Prawo do życia rodzinnego osób z zespołem Downa – regulacje prawne i alternatywy

Elżbieta Żywucka-Kozłowska

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-6039-5580

Magda Dziembowska

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-4370-5356


Abstrakt

W artyle zanalizowano prawną i medyczną sytuację osób z zespołem Downa w kontekście ich prawa do zawierania małżeństwa w Polsce. Celem niniejszego opracowania jest spojrzenie na zawieranie małżeństw przez osoby z zespołem Downa w świetle obowiązujących regulacji prawnych. Sformułowano problem badawczy, jaki przyjął postać pytania: czy na gruncie prawa polskiego możliwe jest zawarcie związku małżeńskiego przez osoby z zespołem Downa? Przyjęto metodę analizy piśmiennictwa i innych dostępnych materiałów. Przy osobach dotkniętych zespołem Downa często pojawia się wątpliwość co do poczytalności osoby. Niniejszy artykuł analizuje polskie regulacje prawne, by wyjaśnić, kiedy można mówić o prawnie uznanym związku małżeńskim.


Słowa kluczowe:

zespół Downa, małżeństwo, prawo rodzinne, zdolność prawna, ubezwłasnowolnienie


Literatura   Google Scholar

Apanowicz J., Metodologia ogólna, Gdynia 2002.   Google Scholar

Apanowicz J., Metodologiczne uwarunkowania pracy naukowej, Warszawa 2005.   Google Scholar

Baggio S., Barisnikov K., Mental illness, behavior problems, and social behavior in adults with Down syndrome, „Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities” 2014, nr 7.   Google Scholar

Bakiera L., Stelter Ż., Rodzicielstwo z perspektywy rodziców dziecka pełnosprawnego i niepełnosprawnego intelektualnie. Zalety i wady życia w rodzinie i poza rodziną, „Roczniki Socjologii Rodziny” 2010, nr 20.   Google Scholar

Bal J., Genetyka medyczna i molekularna, Warszawa 2017.   Google Scholar

Balwicka-Szczyrba M., O odmiennym uregulowaniu wad oświadczeń woli zawarcia małżeństwa wobec ogólnej regulacji kodeksu cywilnego, „Acta Iuris Stetinensis” 2019, nr 27(3).   Google Scholar

Bartnikowska U., Chyła A., Ćwirynkało K., Kobiety z niepełnosprawnością intelektualną w roli matki – perspektywa zagrożeń, „Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej” 2014, nr 13.   Google Scholar

Bodensteiner J.B., The evaluation of the hypotonic infant, „Seminars in Pediatric Neurology” 2008, nr 15.   Google Scholar

Colman A.M., Słownik psychologii, Warszawa 2009.   Google Scholar

Domański M., Zawieranie małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną i psychiczną w prawie polskim a konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, „Studia Prawnicze” 2013, nr 194(2).   Google Scholar

Domański M., Zezwolenie na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym. Raport z badania, Warszawa 2010.   Google Scholar

Fornalik I., Seksualność – czyli nic co ludzkie nie jest nam obce. Refleksje o zmianach, [w:] Zespół Downa w XXI w., Warszawa 2013.   Google Scholar

Grieco J., Pulsifer M., Seligsohn K., Skotko B., Schwartz A., Down syndrome cognitive and behavioral functioning across the lifespan, „American Journal of Medical Genetic” 2015, nr 169.   Google Scholar

Grochowska M., Kałuża J., Wybrane zaburzenia psychiczne u osób z niepełnosprawnością intelektualną, „Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej” 2024, nr 17.   Google Scholar

Jędrejek G., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz do art. 1–61, Warszawa 2013.   Google Scholar

Kaliszewska K., Zaangażowanie rodzicielskie matek i ojców osób z niepełnosprawnością intelektualną z zespołem Downa, „Polskie Forum Psychologiczne” 2022, t. 27, nr 2.   Google Scholar

Kijak R., Dorośli z głębszą niepełnosprawnością intelektualną jako partnerzy, małżonkowie   Google Scholar

i rodzice, Kraków 2016.   Google Scholar

Kocur J., Pobocha J., Ocena psychicznej zdolności do zawarcia małżeństwa u osób z zaburzeniami psychicznymi, „Ius Matrimoniale” 2011, nr 16.   Google Scholar

Kosek M., Przeszkody małżeńskie w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym, „Prawo Kanoniczne” 2012, nr 55(3).   Google Scholar

Lennox N., Wzajemne zależności pomiędzy stanem somatycznym i zaburzeniami psychicznymi u osób niepełnosprawnych intelektualnie, [w:] N. Bouras, G. Holt (red.), Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania u osób niepełnosprawnych intelektualnie,   Google Scholar

Wrocław 2010.   Google Scholar

Łączkowska M., Zasada trwałości małżeństwa w polskim prawie rodzinnym – aspekty materialne i procesowe, „Studia Prawnoustrojowe” 2014, nr 24.   Google Scholar

Majdecka E., „My jesteśmy małżeństwem nie tylko dlatego, że państwo nam tak mówi” – rzecz o ślubach humanistycznych w Polsce, „Societas/Communitas” 2018, nr 25(2).   Google Scholar

Makarewicz P., Nieważność małżeństwa z powodu braku wystarczającego używania rozumu na przykładzie wybranych spraw sądu biskupiego diecezji ełckiej, „Civitas et Lex” 2014, nr 2(2).   Google Scholar

Marino M., Scala I., Scicolone O., Strisciuglio P., Bravaccio C., Distribution and age of onset of psychopathological risk in a cohort of children with Down syndrome in developmental age, „Italian Journal of Pediatrics” 2019, nr 45.   Google Scholar

Mejnartowicz D., Seksualność osób z zespołem Downa, [w:] Wieczne dzieci, czyli dorośli. Problem seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną, Warszawa 2002.   Google Scholar

Mężyk I., Toporska-Rurańska A., Seksualność kobiet z niepełnosprawnością, [w:] V. Skrzypulec-Plinta (red.), Kobieta niepełnosprawna w praktyce ginekologicznej, Katowice 2013.   Google Scholar

Niedbalski J., Osoba z niepełnosprawnością intelektualną Tożsamościowy wymiar samostanowienia i (nie)zależności w kontekście życia rodzinnego, Łódź 2023.   Google Scholar

Niemiec-Elanany S., Niepełnosprawność intelektualna a zaburzenia psychiczne, „Niepełnosprawność” 2017, nr 25.   Google Scholar

Nowicka U., Czy osoba z zespołem Downa może ważnie zawrzeć małżeństwo w Kościele katolickim?, „Ius Matrimoniale” 2017, nr 28(1).   Google Scholar

Olchowik B., Sendrowski K., Śmigielska-Kuzia J., Jakubiuk-Tomaszuk A., Sobaniec P., Neurophysiological basis of muscle hypotonia in Down syndrome, „Child Neurology – Neurologia Dziecięca” 2012, nr 21(43).   Google Scholar

Orzeł M., Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania u osób upośledzonych umysłowo, „Zeszyty Naukowe WSSP” 2013, nr 16.   Google Scholar

Ostrowska A., Seksualność osób niepełnosprawnych, „Kultura i Społeczeństwo” 2008, nr 3.   Google Scholar

Padrak A., Seksualność osób niepełnosprawnych intelektualnie, „Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne” 2013, nr 9.   Google Scholar

Pielichowski J., Korelacja wad oświadczenia woli przy zawarciu małżeństwa na gruncie prawa kanonicznego i polskiego, „Zeszyty Prawnicze” 2012, nr 12(3).   Google Scholar

Rejowska-Pasek A., Sfera miłości i intymności w humanistycznych ceremoniach ślubnych, „Prosopon. Europejskie Studia Społeczno-Humanistyczne” 2018, nr 2(23).   Google Scholar

Romaniuk A., Prawo małżeńskie a osoby niepełnosprawne, „Szkoła Specjalna” 2011, nr 3(259).   Google Scholar

Rutecki K., Implications of schizophrenia on the consensual capability to enter into marriage, „Kościół i Prawo” 2018, nr 7(2).   Google Scholar

Siuta J. (red.), Słownik psychologii, Kraków 2006.   Google Scholar

Smyczyński T., Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2005.   Google Scholar

Strzebinczyk J., Prawo rodzinne, Warszawa 2012.   Google Scholar

Sylwestrzak A., Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych a unormowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, „Acta Iuris Stetinensis” 2014, nr 6(2).   Google Scholar

Szreniawska M., Znaczenie ratyfikacji Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, „Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania” 2012, nr 3(4).   Google Scholar

Śmigiel R., Stembalska A., Niepełnosprawność intelektualna uwarunkowana genetycznie – wybrane aspekty, „Nowa Pediatria” 2007, nr 4.   Google Scholar

Tempczyk K., Ceremonie humanistyczne jako alternatywa dla ich religijnych pierwowzorów. Uniwersalizm chrześcijaństwa wobec alternatywnych propozycji współczesności, Lublin 2012.   Google Scholar

Winiarz J., Prawo rodzinne, Warszawa 1994.   Google Scholar

Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2018.   Google Scholar

Zasępa E., Problemy zdrowia psychicznego u osób z zespołem Downa, Kraków 2013.   Google Scholar

Zima-Parjaszewska M., Artykuł 12 Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami a ubezwłasnowolnienie w Polsce, „Studia Prawnicze” 2013, nr 194(2).   Google Scholar

Żyta A., Małżeństwa i rodzicielstwo osób z niepełnosprawnością intelektualną – wyzwania współczesności, „Edukacja Dorosłych” 2013, nr 2(69).   Google Scholar

Akty prawne   Google Scholar

Europejska konwencja praw człowieka (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).   Google Scholar

Kodeks prawa kanonicznego, Warszawa 1984.   Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).   Google Scholar

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 1169 z późn. zm.).   Google Scholar

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 z późn. zm.).   Google Scholar

Orzecznictwo   Google Scholar

Uchwała składu 7 sędziów SN z 9 maja 2002 r., sygn. akt III CZP 7/02, OSNC 2003, Nr 1, poz. 1.   Google Scholar

Uchwała SN z 21 grudnia 2017 r., sygn. akt III CZP 66/17, Lex nr 2422464.   Google Scholar

Wyrok SN Rzymu (Roty Rzymskiej) z 25 stycznia 1971 r., causa „de Waal” (coram Felici), can. 1095, n. 3.   Google Scholar

Wyrok SN z 14 lutego 1961 r., sygn. akt I CR 938/59, OSPIKA 1962, Nr 10, poz. 265.   Google Scholar

Wyrok SN z 24 stycznia 1974 r., sygn. akt II CR 761/73, OSPiKA 1975, Nr 11, poz. 238.   Google Scholar

Źródła internetowe   Google Scholar

Kubalski M., Możliwość zawierania małżeństw przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną – prawo polskie i kontekst międzynarodowy, https://www.oirpwarszawa.pl/temidium/artykul/mozliwosc-zawierania-malzenstw-przez-osoby-z-niepelnosprawnoscia-intelektualna-prawo-polskie-i-kontekst-miedzynarodowy/.   Google Scholar

Skrzypulec-Plinta V., Czy kobieta z zespołem Downa może zajść w ciążę?, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/70940,czy-kobieta-z-zespolem-downa-moze-zajsc-w-ciaze.   Google Scholar

Tyrała R., Ślub humanistyczny po polsku – konteksty i konsekwencje, https://www.racjonalista.pl/xpliki/tyrala.slub.humanistyczny.po.polsku.pdf.   Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-06-15

Cited By /
Share

Żywucka-Kozłowska, E., & Dziembowska, M. (2026). Prawo do życia rodzinnego osób z zespołem Downa – regulacje prawne i alternatywy. Kortowski Przegląd Prawniczy, (2), 135–151. https://doi.org/10.31648/kpp.12787

Elżbieta Żywucka-Kozłowska 
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-6039-5580
Magda Dziembowska 
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie UWM
https://orcid.org/0000-0002-4370-5356