Wybrane zagadnienia gramatyczne w śląskich przekładach klasyki literatury światowej
Abstrakt
Niniejsze opracowanie analizuje i omawia różnice słowotwórcze, fleksyjne i składniowe
we współczesnych przekładach literatury światowej na język śląski. Analiza bazuje na
korpusie dziewięciu obszernych tekstów literackich przetłumaczonych przez siedmiu
tłumaczy (G. Buchalik, J. Ciurlok, Z. Kadłubek, G. Kulik, M. Melon, M. Syniawa, R.
Szyma). Porównanie idiolektów prowadzi do wniosku, że struktura gramatyczna śląskich
tłumaczeń jest stosunkowo spójna. Najwyższy stopień spójności występuje w obrębie
fleksji. Szczególnie należy zwrócić uwagę na obecność kilku gramatycznych zgodnie
implementowanych we wszystkich idiolektach – mowa o użyciu końcówki instrumentalis
-ami (autami, chustkami), końcówki -ã w 1. os. l. poj. formach czasu teraźniejszego
(widzã, rozumiã), odmianie czasownika być w czasie przyszłym według wzoru: bydã,
bydziesz, bydymy. Najwięcej przykładów zróżnicowania odkryto w obrębie składni.
Zidentyfikowane różnice (np. zakres użycia konstrukcji accusativus cum infinitivo i dlŏ
+ genitivus) wynikają z tendencji niektórych śląskich autorów do włączania cech ich
lokalnych dialektów (G. Buchalik) oraz do poszerzania systemowego dystansu wobec
języka ogólnopolskiego poprzez liczne innowacje (G. Kulik).
Słowa kluczowe:
język śląski, dialekt śląski, fleksja, słowotwórstwo, składniaBibliografia
Adamus et al. (2010): Gōrnoślōnski ślabikŏrz. Chorzów. Google Scholar
Bąk S. (1974): Mowa polska na Śląsku. Wrocław. Google Scholar
Czesak A. (2002): O ku w gwarach śląskich. “Język Polski” 82, no. 5, pp. 349–353. Google Scholar
Czesak A. (2015): Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny. Kraków. Google Scholar
Dickens Ch. (2017): Godniŏ pieśń. Trans. G. Kulik. Kotōrz Mały. Google Scholar
Hauptmann G. (2024): Tkŏcze. Trans. M. Syniawa. Kotōrz Mały. Google Scholar
Jaroszewicz H. (2020a): Czy można mówić o istnieniu śląskiego języka literackiego? Współczesny uzus gramatyczno-ortograficzny literackiej odmiany etnolektu śląskiego. [In:] Area slavica 3. Jazyk na hranici – hranice v jazyku. I. Bogoczova (ed.). Ostrawa, pp. 175–184. Google Scholar
Jaroszewicz H. (2020b): Czasowniki współczesnego śląskiego języka literackiego (płaszczyzna semantyczna, etymologiczna i morfologiczna). “Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 27, no. 2, pp. 53–64. Google Scholar
Jaroszewicz H. (2022): Zasady pisowni języka śląskiego. Studium normatywne. Siedlce. Google Scholar
Jaroszewicz H. (2025): Wybrane zagadnienia ortograficzno-fonetyczne języka śląskich przekładów klasyki literatury światowej. Kotórz Mały. Google Scholar
Jocz M., Ruda M., Wanot B. (2022): Konstrukcje bezosobowe z podmiotem arbitralnym i generycznym w gramatyce kaszubskiej i śląskiej na tle gramatyki polskiej. “Polonica” XLII, pp. 95–113. Google Scholar
Kamusella T. (2019): Limits – Styknie. Trans. M. Melon. Kotōrz Mały. Google Scholar
Kocynder. Wesołe Czasopismo Górnośląskie 1921, nr 17–28. Katowice. Google Scholar
Milne A.A. (2020): Niedźwiodek Puch. Trans. G. Kulik. Poznań. Google Scholar
Murjanka P. (2022): Łymkowsko duszyczka. Trans. B. Wanot. Warszawa. Google Scholar
Nowy Testamynt po ślonsku (2017). Trans. G. Tobor. Radzionków. Google Scholar
Pixa J. (ed.) (2015, [1927]): Śląskie gawędy Stacha Kropiciela. Opole. Google Scholar
Saint Exupéry de, A. (2023): Mały Ksiónże po naszymu. Trans. T. Sochacki. Cieszyn. Google Scholar
Szołtysek M. (2002): Ślązoki nie gęsi. Rybnik. Google Scholar
Szołtysek M. (2013): Ewangelie śląskie. Rybnik. Google Scholar
Twardoch S. (2018): Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ. Trans. G. Kulik. Kraków. Google Scholar
Wyderka B. (2018): O standaryzacji języka śląskiego. “Kwartalnik Opolski” 1, pp. 3–18. Google Scholar
Wyderka B. (2019): Kształtowanie się normy składniowej w pisanej odmianie etnolektu śląskiego. “Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 67, pp. 403–420. Google Scholar
Zaręba A. (1969–1996): Atlas językowy Śląska. T. 1–7. Warszawa–Kraków. Google Scholar
