie pomija fakt, że nierzadko naprawiony pojazd wprawdzie osiąga sprawność techniczną, która pozwala na pomyślną ocenę badań technicznych skutkującą dopuszczeniem do poruszania się po drogach publicznych, ale nie oznacza to przywrócenia go do stanu sprzed szkody. Ma to miejsce np. przy zastąpieniu poszczególnych części uszkodzonego pojazdu zamiennikami gorszej jakości. Wyłączenie możliwości ustalenia wysokości odszkodowania w takim przypadku na podstawie metody kosztorysowej, za czym zdaje się przemawiać pogląd Sądu Najwyższego, jest nie do zaakceptowania.

Glosowana uchwała nie udziela również odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób ustalić wysokość odszkodowania w razie naprawienia uszkodzonego pojazdu do stanu jego sprawności, ale nie do stanu sprzed szkody i następnie jego sprzedaży.

Z powyższych względów uchwała ta nie przyczyniła się do wyeliminowania rozbieżności w wykładni przepisów prawa, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa w kwestii, czy w przypadku wyrządzenia szkody w pojeździe mechanicznym, stanowiącej szkodę częściową, gdy przed ustaleniem wysokości odszkodowania naprawa stała się niemożliwa w wyniku następczych działań poszkodowanego, co ma miejsce np. w razie zbycia pojazdu w stanie uszkodzonym lub jego uprzedniego naprawienia, odszkodowanie należne poszkodowanemu w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego powinno być ustalone jako równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego.

Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 17 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Bd 235/25

2026-01-07T10:18:41+00:00

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 czerwca 2025 r. w sprawie I SA/Bd 235/25 uznał, iż sporządzenie i podpisanie śródrocznego sprawozdania finansowego jest warunkiem koniecznym objęcia ryczałtem od dochodów spółek. Orzeczenie to wpisuje się w linię interpretacyjną organów podatkowych.

Celem niniejszej glosy jest wskazanie na wątpliwości leżące u podstaw argumentacji przyjętej przez sąd w omawianym rozstrzygnięciu, a także w kwestionowanej linii interpretacyjnej.

Zdaniem autora wykładnia art. 28j ust. 5 u.p.d.o.p przyjęta przez sąd jak i organy podatkowe jest nie do pogodzenia z podstawowymi konstytucyjnymi wartościami dotyczącymi opodatkowania, w szczególności z zasadą ustawowej regulacji podatków, zasadą zaufania, zasadą proporcjonalności oraz zasadą równości wobec prawa. Prawidłowa wykładnia art. 28j ust. 5 u.p.d.o.p. powinna prowadzić do wniosku, że powołany przepis jest tylko podstawą prawną obowiązku zamknięcia ksiąg i sporządzenia śródrocznego sprawozdania finansowego w przypadku wyboru ryczałtu od dochodów spółek, a nie zawiera warunku objęcia ryczałtem od dochodów spółek.

Wątpliwości w tym zakresie powinny natomiast zostać rozstrzygnięte w drodze interpretacji ogólnej a nie w drodze nowelizacji art. 28j ust. 5 u.p.d.o.p.

Sprawozdanie z III Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Prawa Bankowego, Olsztyn, 5–6 listopada 2025 r.

2026-01-25T17:26:20+00:00