(S)tarcie pamięci i zmęczenie ideologią: zmiany w odonimii i spory o pamięć kulturową w krajobrazie semiotycznym Chorwacji i Słowenii po 2004 r.
Abstrakt
Josipa Broza Titę w Chorwacji i Słowenii po ich akcesji do Unii Europejskiej (2013, 2004). Przypadki takie jak zmiana nazwy Placu Marszałka Tity w Zagrzebiu i spór o nazwę Aleja Tity w Lublanie ukazują, że pamięć o Jugosławii nadal budzi spory. Badania obejmują zarówno analizę dyskursu o odonimii w kontekście interpretacji historii i tożsamości narodowej, jak i reakcje społeczne na zmiany nazw widoczne w krajobrazie semiotycznym miejscowości takich jak Karlovac, Lublana, Mursko Središće, Radenci, Szybenik, Varaždinske Toplice, Velika Gorica, Zagrzeb i Zaprešić. Dokumentacja fotograficzna krajobrazu semiotycznego obejmująca 1658 zdjęć została poddana analizie ilościowej odwołującej się do funkcji znaków oraz obecności starych i nowych odonimów. Część jakościowa skupia się na studiach przypadków z Zagrzebia, Karlovca i Varaždinskich Toplic, interpretując zarówno trendy widoczne w badaniach ilościowych, jak i ujawniając zjawiska nieobserwowalne w danych liczbowych. Wyniki wskazują na duży stopień zmęczenia ideologią oraz obecność praktyk subkulturowych, które ujawniają niestabilne, a czasem kreatywne formy pamięci zbiorowej.
Słowa kluczowe:
odonimia, Chorwacja, Słowenia, krajobraz semiotyczny, rewizjonizm historyczny, Jugosławia, Josip Broz TitoBibliografia
Assmann A. (2013): Cultural memory and Western civilization: Function, media, archives. Cambridge. Google Scholar
Azaryahu M. (2018): Revisiting East Berlin and Haifa: A comparative perspective on renaming the past. [W:] The political life of urban streetscapes: Naming politics and place. Red. R. Rose-Redwood, D. Alderman, M. Azaryahu. London, s. 56–73. Google Scholar
Crisman J.J., Cheng A., Kim A.M. (2024): From shopping centers to cultural centers: Los Angeles strip malls as sites of ethnic and immigrant placemaking. „Urban Geography”, s. 1–31. Google Scholar
Czachur W. (2020): Teksty minimalne jako przedmiot badań genologicznych. „tekst i dyskurs – text und diskurs” 13, s. 25–42. Google Scholar
Eco U. (1968): Pejzaż semiotyczny. Przekład A. Weinsberg. Warszawa. Google Scholar
Fabiszak M., Brzezińska A.W. (2020): Konflikt pamięci czy konflikt władzy? Strategie językowe w dyskusji nad zmianą nazwy ulicy w Poznaniu. „tekst i dyskurs – text und diskurs” 13, s. 81–99. Google Scholar
Fabiszak M., Buchstaller I., Brzezińska A.W., Alvanides S. (2024): Commemorative street naming practices in the border towns Frankfurt (Oder)/Słubice. [W:] Space-Time (Dis)continuities in the Linguistic Landscape. Red. I. Buchstaller, M. Fabiszak, M. Ann Ross. New York. Google Scholar
Góral B. (2014): Pejzaż językowy Kaszub jako wykładnik tożsamości etnicznej. Studium socjolingwistyczne [rozprawa doktorska, UAM]. Google Scholar
Gorter D. (2019): Methods and techniques for linguistic landscape research: About definitions, core issues, and technological innovations. [W:] Expanding the Linguistic Landscape. Red. M. Pütz, N. Mundt. Bristol, s. 38–57. Google Scholar
Gorter D. (red.). (2006): Linguistic Landscape: A New Approach to Multilingualism. Clevedon. Google Scholar
Greenberg J. (2014): After the Revolution. Youth, Democracy, and the Politics of Disappointment in Serbia. Stanford. Google Scholar
Hałas E. (2004): Polityka symboliczna i pamięć zbiorowa. Zmiany nazw po komunizmie. [W:] Zmiana czy stagnacja. Red. M. Marody. Warszawa, s. 128–151. Google Scholar
Handke K. (2001): Nazewnictwo miejskie Warszawy – stan i zagrożenia u schyłku XX wieku. [W:] Stan i potrzeby nazewnictwa miejskiego Warszawy. Materiały sesji naukowej Zespołu Nazewnictwa Miejskiego, 22 kwietnia 1998 roku. Red. M. Barbasiewicz. Warszawa, s. 13–23. Google Scholar
Jakobson R. (1960): Poetyka w świetle językoznawstwa. „Pamiętnik Literacki” 51(2), s. 431–473. Google Scholar
Jaworski A., Thurlow C. (2010): Introducing semiotic landscapes. [W:] Semiotic Landscapes. Red. A. Jaworski, C. Thurlow. London, s. 1–40. Google Scholar
Kaltenberg-Kwiatkowska E. (2011): O oznaczaniu i naznaczaniu przestrzeni miasta. „Przegląd Socjologiczny” 60, s. 135–165. Google Scholar
Karačić D., Banjeglav T., Govedarica N. (red.) (2012): Re:vizija prošlosti. Politike sjećanja u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Srbiji od 1990. godine. Sarajevo. Google Scholar
Kodrnja J. (2006): Rodna/spolna hijerarhija javnog prostora ili žene w nazivima ulica i trgova RH. [W:] Rodno/spolno obilježavanje prostora i vremena u Hrvatskoj. Red. J. Kodrnja. Zagreb, s. 74–101. Google Scholar
Kopeček M. (2021): From narrating dissidence to post-dissident narratives of democracy: Antitotalitarianism, politics of memory and culture wars in East-Central Europe 1970s–2000s. [W:] Central European culture wars: Beyond post-communism and populism. Red. P. Barša, Z. Hesová, O. Slačálek. Praha. Google Scholar
Kress G., van Leeuwen T. (2001): Multimodal Discourse. London. Google Scholar
Lalić D., Leburić A., Bulat N. (1991): Najsmo luđi. Grafiti i subkultura. Zagreb. Google Scholar
Landry R., Bourhis R.Y. (1997): Linguistic landscape and ethnolinguistic vitality: An empirical study. „Journal of Language and Social Psychology” 16(1), s. 23–49. Google Scholar
Makowska M. (2024): Tekst miejski jako wyraz protestu. Analiza transparentów wykorzystywanych podczas warszawskich manifestacji antyrządowych w 2023 roku. „Socjolingwistyka” 38(1), s. 195–213. Google Scholar
Marin A. (2018): Toponymic changes as temporal boundary-making: Street naming in Leningrad/St. Petersburg. [W:] The Political Life of Urban Streetscapes. Red. R. Rose-Redwood, D. Alderman, M. Azaryahu. Abindgon, s. 132–149. Google Scholar
Milo D. (1997): Street names. [W:] Realms of Memory. Vol. II: Traditions. Red. P. Nora. New York, s. 363–390. Google Scholar
Mirocha P. (2023): The linguistic landscape of Croatian and Slovenian commemorative street names in the beginning of the 21st century: contesting, reproducing, and redefining Titostalgia. „Socjolingwistyka” 37, s. 91–108. Google Scholar
Mirocha P. (2024): Streetscapes and memories of real socialist anti-fascism in south-eastern Europe: between dystopianism and utopianism. „Linguistics Vanguard” 10(1), s. 453–463. Google Scholar
Momot A. (2018): Gwara w górnośląskiej przestrzeni miejskiej. „LingVaria” (26), s. 303–316. Google Scholar
Nöth W. (1990): Handbook of Semiotics. Bloomington. Google Scholar
Nora P. (1996): From Lieux de mémoire to Realms of Memory. [W:] Realms of Memory. Vol. I: Conflicts and Divisions. Red. P. Nora. New York, s. xv–xxiv. Google Scholar
Palonen E. (2018): Building a new city through a new discourse: Street naming revolutions in Budapest. [W:] The Political Life of Urban Streetscape. Red. R. Rose-Redwood, D. Alderman, M. Azaryahu. Abingdon, s. 98–113. Google Scholar
Pawłowski A. (2019): Pejzaż językowy Polski współczesnej: powrót do przyszłości? „Poradnik Językowy” (10), s. 19–34. Google Scholar
Potkonjak S., Škrbić Alempijević N. (2018): In friction mode: Contesting the memory of socialism in Zagreb’s Marshal Tito Square. [W:] The Future of (Post)Socialism: Eastern European Perspectives. Red. J.F. Bailyn, D. Jelača, D. Lugarić. Albany, s. 195–215. Google Scholar
Radović S. (2013): Grad kao tekst. Beograd. Google Scholar
Reisigl M., Wodak R. (2009): The discourse-historical approach (DHA). [W:] Methods for Critical Discourse Analysis. Red. R. Wodak, M. Meyer. London, s. 87–121. Google Scholar
Różycki B. (2018): Renaming urban toponymy as a mean of redefining local identity: The case of street decommunization in Poland. „Open Political Science” 1, s. 20–31. Google Scholar
Różycki B. (2019): Przemianowywanie ulic w Polsce 1989–2016. Charakterystyka zagadnienia. [W:] W kręgu wyobrażeń zbiorowych. Red. A. Dubicki, M. Rekść, A. Sepkowski. Łódź, s. 145–172. Google Scholar
Steciąg M., Karmowska A. (2019): Wielojęzyczność zrównoważona? Krajobraz językowy polsko-czeskiego pogranicza w ujęciu ekolingwistycznym (przypadek Dusznik Zdroju i Hronova). „Slavia Occidentalis” 76(1), s. 145–156. Google Scholar
Šobak M., Petranović E. (2017): Prihvaćen prijedlog preimenovanja: Trg maršala Tita otišao u povijest. „Večernji list”, 1.09. https://www.vecernji.hr/zagreb/zagreb-trg-marsala-titamilan-bandic-1191560, dostęp: 13.04.2026. Google Scholar
Tsing A. (2005): Friction. Princeton. Google Scholar
Tworek A. (2023): Język rusiński we współczesnym krajobrazie językowym Dolnego Śląska. „Linguistische Treffen in Wrocław” 24(2), s. 447–466. Google Scholar
Zieliński F. (1994): Szata ideologiczna miasta. O przemianowywaniu ulic i placów. [W:] Miasta polskie w dwusetlecie prawa o miastach. Red. E. Kaltenberg-Kwiatkowska. Warszawa, s. 189–199. Google Scholar
Rutkowski M. (2019): Urban toponymy and collective memory: A case of law-enforced decommunization of street names in Poland. „Lege Artis” 4(2), s. 261–300. Google Scholar
Scollon R., Scollon S.W. (2003): Discourses in Place. London. Google Scholar
Stanić J., Šakaja L., Slavuj L. (2009): Preimenovanja zagrebačkih ulica i trgova. „Migracijske i etničke teme” 25(1–2), s. 89–124. Google Scholar
