Kontraktowa alokacji ryzyka w stosunkach zobowiązaniowych. Rzecz o umowie o roboty budowlane jako instrumencie do alokacji ryzyka i odpowiedzialności w procesie realizacji inwestycji budowlanej
Аннотация
W kontekście umów o roboty budowlane ryzyko przejawia się jako kategoria funkcjonalna, a jego rozkład między stronami kontraktu wpływa bezpośrednio na efektywność realizacji inwestycji, ilość sporów oraz stabilność relacji gospodarczych. Punktem wyjścia do rozważań jest wieloaspektowe ujęcie pojęcia ryzyka, uwzględniające zarówno klasyczne koncepcje teoretyczne, jak i współczesne podejścia funkcjonujące w praktyce kontraktowej. Autorka wskazuje na brak jednoznacznej definicji ryzyka w polskim porządku prawnym, podkreślając jego funkcjonalne znaczenie w kontekście odpowiedzialności kontraktowej oraz deliktowej. Postawiona zostaje teza, że skuteczna realizacja inwestycji zależy od jakości umowy, w szczególności od precyzyjnego określenia zakresu odpowiedzialności stron.
W artykule dokonano przeglądu praktyk kontraktowych w Polsce oraz na rynkach międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem standardów FIDIC, NEC4 i JCT. Autorka krytycznie odnosi się do dominującej w Polsce praktyki jednostronnego narzucania wzorców umownych przez zamawiających, co skutkuje nieproporcjonalnym obciążeniem wykonawców ryzykiem, często bez adekwatnej kompensacji finansowej.
W konkluzji podkreślono znaczenie świadomego, sprawiedliwego i transparentnego podejścia do alokacji ryzyka oraz rewizję poglądu na zasady sformułowane przez Naela Bunniego. Artykuł stanowi głos w dyskusji nad potrzebą ewolucji krajowej praktyki kontraktowej w kierunku bardziej zrównoważonego i partnerskiego modelu współpracy w sektorze budownictwa.
Ключевые слова:
umowa o roboty budowlane, odpowiedzialność, podział ryzyka, spór sądowy, arbitrażБиблиографические ссылки
Akty prawne Google Scholar
Dyrektywa Rady 92/57/EWG z dnia 24 czerwca 1992 r. w sprawie wdrożenia minimalnych wymagań bezpieczeństwa i ochrony zdrowia na tymczasowych lub ruchomych budowach (Dz.U. UE L z 1992 r., Nr 245, s. 6). Google Scholar
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r., poz. 380 z późn. zm.). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Wyrok SA w Warszawie z 29 stycznia 2020 r., sygn. akt VII AGa 462/19. Google Scholar
Wyrok SN z 23 października 2024 r., sygn. akt II CSKP 679/24. Google Scholar
Wyrok SO w Warszawie z 10 czerwca 2013 r., sygn. akt XXV C 622/11. Google Scholar
Wyrok SO w Warszawie z 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt XXV C 1227/12. Google Scholar
Literatura Google Scholar
Bunni N.G., Risk and insurance in construction, Londyn 2013. Google Scholar
Bunni N.G., The FIDIC forms of contract, Oxford 2005. Google Scholar
FIDIC Conditions of Contract for Construction, Fédération Internationale des Ingénieurs-Conseils, Lausanne 1999. Google Scholar
Gędek S., Definiowanie ryzyka, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2018, nr 513. Google Scholar
Katner W.J., Pojęcie umowy nienazwanej; umowa nazwana a nienazwana, przesłanki, cechy, [w:] W.J. Katner (red.), Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, seria: System Prawa Prywatnego, t. 9, Warszawa 2023. Google Scholar
Knight F.H., Risk, uncertainty, and profit, Boston 1921. Google Scholar
Konieczny K., Umowa o roboty budowlane w obrocie międzynarodowym, Warszawa 2012. Google Scholar
Moska M., Odpowiedzialność deliktowa za stwarzanie szczególnego niebezpieczeństwa dla otoczenia w XXI wieku a społeczne poczucie sprawiedliwości, „Palestra” 2025, nr 1. Google Scholar
Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1: Art. 1–44910, Warszawa 2020. Google Scholar
Ronka-Chmielowiec W., Ubezpieczenia, Warszawa 2016. Google Scholar
Szymczak M. (red.), Słownik języka polskiego PWN, t. 3, Warszawa 1981. Google Scholar
Źródła internetowe Google Scholar
FIDIC, https://fidic.org/books/fidic-golden-principles-2019. Google Scholar
Malujda R., Zabezpieczenia ryzyk w międzynarodowych umowach handlowych – wprowadzenie, https://malujda.pl/pl/zabezpieczenia-ryzyk-w-miedzynarodowychumowach-handlowych-opis-ryzyk/. Google Scholar
Piliszek J., Ryzyko w przedsięwzięciach inwestycyjno-budowlanych, https://sidir.pl/biuletyn-konsultant-artykul/ryzyko-przedsiewzieciach-inwestycyjno-budowlanych/. Google Scholar
SIDIR, https://sidir.pl/zlote-zasady-fidic/. Google Scholar
