Prekluzja dowodowa w polskim postępowaniu karnym a realizacja zasady prawdy materialnej
Abstrakt
Prekluzja dowodowa, instytucja tradycyjnie kojarzona z postępowaniem cywilnym, została wprowadzona także do polskiego procesu karnego, co budzi wątpliwości ze względu na możliwy konflikt z zasadą prawdy materialnej, uznawaną za fundamentalną regułę postępowania karnego. Celem niniejszego artykułu jest analiza relacji między prekluzją dowodową a realizacją zasady prawdy materialnej oraz odpowiedź na pytanie, czy ograniczenie możliwości zgłaszania dowodów po określonym terminie stanowi zagrożenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w procesie karnym. Autorka dokonuje szczegółowej analizy literatury prawniczej, orzecznictwa sądowego oraz motywów ustawodawcy, wskazując na istniejącą sprzeczność tych dwóch instytucji. Wnioski wskazują na to, że prekluzja, choć usprawnia proces karny i zapobiega jego przewlekłości, faktycznie może ograniczać dążenie sądu do prawdy, zniekształcając pełne i obiektywne ustalenie faktów. Z tego względu zasadne jest rozważenie zmiany obecnego ujęcia prekluzji z obligatoryjnego na fakultatywne, co pozwoliłoby sądom na większą elastyczność i dostosowanie decyzji dowodowych do specyfiki poszczególnych spraw bez naruszania podstawowej wartości, jaką jest prawda materialna.
Słowa kluczowe:
prekluzja, dowody, postępowanie kare, zasady prawneBibliografia
Literatura Google Scholar
Chojniak Ł., O zasadzie prawdy materialnej w procesie karnym w świetle Konstytucji RP, „Państwo i Prawo” 2013, nr 9. Google Scholar
Cora Ł., Weryfikacja czynności dowodowych postępowania przygotowawczego w polskim procesie karnym, 2024, Lex. Google Scholar
Gerecka-Żołyńska A., Zamknięcie przewodu sądowego, [w:] P. Wiliński (red.), Polski proces karny, 2020, Lex. Google Scholar
Grzegorczyk T., Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym, Warszawa 2008. Google Scholar
Hofmański P., Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2023. Google Scholar
Izydorczyk J., Przewód sądowy w sądzie odwoławczym, 2015, Lex. Google Scholar
Karuga M., Zgryzek K., Gwarancje i ograniczenia prawdy w polskim procesie karnym, „Problemy Prawa Karnego” 2023, t. 7, nr 1. Google Scholar
Kulesza C., Rola obrońcy na rozprawie sądowej, [w:] P. Hofmański, C. Kulesza (red.), Strony i inni uczestnicy postępowania karnego, seria: System Prawa Karnego Procesowego, t. 6, Warszawa 2016. Google Scholar
Murzynowski A., Istota i zasady procesu karnego, Warszawa 1976. Google Scholar
Niegierewicz-Biernacka A., Przedkładanie ekspertyzy prywatnej na określonym etapie postępowania karnego, [w:] eadem, Ekspertyza prywatna w polskim postępowaniu karnym, Warszawa 2024. Google Scholar
Olszewski R., Tylman J., Zasada prawdy materialnej, [w:] R. Olszewski, D. Świecki (red.), Polskie postępowanie karne, Warszawa 2014. Google Scholar
Osiak-Krynicka K., Kazus 25, [w:] K. Dudka, H. Paluszkiewicz (red.), Postępowanie karne w kazusach, Warszawa 2024. Google Scholar
Paluszkiewicz H., Wniosek dowodowy, [w:] K. Dudka, H. Paluszkiewicz (red.), Postępowanie karne w kazusach, Warszawa 2024. Google Scholar
Rusinek M., Prekluzja dowodowa, [w:] A. Małolepszy, R. Olszewski (red.), Quo vadit processus criminalis? Rzeczywistość i wyzwania, Warszawa 2021. Google Scholar
Weber R., Biblia Sacra Vulgata (Stuttgartensia), Stuttgart 1994. Google Scholar
Zagrodnik J. (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024. Google Scholar
Akty normatywne Google Scholar
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1694). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Wyrok SA w Gdańsku z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II AKa 88/18, Lex nr 2701227. Google Scholar
Wyrok SA w Katowicach z 23 listopada 2011 r., sygn. akt II AKa 155/11, KZS 2012, z. 4, poz. 46. Google Scholar
Wyrok SA w Warszawie z 23 listopada 2017 r., sygn. akt II AKa 339/17, Lex nr 2412792. Google Scholar
Wyrok SN z 20 lipca 1987 r., sygn. akt II KR 167/87, OSPiKA 1988, z. 3, poz. 70. Google Scholar
Wyrok SO w Rzeszowie z 13 listopada 2024 r., sygn. akt III Ka 606/24, Lex nr 3789514. Google Scholar
Wyrok SO w Siedlcach z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II Ka 834/23, Lex nr 3665393. Google Scholar
Wyrok SO w Siedlcach z 7 maja 2024 r., sygn. akt II Ka 572/23, Lex nr 3725858. Google Scholar
Źródła internetowe Google Scholar
Rojek-Socha P., Gajowniczek-Pruszyńska: Prekluzja w postępowaniu karnym godzi w prawo do obrony, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/prekluzja-w-postepowaniu-karnym-opinia-katarzyna-gajowniczek,496301.html. Google Scholar
Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/slowniki/prekluzja. Google Scholar
Inne źródła Google Scholar
Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3251. Google Scholar
