Culinary lexicon of Krajna – continuity and change
Krzysztof Kołatka
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczyhttps://orcid.org/0000-0003-3709-5587
Abstract
Culinary terms are one of the most abundant and heterogeneous thematic fields in Polish lexis. This is well reflected in the vernacular of Polish folklore. The dialects of Krajna, a region located in north-western Poland, are no exception here. This paper, resulting from a fieldwork study conducted in September and October 2024 in over a hundred Krajna
localities with the participation of 120 informants, is a sociolinguistic analysis of selected
food-related vocabulary items, and focuses mainly on such issues as active and passive
knowledge of culinary terms derived from local dialects, and generational differentiation
of culinary vocabulary. The study focused on 50 – mainly differential – lexical items
excerpted from dialectal atlases, (popular) science and non-professional lexicographic
studies as well as regional cookery books showing the linguistic and cultural heritage
of the Krajna natives’ speech. Results of the undertaken investigations seem to attest
to gradual disappearance of dialectal vocabulary and demonstrate that: 1) the average
general knowledge of the analysed vocabulary is only 31% (active – 12%, passive – 19%);
2) the dominant category consists of low-frequency lexemes [f < 30%] and unknown lexemes
[f = 0] (60%); 3) the average general (and active) knowledge of the addressed culinary terms
closely correlates with the age of informants (the older the respondent, the better the
knowledge): Group I: 15% (4%), Group II: 24.7% (9.7%), Group III: 38.9% (15.9%), and Group
IV: 45.9% (20.3%); 5) only 26% of the lexemes can be classified as vocabulary common to
both all age groups and representatives of all subregions; 6) regression of the scrutinized
vocabulary is caused by two extremely dynamic phenomena, i.e. the impact of standard
Polish on the language of rural populations and transformations in rural cooking.
Keywords:
rural language, dialectal vocabulary, vitality of culinary terms, Krajna, Krajna dialectsReferences
Batko-Tokarz B. (2019): Tematyczny podział słownictwa współczesnego języka polskiego. Teoria, praktyka, leksykografia. Kraków. Google Scholar
Batko-Tokarz B. (2021): Czego o jedzeniu i kulinariach dowiadujemy się z tematycznych klasyfikacji słownictwa. [W:] Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe. Red. R. Przybylska, D. Ochmann. Kraków, s. 11–35. Google Scholar
Kołatka K. (2020): Tożsamość regionalna mieszkańców Krajny. Studium językowo-kulturowe. Bydgoszcz. Google Scholar
Kołatka K. (2022a): Ańtop, ćrulki i wintbojtel, czyli o krajeńskich germanizmach kulinarnych. „Prace Filologiczne” 77, s. 145–165. Google Scholar
Kołatka K. (2022b): Cło młożna znoliść w krajińścij grołpie, czyli o nazwach zup w gwarach Krajny. [W:] Polszczyzna w różnych jej aspektach. Język polski dawniej i dziś. Red. A.S. Dyszak, A. Paluszak-Bronka. Bydgoszcz, s. 105–124. Google Scholar
Kołatka K. (2023): Chłop je mięso, kiedy kura chora albo on chory, czyli o ludowej wegekuchni w świetle krajeńskiej leksyki. „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN” 71, s. 63–84. Google Scholar
Kołatka K. (2024a): Kaszka fraszka, jarzyna perzyna, chleb trawa, mięso potrawa, czyli o nazwach produktów i dań mięsnych w gwarach Krajny. [W:] Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie. T. 9. Red. M. Święcicka, M. Peplińska. Bydgoszcz, s. 105–120. Google Scholar
Kołatka K. (2024b): Z badań nad słownictwem kulinarnym Krajny – eintopf. „LingVaria” XIX(2), s. 237–251. Google Scholar
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
https://orcid.org/0000-0003-3709-5587
