Studia Prawnoustrojowe

Od teorii prawa do sali rozpraw. Dogmatyczno-praktyczny przewodnik po instytucji świadka koronnego

2026-04-01T11:03:57+00:00

Celem publikacji jest recenzja monografii pt. „Świadek koronny w polskim procesie karnym. Ocena instytucji z perspektywy sędziego i adwokata”, autorstwa Jacka Potulskiego i Marka Skwarcowa. Monografia została opracowana jako owoc refleksji nad 25-leciem obowiązywania tytułowej instytucji w polskim porządku prawnym. Unikalną cechą recenzowanej pozycji wydawniczej jest dualistyczne ujęcie problematyki – zestawienie punktu widzenia sędziego, odpowiedzialnego za obiektywną ocenę dowodów i wydanie sprawiedliwego orzeczenia, z perspektywą adwokata-obrońcy, posiadającego określony interes procesowy. Autorzy koncentrują się przede wszystkim na praktycznych aspektach wykorzystania tego narzędzia w procesie karnym. We wnioskach recenzji stwierdzono, że monografia stanowi wartościowe kompendium dla praktyków, systematyzując standardy orzecznicze oraz rzucając nowe światło na węzłowe problemy procesowe i etyczne, z którymi mierzy się współczesny wymiar sprawiedliwości.

Przestępstwa seksualne na gruncie przepisów międzynarodowego prawa karnego

2026-04-14T20:06:32+00:00

Wojenna przemoc seksualna (dalej: CRSV) w przepisach międzynarodowego prawa karnego pojawiła się dopiero w latach 90-tych XX wieku wraz z powstaniem Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii oraz Międzynarodowego Trybunału karnego dla Rwandy. Dzięki orzecznictwu tych trybunałów czyny noszące znamiona przestępstw seksualnych zostały ujęte w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego. Celem artykułu jest ukazanie ewolucji penalizacji przemocy seksualnej w przepisach międzynarodowego prawa karnego oraz wskazanie kwalifikacji prawnej poszczególnych czynów wchodzących w skład szeroko pojętej przemocy seksualnej. W artykule ukazano wpływ orzecznictwa trybunałów karnych ad hoc na regulacje dotyczące odpowiedzialności jednostki za akty przemocy seksualnej w konfliktach zbrojnych. W pracy wykorzystano metodę dogmatyczno-prawną przy pomocy której przeanalizowano istniejące uregulowania prawne dotyczące zjawiska CRSV, ale także raporty organizacji pozarządowych i poglądy doktryny. Z kolei przy pomocy metody prawno-porównawczej dokonano komparatystyki uregulowań prawnych międzynarodowych trybunałów karnych. Analiza przepisów statutu MTK oraz trybunałów karnych ad hoc prowadzi do wniosku, że przestępstwa seksualne mogą wyczerpywać znamiona trzech z czterech zbrodni międzynarodowych ujętych w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego i w zależności od konkretnego stanu faktycznego i intencjonalnego działania sprawcy mogą zostać uznane za zbrodnię ludobójstwa, zbrodnię przeciwko ludzkości, albo zbrodnię wojenną.

Rola jednostek samorządu terytorialnego w finansowaniu odbudowy Ukrainy

2026-04-16T17:13:10+00:00

Konieczność wsparcia Ukrainy w obliczu strat spowodowanych przez nieuzasadnioną agresję Rosji nie budzi wśród społeczności międzynarodowej większych wątpliwości. Zaangażowane są instytucje międzynarodowe, Unia Europejska i jej państwa członkowskie. Pomoc są gotowe świadczyć także polskie jednostki samorządu terytorialnego, które wielokrotnie okazywały solidarność z ofiarami wojny na Ukrainie. Celem artykułu jest analiza możliwości udzielania przez polskie jednostki samorządu terytorialnego pomocy finansowej i rzeczowej dla Ukrainy i jej mieszkańców, zarówno na potrzebny doraźnej odbudowy infrastruktury, jak i na przyszłość. W artykule wskazano na formy pomocy, zakres przedmiotowy i źródła jej finansowania, w szczególności odnosząc się do formuł współpracy międzynarodowej angażującej krajowe i ukraińskie JST. Uwzględniono wykorzystanie środków krajowych i zagranicznych, jednocześnie wskazując na niewystarczający charakter środków własnych JST. Z przeprowadzonych badań wynika, że JST w bardzo ograniczonym zakresie mogą angażować się w zadania o charakterze inwestycyjnym, koncentrując się w praktyce na aktywnościach „miękkich” – eksperckich, edukacyjnych, kulturalnych, czy z zakresu kreowania społeczeństwa obywatelskiego. Oprócz środków własnych, JST w większym stopniu powinny móc polegać na środkach (dotacjach) z budżetu państwa, zwłaszcza w przypadku powierzenia im nowych zadań zleconych; oraz środków zagranicznych. Udzielanie pomocy poprzez finansowanie działań inwestycyjnych lub naprawczych w procesie odbudowy Ukrainy wymaga jednak przeprowadzenia zmian legislacyjnych.

Obligatoryjne zawieszenie postępowania w sprawach ustalenia warunków zabudowy z uwagi na obowiązek uchwalenia planu miejscowego

2026-04-16T17:40:38+00:00

Niniejszy artykuł przedstawia problematykę obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia warunków zabudowy w świetle art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z uwagi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w odniesieniu do którego istnieje ustawowy obowiązek jego sporządzenia na podstawie przepisów odrębnych. Autorzy opisują w szczególności istotę zawieszenia postępowania, wyjaśniając jego obligatoryjny charakter. Celem opracowania jest przybliżenie zagadnień związanych z chwilą, formą prawną i skutkami obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego. Autorzy z wykorzystaniem metody dogmatyczno-prawnej i w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych dociekają co składa się na obowiązek uchwalenia planu miejscowego na podstawie odrębnych przepisów prawa.

Zmiany w stosowaniu koncepcji bezpiecznego kraju trzeciego w związku z wdrażaniem unijnego paktu o migracji i azylu

2026-02-17T16:02:45+00:00

Koncepcja bezpiecznego kraju trzeciego (koncepcja BKT) umożliwia państwom członkowskim Unii Europejskiej (UE) uznanie wniosku o udzielenie azylu za niedopuszczalny, jeżeli wnioskodawca może otrzymać skuteczną ochronę w państwie trzecim uznawanym za bezpieczne. W ostatniej dekadzie złożoność procedur oraz rozbieżne interpretacje przepisów w poszczególnych państwach członkowskich UE znacznie ograniczały praktyczną możliwość wykorzystywania tej koncepcji. W odpowiedzi na te wyzwania zasady stosowania koncepcji BKT zostały zmodyfikowane w ramach Paktu o migracji i azylu (przyjętego w maju 2024 r.) oraz propozycji Komisji z maja 2025, zawierającej systemową reformę jej stosowania. Artykuł ma na celu analizę projektowanych zmian w zakresie stosowania koncepcji BKT oraz ocenę ich wpływu na efektywność procedur azylowych, w tym przyspieszenie rozpatrywania wniosków o ochronę międzynarodową oraz odciążenie krajowych systemów recepcyjnych. Podjęto w nim również refleksję nad obawami dotyczącymi ochrony praw podstawowych jednostki. Skupiono się zwłaszcza na potencjalnych zagrożeniach dla zasady non-refoulement oraz prawa do rzetelnego procesu i skutecznego środka odwoławczego w obliczu nowych regulacji prawnych.

„Dobry protokół” przesłuchania w sprawie karnej – zasady, wymogi, standardy

2026-02-22T22:28:45+00:00

Przebiegowi i przeprowadzaniu czynności procesowo-kryminalistycznych związanych z przesłuchaniem poświęcono wiele prac naukowych. Sposób przeprowadzania tych czynności omawiany jest w podręcznikach z zakresu kryminalistyki, a także poruszany podczas zajęć praktycznych i wykładów z zakresu postępowania karnego. Nie da się przecenić znaczenia prawidłowej i rzetelnej dokumentacji czynności procesowych. Czynność ta jest badana zarówno na etapie postępowania sądowego, jak i w fazie przygotowawczej, czemu często towarzyszą późniejsze zarzuty, że protokół został sporządzony w sposób niewiarygodny, nie odzwierciedla rzeczywistego stanu faktycznego, jest wadliwy lub fałszywy. Zarzuty kierowane są również bezpośrednio przeciwko funkcjonariuszowi prowadzącemu czynność, oskarżając go o stronniczość lub interes w konkretnym wyniku, a także dotyczą atmosfery, w jakiej przeprowadzono przesłuchanie. Wyniki przedstawione w niniejszym artykule stanowią kontynuację (w formie odrębnego tekstu) refleksji autora rozwijanych przez lata i przedstawiają jego rozważania, wnioski oraz spostrzeżenia. W założeniach teoretycznych i badawczych położono nacisk na wytyczne i istotne elementy związane ze sporządzaniem protokołów, które powinny stanowić ramy dla rozważań osób prowadzących tę czynność. Postulatom, założeniom i zaleceniom towarzyszą komentarze oraz wskazania dotyczące ewentualnych błędów proceduralnych i ich wpływu na przebieg postępowania. Artykuł zawiera przykłady przydatne w praktycznej dokumentacji przesłuchań w odniesieniu do kwestii dowodowych, a także w praktyce ich stosowania. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że poszczególne elementy tekstu stanowią raczej wytyczne niż pewniki, ponieważ każde przesłuchanie jest inne, zarówno pod względem osoby przesłuchiwanej, jak i zakresu czynu, którego dotyczy. Z tego powodu nie jest możliwe stosowanie automatycznych lub schematycznych podejść podczas przesłuchania.

Prawne aspekty funkcjonowania Państwowego Ratownictwa Medycznego w systemie ochrony ludności

2026-03-01T19:11:01+00:00

Państwowe Ratownictwo Medyczne jest integralną częścią systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz odgrywa ważną rolę w ochronie ludności w Polsce. Celem artykułu jest analiza norm prawnych odnoszących się do funkcjonowania Państwowego Ratownictwa Medycznego jako komponentu systemu ochrony ludności w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem jego struktury i zadań. Rozpoczynając rozważania postawiono hipotezę badawczą będącą założeniem o rozproszeniu i niespójności przepisów prawa dotyczących systemu ochrony ludności
i funkcjonowania Państwowego Ratownictwa Medycznego. Przyjęto, że przepisy prawa są ogólnikowe, nie uwzględniają zróżnicowania oraz specyfiki obu systemów, a także nie wskazują na zasady ich współpracy. Wnioskiem z przeprowadzonych badań jest potwierdzenie przyjętych założeń oraz wskazanie na propozycje zmian w przyszłym prawodawstwie. W tym względzie należy postawić postulaty de lege ferenda odnoszące się do zmian przepisów prawa oraz ich dostosowanie do realiów związanych z funkcjonowaniem Państwowego Ratownictwa Medycznego w systemie ochrony ludności. Wnioskowane zmiany powinny dotyczyć: przyporządkowania dyspozytorni medycznych do podmiotów systemu ochrony ludności, uporządkowania statusu prawnego koordynatorów ratownictwa medycznego oraz dodanie w art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej, ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej.

Zakończenie sprawy decyzją ostateczną jako przesłanka wznowienia ogólnego postępowania administracyjnego

2026-05-20T08:25:35+00:00

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza jednej z przesłanek pozytywnych wznowienia ogólnego postępowania administracyjnego, tj. zakończenie sprawy decyzją ostateczną. W aktualnym nurcie wykładniczym dominuje pogląd o braku możliwości wznowienia postępowania jeżeli sprawa (w znaczeniu materialnym) pozostaje w toku, a więc nie została zakończona. Wyklucza się zatem wznowienie postępowania zakończonego decyzją kasatoryjną organu odwoławczego wydaną na podstawie art. 138 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na przestrzeni ostatnich lat regulacje prawne dotyczące decyzji kasatoryjnej ulegały jednak istotnym modyfikacjom. Stąd celem artykułu była ocena aktualności powyższego nurtu wykładniczego. W artykule omówiono pojęcie i rodzaje decyzji administracyjnych. Badaną przesłankę wznowienia postępowania przedstawiono w ujęciu materialnym (zakończenia sprawy) i formalnym (pozostawania w obrocie prawnym decyzji ostatecznej). Sformułowano argumenty przemawiające za dopuszczeniem wznowienia postępowania administracyjnego także w sprawie zakończonej decyzją kasatoryjną organu odwoławczego. Wykazano bowiem związek decyzji kasatoryjnej z prawem materialnym. Wskazano także, że w wyniku nowelizacji przepisów poprzez wydanie tej decyzji organ odwoławczy uzyskał realny wpływ na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Uznano, że uzależnienie wznowienia postępowania od rodzaju decyzji ostatecznej wydanej w sprawie prowadzi do pozbawienia strony prawa do weryfikacji decyzji w kodeksowym trybie nadzwyczajnym.

Ocena zachowań suicydalnych w świetle polskiej i szwedzkiej kultury prawnej

2026-05-23T10:42:02+00:00

Refleksja nad naukowo ugruntowanym wyjaśnieniem zjawiska samobójstwa wielokrotnie wskazuje na zróżnicowane oblicza interpretacyjne. Ocena zachowań suicydalnych prowadzi do wykreowania wielu poglądów, ujmowanych w aspekcie wiktymologicznym, kryminalistycznym, kryminologicznym oraz prawnym — korelacja wymienionych nauk umożliwia dokonanie kompleksowych rozważań opartych na wskazanych dziedzinach wiedzy. Zróżnicowane spostrzeżenia, jakkolwiek stały się przyczynkiem do podjęcia dyskursu, niejednokrotnie kreowały zarówno mityczne, jak i naukowe wskazania. Przedmiotem i celem niniejszego artykułu jest próba przybliżenia przyczyn występowania omawianego zjawiska oraz wyjaśnienie jego interpretowania zarówno w polskim, jak i szwedzkim porządku prawnym, przy uwzględnieniu właściwych im tradycji i kultur prawnych. W konkluzji przyjętych rozważań przedstawiono porównawcze ujęcie skali oraz przyczyn występowania zjawiska samobójstwa — w tym samobójstw wynikających z przemocy opartej na kulturze „honoru“ — co umożliwi ukazanie zróżnicowanych osądów, formułowanych odmiennie na skutek przyjętej idei kulturowej. Przedstawiona interpretacja otwiera szerszy kontekst naukowy, pozwalający na pogłębienie badań w wymienionym zakresie.

Znaczenie doświadczenia kary pozbawienia wolności w percepcji mieszkańców ośrodków pomocy postpenitencjarnej

2025-11-15T23:05:05+00:00

Kara pozbawienia wolności pełni nie tylko funkcję izolacyjną, lecz także oddziałuje na tożsamość, biografię oraz przyszłe wybory osób ją odbywających. Percepcja doświadczenia izolacji więziennej może stanowić istotny czynnik determinujący proces readaptacji oraz ryzyko powrotu do przestępczości.

Celem artykułu jest analiza subiektywnego znaczenia kary pozbawienia wolności w narracjach byłych osadzonych, ze szczególnym uwzględnieniem wątków żalu, refleksji nad przeszłymi czynami oraz postrzegania okresu izolacji penitencjarnej. Analizie poddano badania własne – wywiady pogłębione przeprowadzone w sześciu ośrodkach pomocy postpenitencjarnej w Polsce z byłymi skazanymi korzystającymi ze wsparcia mieszkaniowego w postaci miejsca w domu stacjonarnym prowadzonym przez organizacje pozarządowe.

Badania jakościowe ujawniły dwa zasadnicze obszary interpretacji doświadczenia więzienia. Pierwszy dotyczy postrzegania zakładu karnego jako przestrzeni destrukcji życia lub – przeciwnie – szansy na przemianę i nowy początek. Drugi obszar odnosi się do wyrażania żalu za popełnione przestępstwo lub pobyt w izolacji, bądź braku takiej refleksji.

Zróżnicowane perspektywy wskazują na konieczność indywidualizacji oddziaływań penitencjarnych i postpenitencjarnych, wzmacniania konstruktywnych narracji oraz budowania odpowiedzialności. Sam brak żalu nie musi przesądzać o recydywie, podobnie jak negatywna ocena izolacji nie wyklucza zmiany − dla części badanych więzienie stanowiło impuls do przerwania ciągu uzależnienia, bezdomności czy działalności przestępczej. Sposób interpretacji pobytu w zakładzie karnym wydaje się kluczowy dla projektowania skutecznej reintegracji społecznej.

Democratic welfare state in the face of populism. Remarks and predictions from the theoretical and practical perspective

2026-02-08T19:53:00+00:00

Większość państw współczesnej Europy to demokracje liberalne implementujące ideę państwa dobrobytu. Proces ten finansowany jest w przeważającej mierze ze środków publicznych. Perturbacje i kryzysy gospodarcze z reguły prowadzą jednak do konieczności cięć w zakresie gwarantowanych przez państwo świadczeń socjalnych. Celem artykułu jest analiza korelacji między zjawiskiem redukcji różnego rodzaju świadczeń socjalnych a wzrostem zagrożenia populizmem w demokratycznym państwie dobrobytu. Omówiono w nim nie tylko prawne oraz polityczne idee konstytuujące państwo dobrobytu, ale także historyczne okoliczności ich implementacji. W pierwszym rzędzie tekst opiera się na analizie poglądów wybranych przedstawicieli myśli politycznej i prawnej. Po wtóre, posługując się przykładem wydarzeń prowadzących do opuszczenia UE przez Wielką Brytanię, skupiono się na ukazaniu wzrostu populizmu jako jednej z negatywnych konsekwencji redukcji świadczeń socjalnych. Tekst jest próbą rozpoznania przyczyn problemów faktycznych jak i znalezienia ich rozwiązań. W toku analizy dowiedziono, iż ograniczenia świadczeń gwarantowanych przez państwo dobrobytu mogą mieć negatywny skutek na funkcjonowanie demokracji liberalnej poprzez wzrost tendencji populistycznych. Wskazano, że reforma państwa dobrobytu powinna opierać się na jego ograniczeniu w myśl zasady subsydiarności i samoodpowiedzialności jednostki. Aby nie doprowadzić do wzrostu populizmu powinna być ona jednak oparta na szerokim konsensusie społeczno-politycznym, który współcześnie może być trudnym do osiągnięcia.

Roboty ziemne czy wydobywanie kopalin?

2026-03-16T20:26:09+00:00

Przedmiotem artykułu jest rozwinięcie argumentacji G. Lubeńczuka przedstawionej w artykule „Obowiązek uzyskiwania koncesji na wykonywanie działalności w zakresie wydobywania kopalin ze złóż a odłączenie kopaliny od złoża w związku z robotami budowlanymi” (Studia Prawnoustrojowe 70, 2025, s. 231-247).

Zasadą jest, że wydobywanie kopaliny ze złoża wymaga uzyskania koncesji. Wyjątki, nie mają dużego znaczenia praktycznego i można je pominąć. Szczegóły dotyczące koncesjonowania mogą natomiast być dość sporne. Nie ma ustawowej definicji „kopaliny” ani jej „wydobywania”., a definicja „złoża” może być przedmiotem zróżnicowanej interpretacji. Wiadomo natomiast, że w trakcie wykonywania prac ziemnych, zwłaszcza polegających na wykopach (np. w celach budowlanych) dochodzi do odłączania kopalin od ich naturalnych nagromadzeń.

Uzyskanie koncesji na wydobywanie kopalin ze złóż jest niezwykle czasochłonne i wymaga znacznych nakładów finansowych, a zależnie od rodzaju kopaliny oraz lokalizacji jej złoża musi być poprzedzone licznymi rozstrzygnięciami (decyzjami zezwalającymi jej poszukiwanie i rozpoznanie, w sprawie środowiskowych uwarunkowań, zatwierdzenia dokumentacji geologicznej, uchwałą rady gminy w sprawie planu zagospodarowania przestrzennego itp.). Nic więc dziwnego, że wielu inwestorów podejmuje próby omijania tych wymagań. Częstym zjawiskiem staje się nielegalne wydobywanie kopalin (zwłaszcza kruszyw). Wykonywanie takiej działalności jest zagrożone opłatą podwyższoną (w istocie administracyjną kara pieniężną). Powstaje więc pytanie, czy każde odłącznie kopaliny od jej naturalnego nagromadzenia wymaga koncesji, a zwłaszcza czy dotyczy to również robót ziemnych (wykopów) powstających w innych celach (budowlanych, związanych z gospodarką wodną itd.). Orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tych sprawach dość rygorystyczne i wychodzi z założenia, że każde odłączenie kopaliny od jej naturalnego nagromadzenia stanowi jej wydobywanie. Jeżeli odbywa się ono bez koncesji, istnieje obowiązek nałożenia wspomnianej opłaty.

Z tego rodzaju oceną trudno się zgodzić. O tym, czy zamiarem inwestora jest wydobywanie kopaliny ze złoża, czy wykonywanie robót ziemnych, powinien przesądzać rzeczywisty zamiar prowadzącego taką działalność.

Zarządzanie ryzykiem braku zgodności w bankowości spółdzielczej

2026-05-11T15:40:15+00:00

W niniejszym opracowaniu podjęto próbę odpowiedzi na następujące pytanie: czy postulowany normatywny model zarządzania ryzykiem braku zgodności jest jednolity i jednakowy dla wszystkich podmiotów bankowości spółdzielczej w Polsce? Przeprowadzona analiza uwzględnia: 1) charakterystykę bankowości spółdzielczej w Polsce, 2) charakterystykę poszczególnych kategorii podmiotów bankowości spółdzielczej wraz z określeniem ich roli, 3) określenie kluczowych wymogów prawnych w zakresie zarządzania ryzykiem braku zgodności dla każdej z kategorii, o której mowa w pkt 2. Ustalono, ze postulowany normatywny model zarządzania ryzykiem braku zgodności nie jest jednolity i jednakowy dla wszystkich podmiotów bankowości spółdzielczej w Polsce. Niewielka różnorodność w tym zakresie na poziomie banków spółdzielczych jest uzasadniona aspektami aksjologicznymi, w szczególności potrzebą istnienia rozwiązań, które realizują funkcję ochronną w ujęciu jednostkowym (bank spółdzielczy) oraz systemowym (rynek bankowości spółdzielczej).

Mobbing w administracji publicznej jako zachowanie sprzeczne ze standardami jej funkcjonowania

2026-04-02T19:35:27+00:00

Celem artykułu była analiza zjawiska mobbingu w administracji publicznej oraz wskazanie mechanizmów przeciwdziałania, z uwzględnieniem prac legislacyjnych nad nową definicją mobbingu. Wykazano, że rozpoznanie mobbingu wymaga indywidualnej oceny, z uwzględnieniem długotrwałości, uporczywości i skutków dla pracownika. Ustalono, że mobbing negatywnie wpływa nie tylko na jednostkę, lecz także na funkcjonowanie instytucji publicznych. Planowane zmiany legislacyjne mogą przyczynić się do zwiększenia skuteczności przeciwdziałania mobbingowi poprzez doprecyzowanie jego przesłanek oraz wyższej odpowiedzialności finansowej pracodawców za mobbing. Skuteczna ochrona wymaga jednak także działań systemowych, w tym przypisania odpowiedzialności kadrze kierowniczej, wdrożenia bezpiecznych procedur zgłaszania i ich sprawnego rozpatrywania, prowadzenia szkoleń oraz monitorowania atmosfery pracy. Tylko zintegrowane podejście może realnie ograniczyć skalę zjawiska.

Draft bills on free legal aid in Poland (2008-2009)

2026-05-05T17:00:55+00:00

Between 2008 and 2009, the Ministry of Justice developed draft laws on free legal aid. The legislative work from this period was part of several earlier projects that culminated in the enactment of the Act on Free Legal Aid, Free Civic Counselling, and Legal Education in 2015. A characteristic feature of the draft laws from 2008–2009 was that they defined two levels of legal aid (partial assistance and extended assistance) and identified the County Family Assistance Centres and Municipal Social Welfare Centres as the points for providing basic legal aid. The possibility of granting eligible entities a professional representative before public administration authorities, and including non-governmental organisations and district governors in the aid system, was also proposed. The aim of the article is to present the progress of legislative work from 2008 to 2009 (including the involvement of the Ministry of Justice) in preparing a draft law supporting the needs of the poorest individuals in terms of their access to professional legal assistance.

Wybrane kryteria klasyfikacji urzędowych interpretacji przepisów prawa w polskim prawie podatkowym cz. 2

2025-10-17T08:36:14+00:00

Artykuł stanowi próbę całościowego spojrzenia urzędowe interpretacje przepisów prawa w polskim prawie podatkowym. Jego celem jest zaznaczenie, że wskutek dynamicznego rozwoju tej grupy instytucji w ostatnich latach, możliwe jest rozpatrywanie ich jako system. To zaś z jednej strony umożliwia analizowanie ich jako całości, a z drugiej stawia przed ustawodawcą szereg wymagań. Wychodząc z tych założeń, opracowanie zmierza do zaproponowania, objaśnienia i zastosowania szeregu kryteriów, z pomocą których można dokonać klasyfikacji składających się na system urzędowych interpretacji instytucji. Ich wykorzystanie pozwala sformułować wnioski wynikające z dostrzeżonych zależności, które zawarto w podsumowującej całość badań części drugiej opracowania.

W niniejszym artykule, stanowiącym część drugą całości, zastosowano do elementów składających się na system urzędowych interpretacji w polskim prawie podatkowym wyróżnione w części pierwszej kryteria odnoszące się do zakresu przedmiotowego i zasięgu oddziaływania poszczególnych interpretacji, kryteria związane z siłą wpływu urzędowych interpretacji na sytuację prawnopodatkową adresatów oraz kryteria związane z upływem czasu.

Klasyfikację podsumowują wnioski oparte o dostrzeżone właściwości całego systemu urzędowych interpretacji. W ich ramach zauważa się, że system urzędowych interpretacji w polskim prawie podatkowym cechuje znaczne rozbudowanie i komplikacja. Praktyka ich wykorzystania nie uzasadnia istnienia niektórych z nich. System zawiera rodzaje interpretacji, których dotąd nie wykorzystano, mimo kilku lat obowiązywania regulujących je przepisów. Jego rozbudowa dokonywana jest kosztem ograniczenia zakresu przedmiotowego głównego i wzorcowego rodzaju interpretacji urzędowej, jaką są interpretacje indywidualne prawa podatkowego, prowadząc do swoistej fragmentaryzacji prawa podatkowego i powiązania części instytucji z wybranymi tylko podatkami. Niektóre z różnic w konstrukcji urzędowych interpretacji nie znajdują uzasadnienia. Dużą komplikację systemu można powiązać z dynamicznym rozwojem prawa podatkowego w ostatnich latach, ale wskazane jest, przy wprowadzaniu kolejnych nowelizacji regulujących je przepisów, silniejsze zwracanie uwagi na urzędowe interpretacje jako ogół, w tym rozważenie, czy potrzebne jest utrzymywanie w polskim prawie podatkowym tak wielu instytucji tego rodzaju.

Ustalanie zasad udzielania dotacji przez sejmiki województw na prace przy zabytkach – refleksje na tle uchwał podjętych w latach 2020–2025

2026-04-21T18:29:08+00:00

Sejmik województwa uprawniony jest do określenia, w drodze uchwały, zasad udzielania dotacji z budżetu województwa na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków. Udzielana dotacja jest instrumentem wspierającym wykonywanie zadań samorządu województwa o charakterze wojewódzkim w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Celem artykułu jest ocena regulacji ustawowych upoważniających do podejmowania takich uchwał oraz treści tych uchwał pod kątem przestrzegania przez sejmik województwa granic upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. W opracowaniu zweryfikowano hipotezę o stosowaniu przez poszczególne sejmiki województw schematycznego układu treści takich uchwał, ale tylko w odniesieniu do beneficjentów dotacji, przeznaczenia wsparcia oraz procedur jego udzielania. Zidentyfikowano także uregulowania nieszablonowe dotyczące sposobów ustalania maksymalnych kwot dotacji oraz sformułowań propagandowych mających ogólnie uzasadniać zamiar dotowania prac przy zabytkach. Kwerenda orzecznictwa regionalnych izb obrachunkowych umożliwiła wskazanie elementów treści uchwał sejmików województw niedopuszczalnych z uwagi na ramy ustawowego upoważnienia do podejmowania takich aktów prawa miejscowego, w tym zakwalifikowanych jako istotne naruszenia prawa. Uchwały stanowią podstawę do cyklicznych naborów wniosków o dotacje oraz ich weryfikacji przez komisje oceniające.

Zasady ustalania i poboru opłat za czynności urzędowe określone w Prawie o miarach

2026-03-13T18:12:02+00:00

Zasady wymiaru opłat metrologicznych za czynności urzędowego administracji miar unormowano w ustawie Prawo o miarach. Mają one charakter publicznoprawny i z pewnymi zastrzeżeniami można je traktować jako daninę publiczną. Wpływy z opłat są źródłem dochodów budżetu państwa. Celem artykułu jest ocena regulacji prawnych dotyczących konstrukcji przedmiotowo-podmiotowej opłat metrologicznych. W opracowaniu zweryfikowano hipotezę, że opłaty metrologiczne nie w pełni spełniają standard konstytucyjny ustalony dla danin publicznych, a więc powinny być uważane za przymusowe świadczenia pieniężne podobne do danin publicznych. Postulaty de lege ferenda dotyczą zmiany ustawodawstwa aktualnie dopuszczającego możliwość poszerzenia w akcie wykonawczym do ustawy granic przedmiotowych tych opłat i określania ich stawek. Wykazano, że opłaty metrologiczne na etapie ich wymiaru są związane z konkretnymi czynnościami urzędowymi administracji miar i w tym kontekście ekwiwalentne. Celowy charakter opłat, determinowany ich związkiem z określonymi czynnościami urzędowymi, zanika po zaliczeniu kwot wpływów na rachunek budżetu państwa zasilających ogólny strumień dochodów budżetowych przeznaczanych na różne wydatki budżetowe. Analiza wysokości wpływów z opłat i ich stawek dowodzi, że realizują one przede wszystkim funkcję kontrolną w procesach weryfikacji i legalizacji urządzeń pomiarowych dopuszczanych do legalnego używania. Funkcja fiskalna opłat pozostaje suplementarną.

Przesłuchanie zdalne podejrzanego w postępowaniu karnym – nowe regulacje, nowe perspektywy

2026-05-14T20:01:05+00:00

Postępująca cyfryzacja obejmuje niemal wszystkie sfery życia społecznego, w tym również wymiar sprawiedliwości. Proces karny, tradycyjnie oparty na bezpośrednim kontakcie uczestników postępowania i papierowej dokumentacji, coraz częściej wykorzystuje nowoczesne technologie informatyczne. Cyfrowy, zautomatyzowany proces karny nie jest już wyłącznie koncepcją teoretyczną, lecz rzeczywistością, która rodzi nowe możliwości, ale też i poważne wyzwania.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie niezwykle ważkiego zagadnienia, jakim jest realizacja czynności procesowej przesłuchania podejrzanego w perspektywie cyfryzacji procesu karnego. Wykorzystane metody badawcze, takie jak: analiza obowiązujących przepisów prawa, analiza wybranego orzecznictwa, studium literatury przedmiotu oraz krytyczna analiza prawa pozwoliły na wysnucie wniosków o niezbędności ze względów pragmatycznych realizacji tej czynności procesowej przez organ procesowy w formule zdalnej.

Cyfryzacja i algorytmizacja jako katalizator zmiany paradygmatów w nauce postępowania administracyjnego

2026-05-29T11:19:25+00:00

Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na zmianę niektórych paradygmatów teorii prawa oraz postępowania administracyjnego, zachodzącą pod wpływem procesów cyfryzacji i algorytmizacji administracji publicznej. Transformacja ta stanowi konsekwencję dostosowywania mechanizmów działania organów administracji do wymogów społeczeństwa informacyjnego oraz technologicznych uwarunkowań współczesnego państwa, w tym rozwoju usługi zaufania, sztucznej inteligencji, czy pogłębiania interoperacyjności systemów teleinformatycznych. Proces ten ma charakter trwały i nieodwracalny, powodując konieczność systemowej adaptacji zarówno po stronie podmiotów administrowanych, jak i organów administracji publicznej. Cyfryzacja i algorytmizacja w coraz większym stopniu oddziałują na konstrukcję, przebieg oraz model postępowania administracyjnego oraz na podstawowe konstrukcje pojęciowe prawa administracyjnego, tj. na sposób rozumienia organu administracji publicznej, kompetencji administracyjnej oraz stosunku administracyjnoprawnego. W konsekwencji współczesne paradygmaty prawa i postępowania administracyjnego ulegają stopniowej redefinicji.

Dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu językoznawstwa w sprawach karnych - analiza orzecznictwa sądów powszechnych

2026-01-26T20:29:39+00:00

Zanim sąd wyda postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego językoznawcy, musi ocenić, czy dana okoliczność ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i, czy do jej stwierdzenia potrzebne są wiadomości specjalne. Dowód z opinii biegłego językoznawcy stanowić może dowód w procesie karnym, w szczególności odnośnie postępowań sądowych, których istotą jest sformułowanie wypowiedzi o określonych cechach, jak np. zniesławienie (art. 212 k.k.), zniewaga (art. 216 k.k.), znieważenie funkcjonariusza (art. 226 § 1 k.k.) i inne. Celem niniejszego artykułu jest analiza orzecznictwa sądów powszechnych w zakresie korzystania z opinii biegłego językoznawcy. Autorka przedstawia przesłanki udziału biegłego językoznawcy w postępowaniu karnym z przywołaniem konkretnych stanów faktycznych, odnośnie których sędzia dopuścił dowód z opinii biegłego. Z drugiej strony, autorka analizuje sprawy, w których organ uznał, że udział biegłego językoznawcy nie będzie konieczny. Analiza orzeczeń zawartych w serwisie SAOS prowadzi do konkluzji, że opinia biegłego językoznawcy jest rzadkim dowodem w sprawie. W przypadku dopuszczenia dowodu z opinii biegłego językoznawcy, okazuje się jednak, że opina ta odgrywała istotną rolę dowodową. Przypadki przekroczenia przez biegłego granic oceny prawnej są incydentalne. Analiza orzecznictwa sądowego dowodzi, że opinie językoznawcze mają charakter wyjątkowy. Zaprezentowany w niniejszym szkicu katalog czynów zabronionych, w których udział biegłego językoznawca wydaje się możliwy, nie jest katalogiem zamkniętym, ponieważ organ procesowy może powołać biegłego językoznawcę w każdym innym postępowaniu, co może rysować obszar kolejnych badań w tym zakresie.

Naruszenie dóbr osobistych w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organy samorządowe

2026-04-21T15:25:39+00:00

Głównym celem artykułu jest wskazanie wybranych obszarów w jakich może dojść do naruszenia dóbr osobistych chronionych na gruncie prawa cywilnego, gdy naruszenie wynika z działań organów samorządowych. Przyjęta w polskim systemie struktura administracji samorządowej zakłada istnienie samodzielnych organów administracji publicznej, ale również podmiotów działających przy tych organach o charakterze pomocniczym, quasi-administracyjnym. Jednym z takich podmiotów jest gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych. Za jej pośrednictwem realizowane są zadania własne gminy obejmujące profilaktykę i przeciwdziałanie uzależnieniu od alkoholu. Prowadzenie postępowań przez gminne komisje w odniesieniu do osób zmagających się z uzależnieniem od alkoholu i wymagających leczenia rodzi złożone wyzwania związane z potencjalnym ryzykiem naruszenia ich dóbr osobistych z uwagi na niejednoznaczny charakter prawno-organizacyjny tego podmiotu i sposób jego procedowania. Postępowania te, choć ukierunkowane na realizację celów profilaktycznych i terapeutycznych, mogą prowadzić do ingerencji w sferę prywatności, godności osobistej czy dobrego imienia jednostek. W szczególności problematyczne aspekty obejmują brak precyzyjnych ram prawnych regulujących działania Komisji oraz niedostateczną ochronę procesową osób poddawanych tym postępowaniom, co może potęgować ryzyko naruszeń dóbr osobistych. Niniejszy artykuł przedstawia analizę zakresu kompetencji Komisji w kontekście zidentyfikowania obszarów, w których może dojść do bezprawności naruszenia dóbr osobistych jednostki. Na jej podstawie sformułowane zostały wnioski, że zasadnym byłoby ustawowe określenie ram prawnych działania Komisji, zaś w aktualnym stanie prawnym można przyjąć wobec jej działań zaostrzoną ocenę rozumienia przesłanki bezprawności naruszenia dóbr osobistych.

Glosa aprobująca do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II AKa 196/17

2026-01-03T17:31:54+00:00

Glosa aprobująca do wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 9 sierpnia 2017 roku, sygnatura II AKa 196/17, w którym zaprezentowano podstawy do zakwalifikowania czynu kryminalnego jako dzieciobójstwa a nie zabójstwa w polskim prawie karnym. Glosa jest aprobująca. Autorka dochodzi także do konkluzji, że przepis art. 149 k.k. zawiera dyspozycję, która jest sprzeczna z aktualnym stanem wiedzy z innych dziedzin.

Zamiana kary grzywny orzeczonej za przestępstwo skarbowe na zastępczą karę ograniczenia wolności. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV KK 293/20 – glosa aprobująca

2026-04-17T19:54:57+00:00

Glosa stanowi aprobujący komentarz do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2022 r. (sygn. akt IV KK 293/20) dotyczącego zamiany grzywny orzeczonej za przestępstwo skarbowe na pracę społeczną. Celem opracowania jest próba określenia właściwej podstawy prawnej dla zamiany kary grzywny orzeczonej za przestępstwo skarbowe na zastępczą karę ograniczenia wolności. Autor analizuje relacje między Kodeksem karnym skarbowym a Kodeksem karnym wykonawczym, argumentując, że zgodnie z art. 178 § 1 Kodeksu karnego skarbowego przepisy Kodeksu karnego wykonawczego stosuje się subsydiarnie, chyba że Kodeks karny skarbowy stanowi inaczej. We wniosku końcowym autor przyjmuje, w ślad za glosowanym orzeczeniem Sądu Najwyższego, że art. 185 Kodeksu karnego skarbowego znajduje zastosowanie wyłącznie do wykroczeń skarbowych, natomiast grzywny orzeczone za przestępstwa skarbowe powinny być zamieniane na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Autor argumentuje, że odmienna wykładnia podważałaby spójność systemową i niesłusznie uprzywilejowywałaby sprawców przestępstw skarbowych.