Czy dyrektywa o przejrzystości wynagrodzeń rozwiąże problem z luką płacową w Polsce?
Maciej Stanecki
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawiehttps://orcid.org/0009-0004-1626-0330
Abstract
W artykule zanalizowano mechanizmy wprowadzone przez dyrektywę UE 2023/970 i ich potencjalny wpływ na redukcję luki płacowej w Polsce. Zwrócono uwagę na przejście od reaktywnego modelu ochrony przed dyskryminacją płacową do proaktywnej transparentności wynagrodzeń, obejmującej obowiązki informacyjne pracodawców, prawo pracowników do informacji o średnich płacach oraz wspólną ocenę wynagrodzeń. Omówiono wyzwania związane z obiektywizacją wartościowania pracy, ryzyko „równania w dół” oraz potrzebę zmian kulturowych w organizacjach. Analiza opiera się na przepisach Kodeksu pracy, orzecznictwie TSUE i SN oraz danych GUS i Eurostatu. Wnioski wskazują na to, że skuteczność reformy zależy zarówno od precyzyjnej legislacji, jak i od systemowej adaptacji przedsiębiorstw oraz efektywności nadzoru Państwowej Inspekcji Pracy.
Schlagworte:
luka płacowa, przejrzystość wynagrodzeń, dyrektywa 2023/970, dyskryminacja płacowa, wartościowanie pracy, prawo pracyLiteraturhinweise
Literatura Google Scholar
Baran K.W. (red.), Kodeks pracy. Komentarz, t. 1: Art. 1–93, Warszawa 2025. Google Scholar
Bentyn B., Sobótka-Bentyn E., Czy jawność wynagrodzeń zmniejszy lukę płacową?, „Monitor Prawa Pracy” 2021, nr 3. Google Scholar
Chodkowski M., Liksza J., Sprawozdawczość, [w:] M. Chodkowski i in., Przejrzystość wynagrodzeń. Jak przygotować organizację do wdrożenia dyrektywy o transparentności wynagrodzeń, Warszawa 2024. Google Scholar
Cur J., Morawiec-Bartosik A., Równość i przejrzystość wynagrodzeń. Praktyczny poradnik dla pracodawców i działów HR, Warszawa 2025. Google Scholar
Gocan I., Równość wynagrodzeń kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu oraz przejrzystość wynagrodzeń – przyszłe wyzwania i obowiązki pracodawców według Dyrektywy UE, 2023, Lex. Google Scholar
Kalinowska-Sufinowicz B., Polityka społeczno-gospodarcza państwa wobec pracy kobiet, Poznań 2013. Google Scholar
Kulesza E., Dörre-Kolasa D., Przetwarzanie danych osobowych dotyczących wynagrodzeń pracowników, [w:] D. Dörre-Kolasa (red.), Ochrona danych osobowych pracowników w świetle rozporządzenia RODO, Warszawa 2017. Google Scholar
Liszcz T., Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika, cz. I, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2008, nr 12. Google Scholar
Magda I., Rozszczypała A., Luka płacowa. O ile więcej mężczyźni zarabiają od kobiet?, „IBS Policy Paper” 2025, nr 1. Google Scholar
Maliszewska-Nienartowicz J., Zakaz dyskryminacji pośredniej w prawie Unii Europejskiej, „Państwo i Prawo” 2016, nr 12. Google Scholar
Mitrus L., Zakaz dyskryminacji w prawie pracy UE, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023, nr 6. Google Scholar
Morawiec-Bartosik A., Wynagrodzenie odczarowane. Skąd się bierze płaca i ile mogę zarabiać?, Gliwice 2024. Google Scholar
Szewczyk H., Wynagrodzenie za pracę w świetle zasad sprawiedliwości i równości, Warszawa 2024. Google Scholar
Wratny J., Prawo do godziwego wynagrodzenia jako zasada prawa pracy, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2020, nr 9. Google Scholar
Wysocka M., Kompetencje Unii Europejskiej a działania ustawodawcze w sferze ustalania wynagrodzenia za pracę, Warszawa 2024. Google Scholar
Akty prawne i dokumenty międzynarodowe: Google Scholar
Dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. UE L 204 z 26.7.2006). Google Scholar
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 z dnia 10 maja 2023 r. w celu umocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów Google Scholar
przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania (Dz. Urz. UE L 132 z 17.5.2023). Google Scholar
Konwencja MOP nr 100 dotycząca jednakowego wynagrodzenia kobiet i mężczyzn za pracę jednakowej wartości (Dz.U. z 1955 r., Nr 38, poz. 238). Google Scholar
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, s. 1). Google Scholar
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47). Google Scholar
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 2110). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Wyrok ETPCz z 27 listopada 2012 r., García Mateos v. Spain, skarga nr 38285/09. Google Scholar
Wyrok SN z 22 listopada 2012 r., sygn. akt I PK 100/12, OSNP 2013, Nr 17–18, poz. 212. Google Scholar
Wyrok SN z 7 maja 2019 r., sygn. akt II PK 31/18, Lex nr 2671331. Google Scholar
Wyrok TSUE z 5 lutego 1963 r., sprawa nr 26/62, Van Gend en Loos, ECLI:EU:C:1963:1. Google Scholar
Wyrok TSUE z 15 lipca 1964 r., sprawa nr 6/64, Costa v. ENEL, ECLI:EU:C:1964:66. Google Scholar
Wyrok TSUE z 8 kwietnia 1976 r., sprawa nr 43/75, Defrenne, ECLI:EU:C:1976:56. Google Scholar
Wyrok TSUE z 10 kwietnia 1984 r., sprawa nr 14/83, Von Colson, ECLI:EU:C:1984:153. Google Scholar
Wyrok TSUE z 13 maja 1986 r., sprawa nr C-170/84, Bilka-Kaufhaus, ECLI:EU:C:1986:204. Google Scholar
Wyrok TSUE z 27 października 1993 r., sprawa nr C-127/92, Enderby, ECLI:EU:C:1993:852. Google Scholar
Wyrok TSUE z 14 września 1999 r., sprawa nr C-249/97, Gruber, ECLI:EU:C:1999:405. Google Scholar
Wyrok TSUE z 26 czerwca 2001 r., sprawa nr C-381/99, Brunnhofer, ECLI:EU:C:2001:346. Google Scholar
Wyrok TSUE z 17 grudnia 2015 r., sprawa nr C-407/14, Arjona Camacho, ECLI:EU:C:2015:831. Google Scholar
Wyrok TSUE z 3 czerwca 2021 r., sprawa nr C-624/19, Tesco Stores Ltd, ECLI:EU:C:2021:429. Google Scholar
Inne źródła Google Scholar
Close the gap, positive shifts, persistent problems: a five-year assessment of Scottish employer gender pay gap reporting, https://www.closethegap.org.uk/content/resources/Positive-shifts-persistent-problems-A-five-year-assessment-of-Scottishemployer- Google Scholar
gender-pay-gap-reporting.pdf. Google Scholar
Eurostat, Gender pay gap in unadjusted form by NACE Rev. 2 activity – SES methodology [earn_gr_gpgr2ag], https://ec.europa.eu. Google Scholar
Główny Urząd Statystyczny, Różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn w gospodarce narodowej w Polsce w 2024 r., Warszawa 2024, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-zatrudnieni-wynagrodzenia-koszty-pracy/roznice-w-wynagrodzeniach-kobiet-i-mezczyzn-w-gospodarce-narodowej-w-polsce-w-2024-r-,35,1.html. Google Scholar
Projekt ustawy o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości (nr UC127), opublikowany 16 grudnia 2025 r. Google Scholar
Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 934, Sejm X kadencji. Google Scholar
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0009-0004-1626-0330
