Mothers-Citizens. On the Relations Between Motherhood, Patriotism and National Consciousness by the Example of the Works by Franciszek Dionizy Kniaźnin, Józef Morelowski and Adam Mickiewicz


Abstract

The relation between Kniaźnin’s works (Matka Spartanka and Matka obywatelka) and Mickiewicz’s
poem Do matki Polki is sometimes portrayed as merely the transmission of themes and motifs.
This paper argues that it is more complicated than it seems. Although similarities are noticeable,
these works are not comparable, since both authors wrote in completely different historical circumstances.
The context discussed in this paper is the issue of national consciousness. The land as well
as the state were treated as necessary conditions for the existence of the nation during Kniaźnin’s times, which is confirmed in legal textbooks, dictionaries and literature. However, these factors were
no longer valid during the Romantic period. In this sense, it is Tren IV by Józef Morelowski, written
in 1795, when the Third (last) Partition of Poland took place, that may be considered a representative
example. Women were advised not to give birth anymore, for their children could not be Poles but
Prussians or Muscovites. After such a suggestion, a revolution in the consciousness of the society
was necessary in order to persuade mothers to raise their children in a patriotic manner.


Keywords

the Spartan mother; the mother-citizen; the Polish mother; Franciszek Dionizy Kniaźnin; Adam Mickiewicz the Spartan mother; the mother-citizen; the Polish mother; Franciszek Dionizy Kniaźnin; Adam Mickiewicz

Kniaźnin Franciszek Dionizy (1948), Matka Obywatelka, w: tenże, Wybór poezji, oprac.
Wacław Borowy, Wrocław: 112–114.
Kniaźnin Franciszek Dionizy (1958), Matka Spartanka. Opera we trzech aktach, w: tenże,
Utwory dramatyczne. Wybór, wstęp Augustyn Jendrysik, Warszawa: 63–95.
Linde Samuel Bogumił (1809), Naród, w: tenże, Słownik języka polskiego, t. 2, cz. 1: M–O,
Warszawa: 251–252.
Mickiewicz Adam (1831), Do matki Polki, „Goniec Krakowski”, nr 204 z 30.08: 784.
Morelowski Józef (1983), Tren VI. Do matek polskich, w: tenże, Wiersze Józefa Morelowskiego,
Wrocław: 38–39.
Napominanie i żal strapionej matki Ojczyzny nad synem niewdzięcznym (2005), oprac. Jacek
Wójcicki, w: Literatura Konfederacji Barskiej, t. 2: Dialogi, red. Janusz Maciejewski,
Agnieszka Bąbel, Agata Grabowska-Kuniczuk, Jacek Wójcicki, Warszawa: 67–69.
Niemcewicz Julian Ursyn (1787), Do Polek, w: Franciszek D. Kniaźnin, Poezye Franciszka
Dyonizego Kniaźnina, t. 2, Warszawa: 46.
Aleksandrowska Elżbieta (1983), O spuściźnie poetyckiej Józefa Morelowskiego (1777–1845),
w: Wiersze Józefa Morelowskiego, Wrocław: 5–30.
Bartmiński Jerzy (2008), Polski stereotyp matki, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1: 33–53.
Borowy Wacław (1948), [Przypis], w: Franciszek D. Kniaźnin, Wybór poezji, Wrocław: 112.
Chwin Stefan (1993), Etos rycerski wobec „etosu maski”, w: tenże, Literatura i zdrada.
Od „Konrada Wallenroda” do „Małej Apokalipsy”, Kraków: 25–29.
Janion Maria (1990), Dylematy „dwóch sumień”, w: taż, Życie pośmiertne Konrada Wallenroda,
Warszawa: 142–160.
Jendrysik Augustyn (1958), Wstęp, w: Franciszek. D. Kniaźnin, Utwory dramatyczne. Wybór,
Warszawa: 5–62.
Kostkiewiczowa Teresa (1971), Kniaźnin jako poeta liryczny, Wrocław.
Kubacki Wacław (1961), Do Matki Polki, „Przegląd Humanistyczny”, nr 3: 9–46.
Monczka-Ciechomska Magda (1992), Mit kobiety w polskiej kulturze, w: Głos mają kobiety.
Teksty feministyczne, red. Sławomira Walczewska, wstęp Anna Titkow, Kraków: 95–101.
Ostrowska Elżbieta (2004), Matki Polki i ich synowie. Kilka uwag o genezie obrazów
kobiecości i męskości w kulturze polskiej, w: Gender. Konteskty, red. Małgorzata Radkiewicz,
Kraków: 215–227.
Pożegnanie z Matką Polką? Dyskursy, praktyki i reprezentacje macierzyństwa we współczesnej
Polsce (2012), red. Renata E. Hryciuk i Elżbieta Korolczuk, Warszawa.
Walczewska Sławomira (1999), Damy, rycerze i feministki. Kobiecy dyskurs emancypacyjny
w Polsce, Kraków.
Walicki Andrzej (1991), Wierność imponderabiliom czyli dziedzictwo romantyzmu, w: tenże,
Trzy patriotyzmy. Trzy tradycje polskiego patriotyzmu i ich znaczenie współczesne,
Warszawa: 42–60.
Żbikowski Piotr (1998), „...bolem śmiertelnym ściśnione mam serce...”. Rozpacz oświeconych
u źródeł przełomu w poezji polskiej w latach 1793–1805, Wrocław.
Odezwa Matki Obywatelki do Syna Posła (1791?), b.m. (Warszawa?), https://www.dbc.
wroc.pl/dlibra/publication/19966/edition/17751 [dostęp: 6.04.2019].

Published
2020-02-07

Cited by

Kusz, S. A. (2020). Mothers-Citizens. On the Relations Between Motherhood, Patriotism and National Consciousness by the Example of the Works by Franciszek Dionizy Kniaźnin, Józef Morelowski and Adam Mickiewicz. Papers in Literature, (7), 65–78. https://doi.org/10.31648/pl.4711

Sara Anna Kusz 
https://orcid.org/0000-0001-6444-6755