Wolność sumienia i religii nieletnich w świetle ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r.
Łukasz Sitkowski
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawiehttps://orcid.org/0000-0002-4659-3652
Abstrakt
W artykule przedstawiono problematykę wolności sumienia i religii nieletnich przebywających w placówkach resocjalizacyjnych w świetle ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r. Autor wskazuje na konstytucyjne oraz międzynarodowe podstawy tego prawa, a także analizuje przepisy szczegółowe regulujące praktyki religijne i organizację duszpasterstwa w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych. Celem opracowania jest ocena obowiązujących regulacji prawnych dotyczących realizacji prawa do wolności sumienia i religii przez nieletnich oraz identyfikacja ich niedoskonałości. Autor formułuje postulaty de lege ferenda, zmierzające do stworzenia bardziej precyzyjnych i kompleksowych norm prawnych, uwzględniających specyfikę rozwojową i wychowawczą nieletnich. Analiza wskazuje na to, że aktualne przepisy w znacznej mierze powielają regulacje dotyczące dorosłych pozbawionych wolności, co jest niewystarczające w kontekście praw dziecka. Konieczne jest wprowadzenie rozwiązań prawnych, które precyzyjnie określą dopuszczalne formy praktyk religijnych, warunki ich realizacji, status kapelanów w placówkach oraz zagwarantują dobrowolność uczestnictwa w praktykach religijnych i edukacji wyznaniowej. Proponowane zmiany mają na celu pełniejszą realizację konstytucyjnej zasady wolności sumienia i religii.
Słowa kluczowe:
wolność sumienia, wolność religii, nieletni, resocjalizacja, praktyki religijne, ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnichBibliografia
Literatura Google Scholar
Gizyńska M., Wolność sumienia i wyznania dziecka – prawda czy mit, „Toruńskie Studia Polsko-Włoskie” 2013, t. XIX. Google Scholar
Jabłońska P., Dziecko jako podmiot wolności religijnej. Nauczanie religii w polskiej szkole publicznej a wolność sumienia i wyznania osoby małoletniej w świetle prawa świeckiego i kanonicznego, Warszawa 2023. Google Scholar
Jabłońska P., Wolność religijna jako prawo osób osadzonych w zakładach penitencjarnych, Warszawa 2024. Google Scholar
Lasocik Z., Praktyki religijne więźniów, Warszawa 1993. Google Scholar
Lempa F., Posługa kapelana więziennego, [w:] F. Prusak (red.), Przestępczość w Polsce w latach 90., Warszawa 2000. Google Scholar
Mezglewski A., Działalność własna Kościołów i innych związków wyznaniowych, [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011. Google Scholar
Mezglewski A., Uregulowania prawne i praktyka w zakresie nauczania religii w szkołach publicznych w Polsce, [w:] M. Pietrzak (red.), Prawo wyznaniowe, Warszawa 2010. Google Scholar
Misztal H., Konstytucyjne gwarancje wolności sumienia i religii, [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011. Google Scholar
Nikołajew J., Wolność sumienia i religii nieletnich przestępców w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, „Studia Prawa Wyznaniowego” 2012, t. 15. Google Scholar
Pawluk T., Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II, t. 2: Lud Boży, jego nauczanie i uświęcenie, Olsztyn 1986. Google Scholar
Pilich M., Prawne aspekty nauczania religii i krzewienia religijności w szkołach publicznych, [w:] T.J. Zieliński (red.), Obecność religii w publicznym systemie oświaty w aspekcie prawnym, Warszawa 2012. Google Scholar
Rakoczy B., Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polsce. Komentarz, Warszawa 2008. Google Scholar
Rogowska A., Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie polskiego Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2015. Google Scholar
Sitarz O., Jaworska-Wieloch A., Wolność religijna w ośrodkach izolacji nieletnich umieszczonych w instytucjach resocjalizacyjnych o charakterze zamkniętym i ich wychowawców, „Forum Polityki Kryminalnej” 2023, vol. 1(5). Google Scholar
Sitarz O., Jaworska-Wieloch A., Wolność religijna w ośrodkach izolacji nieletnich w świetle polskich regulacji, „Prawo w Działaniu. Sprawy karne” 2024, nr 57. Google Scholar
Świątkiewicz W., Praktyki religijne, [w:] M. Libiszowska-Żółtkowska, J. Mariański (red.), Leksykon socjologii, Warszawa 2004. Google Scholar
Walencik D., Duchowni, [w:] S. Serafin, B. Szmulik (red.), Leksykon obywatela, Warszawa 2008. Google Scholar
Akty prawne Google Scholar
Kodeks prawa kanonicznego, promulgowany przez papieża Jana Pawła II w dniu 25 stycznia 1983 r. Google Scholar
Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz.U. z 1998 r., Nr 51, poz. 318). Google Scholar
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) Google Scholar
Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526 ze zm.). Google Scholar
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Google Scholar
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie pobytu nieletnich w okręgowych ośrodkach wychowawczych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1890). Google Scholar
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. z 2025 r., poz. 66). Google Scholar
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2023 r., poz. 265 ze zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1347 ze zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych (Dz.U. z 1989 r., Nr 29, poz. 156). Google Scholar
Ustawa z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 544 ze zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2025 r., poz. 881 ze zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2023 r., poz. 509 ze zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz.U. z 2024 r., poz. 978 ze zm.). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Postanowienie TK z 14 lipca 1993 r., sygn. akt U 12/92, OTK 1993, Nr 2, poz. 28. Google Scholar
Wyrok ETPC z 29 kwietnia 2003 r. w sprawie Poltoratskiy przeciwko Ukrainie, skarga nr 38812/97. Google Scholar
Wyrok ETPC z 7 grudnia 2010 r. w sprawie Jakóbski przeciwko Polsce, skarga nr 18429/06. Google Scholar
Wyrok TK z 30 stycznia 1991 r., sygn. akt K 11/90, OTK 1991, Nr 1, poz. 2. Google Scholar
Wyrok TK z 20 kwietnia 1993 r., sygn. akt K 12/93, OTK 1993, Nr 1, poz. 5. Google Scholar
Wyrok TK z 3 lipca 2025 r., sygn. akt U 2/25, niepublikowany. Google Scholar
Inne źródła Google Scholar
Uzasadnienie projektu ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, druk sejmowy nr 2183, Sejm IX kadencji. Google Scholar
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0000-0002-4659-3652
