Invalidity of a judgment by the law itself (ipso iure) in Roman civil proceedings
Sebastian Stankiewicz
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcachdr Sebastian Stankiewicz - z wykształcenia prawnik, z wykonywanego zawodu nauczyciel akademicki. Absolwent stacjonarnych studiów prawniczych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2011 r.) oraz studiów doktoranckich na ww. Uczelni (2017 r.). Doktor nauk prawnych w zakresie prawa (2018 r.). Od 1 października 2025 r. adiunkt badawczo-dydaktyczny w Zakładzie Historii, Filozofii i Teorii Prawa Instytutu Nauk Prawnych na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Wcześniej wieloletni wykładowca uczelni niepublicznych. Od 1 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2023 r. nauczyciel akademicki w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej im. Sługi Bożego Roberta Schumana z siedzibą w Radomiu, pomysłodawca i inicjator uruchomienia w ww. Uczelni jednolitych studiów magisterskich na kierunku „prawo”. Od 1 maja 2019 r. do 31 sierpnia 2023 r. Dziekan Wydziału Nauk Prawnych EUST. Od 14 lutego 2022 r. do 30 września 2025 r. wykładowca w ramach godzin zleconych w Akademii Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach. Zainteresowania naukowe: prawo rzymskie, rzymskie korzenie prawa współczesnego (w szczególności prawa cywilnego procesowego, prawa pracy oraz prawa ochrony środowiska), niszowe subdyscypliny naukowe prawoznawstwa, kształcenie prawników, funkcjonowanie szkolnictwa wyższego w Polsce.
https://orcid.org/0000-0002-7858-2181
Abstract
The Roman civil procedure has been the subject of numerous academic studies, but there is a general lack of Polish academic literature directly addressing the issue of the invalidity of court judgements, which is most often discussed in the context of other procedural issues.
The aim of the article is to answer the following questions: did Roman law recognize the invalidity of a judgment by virtue of the law itself in civil proceedings, what were its possible causes, and was there a regulation providing for legal remedies against such judgments? In addition, the article presents important terminological remarks concerning the concepts of invalid, non-existent and defective judgments in the Roman civil procedure.
Roman law recognised the concept of the invalidity of a judgment by virtue of the law itself. Such a judgment had no legal effect because it did not exist. The situation was different in the case of a defective judgment, which could be supplemented by the judge by issuing a different, or possibly corrected, judgment. The reasons for the invalidity of a judgment could be various and result from circumstances of both a formal and material nature, as well as from the defects in the judgment itself and the shortcomings that occurred in the court proceedings.
In Roman civil proceedings, there was no legal remedy that was directly aimed at annulling an invalid judgement, given its fundamental purpose.
The article serves as a contribution to possible further, detailed research on the issue in question.
Keywords:
judgment, judgment in civil proceedings, invalid judgment, non-existent judgment, Roman law, Roman civil procedureReferences
Literatura Google Scholar
Akerberg A., Środki odwoławcze, Warszawa 1933. Google Scholar
Alvarez U., Instituciones de Derecho Romano, Madrid 1975. Google Scholar
Bethmann-Hollweg T., Der Civilprozess des gemeinen Rechts in geschichtlicher Entwicklung, Bonn 1864–1871. Google Scholar
Betti E., Diritto processuale civile Italiano, Romae 1936. Google Scholar
Costa A., La nullità della sentenza e la querela nullitatis nella storia del processo Italiano, „Rivista Italiana di scienze giuridiche” 1916, t. LVII. Google Scholar
Dajczak W., Giaro T., Longchamps de Bérier F., Prawo rzymskie (Trener akademicki), Warszawa–Bielsko-Biała 2010. Google Scholar
Della Rocca F., La nullità della sentenza nel diritto canonico, Romae 1939. Google Scholar
Ghidotti E., La nullità della sentenza giudiziale nel Diritto Canonico, Milano 1965. Google Scholar
Greenidge A.H.J., The legal procedure of Cicero’s time, New Jersey 1999. Google Scholar
Hanssen A., De sanctione nullitatis in processo canonico, Romae 1939. Google Scholar
Kaser M., Das römische Privatrecht, t. 1, München 1971. Google Scholar
Kaser M., Das römische Zivilprozessrecht, München 1966. Google Scholar
Kipp T., Römisches Recht, [w:] R. Stammler (red.), Das gesamte deutsche Recht in systematischer Darstellung, t. 1, [b.m.w.] 1931. Google Scholar
Kolańczyk K., Prawo rzymskie, Warszawa 1978. Google Scholar
Krajewski J., Nadzór judykacyjny nad prawomocnymi orzeczeniami w polskim procesie cywilnym, Toruń 1963. Google Scholar
Lega M., Bartoccetti V., Commentarius in Iudicia Ecclesiastica iuxta Codicem Iuris Canonici, Romae 1950. Google Scholar
Litauer J.J., Rektyfikacja wyroków w polskiej procedurze cywilnej, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1933, nr 1. Google Scholar
Litewski W., Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 2000. Google Scholar
Litewski W., Rzymski proces cywilny, Kraków 1988. Google Scholar
Litewski W., Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego, Kraków 1998. Google Scholar
Litewski W., Studia nad rzymskim postępowaniem kognicyjnym, Kraków 1971. Google Scholar
Lòpez Zubillaga J.L., Res iudicata w prawie rzymskim, tłum. G. Wojciechowski, „Prawo – Administracja – Kościół” 2005, t. 1–2. Google Scholar
Morawski K., Uzupełnienie wyroku, „Nowe Prawo” 1966, nr 7–8. Google Scholar
Osowy P., Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2001. Google Scholar
Palmirski T. (red.), Digesta Iustiniani. Tekst i przekład, współaut. K. Hilman, M. Hładyszewska, A.M. Wasyl, H. Wolanin, J. Zabłocki, J. Reszczyński, t. VI.2 (ks. XLI–XLIV), Kraków 2016. Google Scholar
Płodzień S., Querela nullitatis jako środek odwoławczy od wyroków w prawie kanonicznym, Lublin 1959. Google Scholar
Roberti F., De processibus, Romae 1926. Google Scholar
Siedlecki W., Nieważność procesu cywilnego, Warszawa 1965. Google Scholar
Skedl A., Die Nichtigkeitsbeschwerde in ihrer geschichtlichen Entwicklung, Leipzig 1886. Google Scholar
Stefko K., Wadliwe akty sądu w postępowaniu cywilnym, [w:] Księga pamiątkowa K. Przybyłowskiego, Warszawa 1964. Google Scholar
Szolc-Nartowski B., Udział osób nieuprawnionych w wydaniu orzeczenia w postępowaniu cywilnym – uwagi na tle D. 1, 14, 3 i D. 41, 3, 44 pr., „Zeszyty Prawnicze UKSW” 2006, t. 6(2). Google Scholar
Taubenschlag R., Rzymskie prawo prywatne, Warszawa 1955. Google Scholar
Tuzov D., ‘Contra ius pronuntiare’ Sull’invalidatà della sentenza contraria a diritto nella riflessione giurisprudenziale tardoclassica, „Zeszyty Prawnicze” 2016, t. XVI, z. 1. Google Scholar
Tuzov D., Contra ius sententiam dare. Profili dell’invalidita della sentenza contraria a diritto nella riflessione giurisprudenziale tardoclassica, „Zbornik Pravnog Fakulteta u Zagrebu” 2016, t. LXVI, z. 1. Google Scholar
Waligórski M., Podstawy kasacyjne, Lwów 1936. Google Scholar
Wenger L., Institutionen des römischen Zivilprozessrechts, München 1925. Google Scholar
Wernz F., Vidal P., Ius canonicum. De processibus, Romae 1949. Google Scholar
Wetzell G.A., System des ordentlichen Civilprozesses, Leipzig 1865. Google Scholar
Wołodkiewicz W. (red.), Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 1986. Google Scholar
Zembrzuski T., Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017. Google Scholar
Zoll F., Rzymskie prawo prywatne (Pandekta), t. II.A, Warszawa–Kraków 1920. Google Scholar
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
<p>dr Sebastian Stankiewicz - z wykształcenia prawnik, z wykonywanego zawodu nauczyciel akademicki. Absolwent stacjonarnych studiów prawniczych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2011 r.) oraz studiów doktoranckich na ww. Uczelni (2017 r.). Doktor nauk prawnych w zakresie prawa (2018 r.). Od 1 października 2025 r. adiunkt badawczo-dydaktyczny w Zakładzie Historii, Filozofii i Teorii Prawa Instytutu Nauk Prawnych na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Wcześniej wieloletni wykładowca uczelni niepublicznych. Od 1 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2023 r. nauczyciel akademicki w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej im. Sługi Bożego Roberta Schumana z siedzibą w Radomiu, pomysłodawca i inicjator uruchomienia w ww. Uczelni jednolitych studiów magisterskich na kierunku „prawo”. Od 1 maja 2019 r. do 31 sierpnia 2023 r. Dziekan Wydziału Nauk Prawnych EUST. Od 14 lutego 2022 r. do 30 września 2025 r. wykładowca w ramach godzin zleconych w Akademii Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach. Zainteresowania naukowe: prawo rzymskie, rzymskie korzenie prawa współczesnego (w szczególności prawa cywilnego procesowego, prawa pracy oraz prawa ochrony środowiska), niszowe subdyscypliny naukowe prawoznawstwa, kształcenie prawników, funkcjonowanie szkolnictwa wyższego w Polsce.</p> Poland
https://orcid.org/0000-0002-7858-2181
dr Sebastian Stankiewicz - z wykształcenia prawnik, z wykonywanego zawodu nauczyciel akademicki. Absolwent stacjonarnych studiów prawniczych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2011 r.) oraz studiów doktoranckich na ww. Uczelni (2017 r.). Doktor nauk prawnych w zakresie prawa (2018 r.). Od 1 października 2025 r. adiunkt badawczo-dydaktyczny w Zakładzie Historii, Filozofii i Teorii Prawa Instytutu Nauk Prawnych na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Wcześniej wieloletni wykładowca uczelni niepublicznych. Od 1 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2023 r. nauczyciel akademicki w Europejskiej Uczelni Społeczno-Technicznej im. Sługi Bożego Roberta Schumana z siedzibą w Radomiu, pomysłodawca i inicjator uruchomienia w ww. Uczelni jednolitych studiów magisterskich na kierunku „prawo”. Od 1 maja 2019 r. do 31 sierpnia 2023 r. Dziekan Wydziału Nauk Prawnych EUST. Od 14 lutego 2022 r. do 30 września 2025 r. wykładowca w ramach godzin zleconych w Akademii Nauk Stosowanych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach. Zainteresowania naukowe: prawo rzymskie, rzymskie korzenie prawa współczesnego (w szczególności prawa cywilnego procesowego, prawa pracy oraz prawa ochrony środowiska), niszowe subdyscypliny naukowe prawoznawstwa, kształcenie prawników, funkcjonowanie szkolnictwa wyższego w Polsce.
