Rola usług w kształtowaniu zmienności i synchronizacji regionalnych cykli koniunkturalnych na przykładzie gospodarek Polski i Portugalii
Rafał Warżała
Wydział Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztyniehttps://orcid.org/0000-0001-8677-977X
Abstrakt
Celem artykułu jest ocena roli i znaczenia sektora usług w stabilizowaniu zmienności i poziomu synchronizacji regionalnych cykli koniunkturalnych. Aktualne wyniki badań opisane w literaturze wskazują na istotność sektora usług w łagodzeniu wahań koniunkturalnych. Jednakże usługi mogą również odgrywać negatywną rolę w stabilizacji koniunktury, czego przykładem był okres pandemii COVID-19. Spośród zróżnicowanego typu usług, na szczególną uwagę zasługuje turystyka, która jak to wynika z badań – może pełnić rolę stabilizatora koniunktury, ale może również stanowić obciążenie lub też być przyczyną tzw. szoków egzogenicznych, jak podczas pandemii COVID-19.
Przedmiotem badania są regiony dwóch krajów – Polski i Portugalii – które różnią się pod względem udziału usług oraz ich struktury w PKB. Ma to wpływ na stopień odporności regionalnych gospodarek na zmiany w otoczeniu ekonomicznym. Aby zweryfikować powyższe twierdzenia, dokonano pomiaru takich parametrów cykli, jak: długość cyklu, długość fazy, współczynnik koherencji, poziom odchylenia standardowego, współczynnik zmienności, średnie przesunięcie fazowe, współczynnik korelacji krzyżowej oraz średnia amplituda faz wzrostowych i spadkowych. Przeprowadzona analiza wykazała, że polskie i portugalskie regiony wykazują zróżnicowaną odporność na wahania koniunktury. Zróżnicowanie dotyczy również stopnia synchronizacji cykli regionalnych w obu krajach. Ogólnie wyższy udział usług w regionalnym PKB Portugalii przekłada się na wyższą odporność na zmiany koniunkturalne, w porównaniu do zmienności koniunkturalnej polskich regionów. Jednocześnie regiony portugalskie są bardziej zsynchronizowane pod względem faz przebiegu cyklu koniunkturalnego. Może to wynikać z wyższego przeciętnie udziału sektora usług w PKB, a zwłaszcza usług turystycznych w gospodarce Portugalii (11,9% PKB), w porównaniu do gospodarki Polskiej (2,2% PKB).
Słowa kluczowe:
cykl koniunkturalny, region, zmienność gospodarcza, struktura PKBBibliografia
Adamowicz, E., Dudek, S., Pachucki, D., & Walczyk, K. (2008). Synchronization of the business cycle of Polish economy with the euro area countries in the context of structure of these economies. Warsaw: Publishing IRG SGH. Google Scholar
Anagnostou, A., Panteladis, I., & Tsiapa, M. (2014). Disentangling different patterns of business cycle synchronicity in the EU regions. Empirica, June, 1-27. https://doi.org/10.1007/s10663-014-9268-9. Google Scholar
Artis, M. (2003). Is There a European Business Cycle? CESIFO Working Paper, 1053. Google Scholar
Artis, M., & Zhang, W. (1997). International Business Cycles and the ERM: Is There a European Business Cycle? International Journal of Finance and Economics, 2(1), 1-26. Google Scholar
Barrios, S., & Lucio, J. (2003). Economic Integration and Regional Business Cycles: Evidence from the Iberian Regions. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 65(4), 497-515. Google Scholar
Baxter, M., & Kouparitsas, M.A. (2005). Determinants of business cycle comovement: A robust analysis. Journal of Monetary Economics, 52(1), 113-157. Google Scholar
Beck, K., & Okhrimenko, I. (2024). Optimum Currency Area in the Eurozone. The Regional Origins of the European Business Cycle. Open Economies Review, 36, 197-219. https://doi.org/10.1007/s11079-024-09750-z. Google Scholar
Bry, G., & Boschan, Ch. (1971). Cyclical analysis of time series: Selected procedures and computer programs. New York: National Bureau of Economic Research. Google Scholar
Carlino, G., & Sill, K. (2001). Regional income fluctuations: common trends and common cycles. Review of Economics and Statistics, 83(3), 446-456. Google Scholar
Christiano, L.J., & Fitzgerald, T.J. (1999). The Band Pass Filter. Working Paper, 9906, Federal Reserve Bank of Cleveland. Google Scholar
Coppola, G., Destefanis, S., Serio, M., & Fragetta, M. (2024). Fiscal multipliers in recession and expansion. An analysis for the Italian regions, Structural Change and Economic Dynamics, 71, 538-556. Google Scholar
Correia, L., & Gouveia, S. (2013). Business Cycle Synchronization at the Regional Level: Evidence for the Portuguese Regions. Regional and Sectoral Economic Studies, 13(1), 1-18. Google Scholar
Crone, T.M. (2003). An alternative definition of economic regions in the United States based on similarities in state business cycles. Review of Economics and Statistics, 87, 1-33. Google Scholar
Di Giovanni, J., & Levchenko, A.A. (2010). Putting the parts together: Trade, vertical linkages, and business cycle comovement. American Economic Journal: Macroeconomics, 2(2), 95-124. Google Scholar
Drozdowicz-Bieć, M. (2012). Business cycles and indicators. Warsaw: Poltext. Google Scholar
Duarte, A.P., Garcia, I.V., & Murta, F. (2024). Business cycles and tourism activity: the case of Portugal. International Journal of Services, Economics and Management, 15(3), 273-289. https://doi.org/10.1504/IJSEM.2024.138339. Google Scholar
Duran, H.E., & Fratesi, U. (2023). Economic resilience and regionally differentiated cycles: Evidence from a turning point approach in Italy. Papers in Regional Science, 102, 219-252. https://doi.org/10.1111/pirs.12725. Google Scholar
Fatás, A. (1997). EMU: Countries or regions? Lessons from the EMS Experience. European Economic Review, 41, 1-9. Google Scholar
Foerster, A., Sarte, P.D., & Watson, M. (2008). Sectoral vs. Aggregate Shocks: a Structural Factor. The Federal Reserve Bank of Richmond Working Paper, 08-07. Google Scholar
Frankel, J., & Rose, A. (1998). The Endogeneity of the Optimum Currency Area Criteria. National Bureau of Economic Research Working Paper, 5700. Google Scholar
Frenkel, M., & Nickel, C. (2002). How Symmetric are the Shocks Adjustment Dynamics Between the Euro Area and Central and Eastern European Countries? International Monetary Fund, IMF Working Paper, 02/222, 1-28. Google Scholar
Grudkowska, S., & Paśnicka, E. (2007). X–12 – ARIMA and TRAMO/SEATS – empirical comparison of seasonal alignment methods in the context of the length of the sample. Polish National Bank, Department of Public Relations, Warsaw, 1-59. Google Scholar
Horváth, M. (2000). Sectoral Shocks and Aggregate Fluctuations. SSRN Electronic Journal, 45(1), 69-106. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(99)00044-6. Google Scholar
Imbs, J. (2004). Trade, finance, specialization, and synchronization. Review of Economics and Statistics, 86(3), 723-734. Google Scholar
Jaimovich, N., & Siu, H.E. (2009). The young, the old, and the restless: Demographics and business cycle volatility. American Economic Review, 99(3), 804-826. Google Scholar
Jokubaitis, S., & Celov, D. (2023). Business Cycle Synchronization in the EU: a Regional‑Sectoral Look through Soft‑Clustering and Wavelet Decomposition. Journal of Business Cycle Research, 19, 311-371. https://doi.org/10.1007/s41549-023-00090-4. Google Scholar
Kahn, O. (2008). Durable Goods Inventories and the Great Moderation. The Federal Reserve Bank of New York, 325. Google Scholar
Kalemli-Özcan, S., Papaioannou, E., & Peydró, J.L. (2013). Financial regulation, financial globalization, and the synchronization of economic activity. Journal of Finance, 68(3), 1179-1228. Google Scholar
Khmeleva, G.A., Semenychev, W.K., Korobetskaya, A., Kurnikova, M.V., Fedorenko, R., & Tóth, B.I. (2023). Comparative Research of Internal and Border Regions: Analysing the Differences in the Cyclical Dynamics of Industries for Industrial Policy and Territorial Development. Economies, 11, 89. https://doi.org/10.3390/economies11030089. Google Scholar
Kose, M.A., & Yi, K.M. (2006). Can the standard international business cycle model explain the relation between trade and comovement? Journal of International Economics, 68(2), 267-295. Google Scholar
Kožić, I., Arčabić, V., & Sever, I. (2022). Tourism and Business Cycles: Does the Relationship Fade Away? Zagreb International Review of Economics and Business, 25(1), 95-110. https://doi.org/10.2478/zireb-2022-0007. Google Scholar
Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99, 483-499. Google Scholar
Krugman, P. (1993). Lessons of Massachusetts for EMU. In F. Torres, F. Giavazzi (Eds.). Adjustment and Growth in the European Monetary Union. CEPR and Cambridge University Press, 241-261. Google Scholar
Lubiński, M. (2004). Analiza koniunktury i badanie rynków. Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa. Google Scholar
Marelli, E. (2007). Specialization and Convergence of European Regions. The European Journal of Comparative Economics, 4(2), 149-178. Google Scholar
Masahiro, E., Kohsaka, A., Shinkai, J., & Sugimoto, K. (2025). Global factors, regional factors, and macro-financial linkages: Business cycles in emerging market economies in East Asia and Europe. International Economics, 184, 100649. https://doi.org/10.1016/j.inteco.2025.10064. Google Scholar
McKinnon, R. (2002). Optimum Currency Areas and the European Experience. Economics of Transition, 10(2), 1-20. Google Scholar
Montoya, L.A., & de Haan, J. (2007). Regional Business Cycle Synchronization in Europe? Bruges European Economic Research Papers, College of Europe, Natolin, 1-24. Google Scholar
Montoya, L.A., & de Haan, J. (2008). Regional business cycle synchronization in Europe? International Economics and Economic Policy, 5(1), 123-137. https://doi.org/10.1007/s10368-008-0106-z. Google Scholar
Moro, A. (2012). The structural transformation between manufacturing and services and the decline in GDP volatility. Review of Economic Dynamics, 15(3), 402-415. Google Scholar
Padilla, A., & Quintero Otero, J.D. (2023). Regional business cycles in emerging economies: a review of the literature. International Journal of Emerging Markets, 18(11), 5217-5237. Google Scholar
Smolińska-Bryza, K., Okereke, O., & Anyebe, D. (2025). Regional Analysis of Socio-Economic Development: The Case of Poland. Sustainability, 17(5), 1877. https://doi.org/10.3390/su17051877. Google Scholar
Statistical Yearbook of the Regions – Poland. (2022). Retrieved from http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-wojewodztw-2022,4,10.html. Google Scholar
Statistics Poland (GUS). Local Data Bank. Retrieved from www.stat.gov.pl/ Google Scholar
Statistics Portugal. Retrieved from https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=cn_quadros&boui=248020715. Google Scholar
Stock, J.H., & Watson, M.W. (1999). Business cycle fluctuations in U.S. Macroeconomic Time Series. In J.B. Taylor & M. Woodford (Eds.). Handbook of Macroeconomics, 1, 3-64. Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0048(99)01004-6. Google Scholar
Török, I., Benedek, J., & Gómez-Zaldívar, M. (2022). Quantifying Subnational Economic Complexity: Evidence from Romania. Sustainability, 14(17), 10586. https://doi.org/10.3390/su141710586. Google Scholar
Valencia-Beltran, D. (2024). Dynamics of Regional Business Cycles in Colombian Cities: Identification of Growth Rates, Recession Propagation, and Cluster Analysis. Revista de Economía del Rosario, 27(1), 1-45. Google Scholar
Warżała, R. (2016). Business cycles in Polish regions. A theoretical and empirical study. Olsztyn: UWM Publishing House in Olsztyn. Google Scholar
Weimann, M. (2003). OCA theory and EMU Eastern enlargement – an empirical application. Deutsche Bank. Deutsche Bank Research Working Paper Series, 8, 1-32. Google Scholar
Wydział Nauk Ekonomicznych, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
https://orcid.org/0000-0001-8677-977X
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Każdy Autor składa oświadczenie, że praca nie była wcześniej publikowana (pod tym samym lub innym tytułem, nie stanowi również części innej publikacji) oraz nie narusza praw autorskich innych osób. Jednocześnie Autor przenosi na wydawcę wyłączne prawo wydania i rozpowszechniania tego utworu drukiem w formie zwartej publikacji czasopisma oraz w formie publikacji elektronicznej.
Czasopismo udostępnione jest na licencji Creative Commons CC-BY-NC-ND
