Syzyfowa polityka
Abstract
Artykuł podejmuje problem trwałości demokratycznego państwa prawa w perspektywie długotrwałych procesów historycznych. Punktem wyjścia jest założenie, że współczesne demokracje nie są wolne od mechanizmów oligarchizacji i koncentracji władzy, znanych z wcześniejszych form organizacji politycznej.
Celem artykułu jest analiza roli elit politycznych i gospodarczych jako czynnika autoregeneracji kryzysów systemów politycznych. Autor, odwołując się do koncepcji cykliczności dziejów oraz teorii Petera Turchina, Roberta Michelsa i Waltera Scheidela, bada mechanizmy kumulacji zasobów, nadprodukcji elit oraz narastania nierówności jako źródeł destabilizacji ustrojowej. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że demokratyczne państwo prawa nie stanowi stanu trwałego ani samoistnego, lecz wymaga nieustannego podtrzymywania równowagi pomiędzy interesami elit a kondycją społeczną warstw niższych. Historia pokazuje, że brak tej równowagi uruchamia procesy prowadzące do kryzysów, które często kończą się gwałtowną korektą systemową. Utrzymanie stabilności demokracji jawi się zatem jako proces ciągły, przypominający syzyfową pracę instytucjonalnej kontroli nad koncentracją władzy.
Keywords:
elity polityczne, oligarchizacja, nierówności społeczne, demokratyczne państwo prawa, kryzys ustrojowyReferences
Literatura Google Scholar
Acemoglu D., Robinson J., Dlaczego narody przegrywają?, Poznań 2014. Google Scholar
Acemoglu D., Robinson J., Wąski korytarz. Państwa, społeczeństwa i losy wolności, Kraków 2020. Google Scholar
Baszkiewicz J., Historia Francji, Warszawa 1978. Google Scholar
Clark G., Pożegnanie z jałmużną. Krótka historia gospodarcza świata, Poznań 2014. Google Scholar
de Balzac H., Ojciec Goriot, Warszawa 1958. Google Scholar
de Maistre J., Wieczory petersburskie. O doczesnym panowaniu Opatrzności, Warszawa 2020. Google Scholar
Diamond J., Strzelby, zarazki, stal. Krótka historia ludzkości, Poznań 2020. Google Scholar
Dybowski M., Heraklit z Efezu w starożytnej legendzie, „Roczniki Humanistyczne” 1963, t. XI, z. 4. Google Scholar
Graeber D., Wengrow D., Narodziny wszystkiego. Nowa historia ludzkości, Poznań 2022. Google Scholar
Hassner P., Georg W.F. Hegel (1770–1831), [w:] L. Strauss, J. Cropsey (red.), Historia filozofii politycznej, Warszawa 2010. Google Scholar
Huan Y., Zmierz Wschodu. Jak Chiny stały się potęgą i czy grozi im upadek, Warszawa 2024. Google Scholar
Jaczynowska M., Pawlak M., Starożytny Rzym, Warszawa 2011. Google Scholar
Kołakowski L., Główne nurty marksizmu. Powstanie – rozwój – rozkład, Londyn 1988. Google Scholar
Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, Warszawa 2006. Google Scholar
McCloskey D., Burżuazyjna godność. Dlaczego ekonomia nie potrafi wytłumaczyć współczesnego świata, Wrocław 2017. Google Scholar
Miński R., Robert Michels – zapoznany klasyk socjologii, „Kultura i Społeczeństwo” 2006, t. 50, nr 1. Google Scholar
Nakamura H., Systemy myślenia ludów Wschodu. Indie, Tybet, Chiny, Japonia, Kraków 2005. Google Scholar
Pawlak M., Teoria prawa Marsyliusza z Padwy, „Politeja” 2015, nr 9(39). Google Scholar
Piektty T., Kapitał i ideologia, Warszawa 2022. Google Scholar
Piff P.K.i in., Higher social class predicts increased unethical behavior, „Proceedings of the National Academy of Sciences” 2012, vol. 109, nr 11, DOI: 10.1073/pnas.1118373109. Google Scholar
Piketty T., Kapitał w XXI wieku, Warszawa 2015. Google Scholar
Pinker S., Nowe oświecenie. Argumenty za rozumem, nauką, humanizmem i postępem, Poznań 2018. Google Scholar
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań 2000. Google Scholar
Russel B., Dzieje zachodniej filozofii, Warszawa 2020. Google Scholar
Scheidel W., Wielki zrównywacz. Przemoc i historia nierówności od epoki kamienia do XXI wieku, Sieradz 2025. Google Scholar
Skousen M., Narodziny współczesnej ekonomii. Żywoty i idee wielkich myślicieli, Warszawa 2012. Google Scholar
Sowell T., Intelektualiści mądrzy i niemądrzy, Wrocław 2023. Google Scholar
Tuleja P. (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2023. Google Scholar
Turchin P., Czasy ostateczne. Elity, kontrelity i ścieżka dezintegracji politycznej, Warszawa 2024. Google Scholar
Turchin P., Wojna i pokój, i wojna, Warszawa 2022. Google Scholar
Wielomski A., Konserwatyzm ezoteryczny, Warszawa 2023. Google Scholar
Zubik M. (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. 2, Warszawa 2016. Google Scholar
Żyro T., Louis de Bonald, O władzy najwyższej [recenzja], „Myśl Polityczna. Political Thought” 2020, nr 3(4), DOI: 10.31268/MPPT.2020.28. Google Scholar
Źródła internetowe Google Scholar
Gillebaart M., Schlinkert C., Poelman M.P. i in., Snacking for a reason: detangling effects of socio-economic position and stress on snacking behaviour, „BMC Public Health” 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36324118/. Google Scholar
Kot K., z prof. J. Bartyzelem, Balzak legitymista, http://www.legitymizm.org/balzaklegitymista. Google Scholar
Michels R., Political parties: a sociological study of the oligarchical tendencies of modern democracy, New York 1915, https://archive.org/details/politicalparties00michuoft. Google Scholar
Plutarch, Żywoty równoległe. Solon, tłum. [ang.], B. Perrin, [w:] Plutarch’s lives, Loeb Classical Library 1926, https://penelope.uchicago.edu. Google Scholar
Stein B., In class warfare, guess which class is winning?, „The New York Times” z 26 listopada 2006 r., https://www.nytimes.com/2006/11/26/business/yourmoney/26every.html. Google Scholar
The capitalists will sell us the rope..., https://libquotes.com/vladimir-lenin/quote/lbv5x2p. Google Scholar
Turchin P., Cliodynamics is not ‘cyclical history’, https://peterturchin.com/cliodynamicsis-not-cyclical-history/. Google Scholar
Turchin P., Cliodynamics: history as science, https://peterturchin.com/cliodynamicshistory-as-science/. Google Scholar
Whitehead A., Process and reality, New York 1929, https://www.age-of-the-sage.org/philosophy/footnotes_plato.html. Google Scholar
