Prawo do życia rodzinnego osób z zespołem Downa – regulacje prawne i alternatywy
Elżbieta Żywucka-Kozłowska
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWMhttps://orcid.org/0000-0002-6039-5580
Magda Dziembowska
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWMhttps://orcid.org/0000-0002-4370-5356
Abstrakt
W artyle zanalizowano prawną i medyczną sytuację osób z zespołem Downa w kontekście ich prawa do zawierania małżeństwa w Polsce. Celem niniejszego opracowania jest spojrzenie na zawieranie małżeństw przez osoby z zespołem Downa w świetle obowiązujących regulacji prawnych. Sformułowano problem badawczy, jaki przyjął postać pytania: czy na gruncie prawa polskiego możliwe jest zawarcie związku małżeńskiego przez osoby z zespołem Downa? Przyjęto metodę analizy piśmiennictwa i innych dostępnych materiałów. Przy osobach dotkniętych zespołem Downa często pojawia się wątpliwość co do poczytalności osoby. Niniejszy artykuł analizuje polskie regulacje prawne, by wyjaśnić, kiedy można mówić o prawnie uznanym związku małżeńskim.
Słowa kluczowe:
zespół Downa, małżeństwo, prawo rodzinne, zdolność prawna, ubezwłasnowolnienieBibliografia
Literatura Google Scholar
Apanowicz J., Metodologia ogólna, Gdynia 2002. Google Scholar
Apanowicz J., Metodologiczne uwarunkowania pracy naukowej, Warszawa 2005. Google Scholar
Baggio S., Barisnikov K., Mental illness, behavior problems, and social behavior in adults with Down syndrome, „Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities” 2014, nr 7. Google Scholar
Bakiera L., Stelter Ż., Rodzicielstwo z perspektywy rodziców dziecka pełnosprawnego i niepełnosprawnego intelektualnie. Zalety i wady życia w rodzinie i poza rodziną, „Roczniki Socjologii Rodziny” 2010, nr 20. Google Scholar
Bal J., Genetyka medyczna i molekularna, Warszawa 2017. Google Scholar
Balwicka-Szczyrba M., O odmiennym uregulowaniu wad oświadczeń woli zawarcia małżeństwa wobec ogólnej regulacji kodeksu cywilnego, „Acta Iuris Stetinensis” 2019, nr 27(3). Google Scholar
Bartnikowska U., Chyła A., Ćwirynkało K., Kobiety z niepełnosprawnością intelektualną w roli matki – perspektywa zagrożeń, „Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej” 2014, nr 13. Google Scholar
Bodensteiner J.B., The evaluation of the hypotonic infant, „Seminars in Pediatric Neurology” 2008, nr 15. Google Scholar
Colman A.M., Słownik psychologii, Warszawa 2009. Google Scholar
Domański M., Zawieranie małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną w prawie polskim a konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, „Studia Prawnicze” 2013, nr 194(2). Google Scholar
Domański M., Zezwolenie na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym. Raport z badania, Warszawa 2010. Google Scholar
Fornalik I., Seksualność – czyli nic co ludzkie nie jest nam obce. Refleksje o zmianach, [w:] Zespół Downa w XXI w., Warszawa 2013. Google Scholar
Grieco J., Pulsifer M., Seligsohn K., Skotko B., Schwartz A., Down syndrome cognitive and behavioral functioning across the lifespan, „American Journal of Medical Genetic” 2015, nr 169. Google Scholar
Grochowska M., Kałuża J., Wybrane zaburzenia psychiczne u osób z niepełnosprawnością intelektualną, „Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej” 2024, nr 17. Google Scholar
Jędrejek G., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz do art. 1–61, Warszawa 2013. Google Scholar
Kaliszewska K., Zaangażowanie rodzicielskie matek i ojców osób z niepełnosprawnością intelektualną z zespołem Downa, „Polskie Forum Psychologiczne” 2022, t. 27, nr 2. Google Scholar
Kijak R., Dorośli z głębszą niepełnosprawnością intelektualną jako partnerzy, małżonkowie Google Scholar
i rodzice, Kraków 2016. Google Scholar
Kocur J., Pobocha J., Ocena psychicznej zdolności do zawarcia małżeństwa u osób z zaburzeniami psychicznymi, „Ius Matrimoniale” 2011, nr 16. Google Scholar
Kosek M., Przeszkody małżeńskie w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym, „Prawo Kanoniczne” 2012, nr 55(3). Google Scholar
Lennox N., Wzajemne zależności pomiędzy stanem somatycznym i zaburzeniami psychicznymi u osób niepełnosprawnych intelektualnie, [w:] N. Bouras, G. Holt (red.), Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania u osób niepełnosprawnych intelektualnie, Google Scholar
Wrocław 2010. Google Scholar
Łączkowska M., Zasada trwałości małżeństwa w polskim prawie rodzinnym – aspekty materialne i procesowe, „Studia Prawnoustrojowe” 2014, nr 24. Google Scholar
Majdecka E., „My jesteśmy małżeństwem nie tylko dlatego, że państwo nam tak mówi” – rzecz o ślubach humanistycznych w Polsce, „Societas/Communitas” 2018, nr 25(2). Google Scholar
Makarewicz P., Nieważność małżeństwa z powodu braku wystarczającego używania rozumu na przykładzie wybranych spraw sądu biskupiego diecezji ełckiej, „Civitas et Lex” 2014, nr 2(2). Google Scholar
Marino M., Scala I., Scicolone O., Strisciuglio P., Bravaccio C., Distribution and age of onset of psychopathological risk in a cohort of children with Down syndrome in developmental age, „Italian Journal of Pediatrics” 2019, nr 45. Google Scholar
Mejnartowicz D., Seksualność osób z zespołem Downa, [w:] Wieczne dzieci, czyli dorośli. Problem seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną, Warszawa 2002. Google Scholar
Mężyk I., Toporska-Rurańska A., Seksualność kobiet z niepełnosprawnością, [w:] V. Skrzypulec-Plinta (red.), Kobieta niepełnosprawna w praktyce ginekologicznej, Katowice 2013. Google Scholar
Niedbalski J., Osoba z niepełnosprawnością intelektualną Tożsamościowy wymiar samostanowienia i (nie)zależności w kontekście życia rodzinnego, Łódź 2023. Google Scholar
Niemiec-Elanany S., Niepełnosprawność intelektualna a zaburzenia psychiczne, „Niepełnosprawność” 2017, nr 25. Google Scholar
Nowicka U., Czy osoba z zespołem Downa może ważnie zawrzeć małżeństwo w Kościele katolickim?, „Ius Matrimoniale” 2017, nr 28(1). Google Scholar
Olchowik B., Sendrowski K., Śmigielska-Kuzia J., Jakubiuk-Tomaszuk A., Sobaniec P., Neurophysiological basis of muscle hypotonia in Down syndrome, „Child Neurology – Neurologia Dziecięca” 2012, nr 21(43). Google Scholar
Orzeł M., Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania u osób upośledzonych umysłowo, „Zeszyty Naukowe WSSP” 2013, nr 16. Google Scholar
Ostrowska A., Seksualność osób niepełnosprawnych, „Kultura i Społeczeństwo” 2008, nr 3. Google Scholar
Padrak A., Seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie, „Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne” 2013, nr 9. Google Scholar
Pielichowski J., Korelacja wad oświadczenia woli przy zawarciu małżeństwa na gruncie prawa kanonicznego i polskiego, „Zeszyty Prawnicze” 2012, nr 12(3). Google Scholar
Rejowska-Pasek A., Sfera miłości i intymności w humanistycznych ceremoniach ślubnych, „Prosopon. Europejskie Studia Społeczno-Humanistyczne” 2018, nr 2(23). Google Scholar
Romaniuk A., Prawo małżeńskie a osoby niepełnosprawne, „Szkoła Specjalna” 2011, nr 3(259). Google Scholar
Rutecki K., Implications of schizophrenia on the consensual capability to enter into marriage, „Kościół i Prawo” 2018, nr 7(2). Google Scholar
Siuta J. (red.), Słownik psychologii, Kraków 2006. Google Scholar
Smyczyński T., Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2005. Google Scholar
Strzebinczyk J., Prawo rodzinne, Warszawa 2012. Google Scholar
Sylwestrzak A., Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych a unormowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, „Acta Iuris Stetinensis” 2014, nr 6(2). Google Scholar
Szreniawska M., Znaczenie ratyfikacji Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2012, nr 3(4). Google Scholar
Śmigiel R., Stembalska A., Niepełnosprawność intelektualna uwarunkowana genetycznie – wybrane aspekty, „Nowa Pediatria” 2007, nr 4. Google Scholar
Tempczyk K., Ceremonie humanistyczne jako alternatywa dla ich religijnych pierwowzorów. Uniwersalizm chrześcijaństwa wobec alternatywnych propozycji współczesności, Lublin 2012. Google Scholar
Winiarz J., Prawo rodzinne, Warszawa 1994. Google Scholar
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2018. Google Scholar
Zasępa E., Problemy zdrowia psychicznego u osób z zespołem Downa, Kraków 2013. Google Scholar
Zima-Parjaszewska M., Artykuł 12 Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami a ubezwłasnowolnienie w Polsce, „Studia Prawnicze” 2013, nr 194(2). Google Scholar
Żyta A., Małżeństwa i rodzicielstwo osób z niepełnosprawnością intelektualną – wyzwania współczesności, „Edukacja Dorosłych” 2013, nr 2(69). Google Scholar
Akty prawne Google Scholar
Europejska konwencja praw człowieka (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Google Scholar
Kodeks prawa kanonicznego, Warszawa 1984. Google Scholar
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Google Scholar
Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 1169 z późn. zm.). Google Scholar
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Uchwała składu 7 sędziów SN z 9 maja 2002 r., sygn. akt III CZP 7/02, OSNC 2003, Nr 1, poz. 1. Google Scholar
Uchwała SN z 21 grudnia 2017 r., sygn. akt III CZP 66/17, Lex nr 2422464. Google Scholar
Wyrok SN Rzymu (Roty Rzymskiej) z 25 stycznia 1971 r., causa „de Waal” (coram Felici), can. 1095, n. 3. Google Scholar
Wyrok SN z 14 lutego 1961 r., sygn. akt I CR 938/59, OSPIKA 1962, Nr 10, poz. 265. Google Scholar
Wyrok SN z 24 stycznia 1974 r., sygn. akt II CR 761/73, OSPiKA 1975, Nr 11, poz. 238. Google Scholar
Źródła internetowe Google Scholar
Kubalski M., Możliwość zawierania małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną – prawo polskie i kontekst międzynarodowy, https://www.oirpwarszawa.pl/temidium/artykul/mozliwosc-zawierania-malzenstw-przez-osoby-z-niepelnosprawnoscia-intelektualna-prawo-polskie-i-kontekst-miedzynarodowy/. Google Scholar
Skrzypulec-Plinta V., Czy kobieta z zespołem Downa może zajść w ciążę?, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/70940,czy-kobieta-z-zespolem-downa-moze-zajsc-w-ciaze. Google Scholar
Tyrała R., Ślub humanistyczny po polsku – konteksty i konsekwencje, https://www.racjonalista.pl/xpliki/tyrala.slub.humanistyczny.po.polsku.pdf. Google Scholar
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-6039-5580
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-4370-5356