Sowieci na Wysokiej Północy

Sylwia Hlebowicz

doi:10.31648/ep.12156

Opublikowane: 2025-12-15

Nr XXVI/2 (2025)

Sowieci na Wysokiej Północy

Sylwia Hlebowicz

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.12156

Abstrakt

Kontakty norwesko-rosyjskie na terenie Północnej Kaloty są zagadnieniem nie tylko przemilczanym, lecz również niedostatecznie zbadanym. Tymczasem wymiana handlowa na historycznym terenie Biarmii (ob. Wybrzeże Murmanu) została opisana już w IX w. Z kolei w XVIII w. odbywał się na tym terenie handel Pomorów, tj. kupców rosyjsko-norweskich. Ich kontakty były na tyle ścisłe, że wytworzył się nawet język wehikularny, zwany russenorsk. Obszar Norwegii północnej zależny był od dostaw zboża zza wschodniej granicy. Swoistym handlowo-politycznym obszarem strategicznym był Półwysep Kolski. Daleko nieoczywistym pozostaje fakt, że prócz ludności rdzennej od 1860 r. zamieszkiwali na nim Norwegowie Kolscy, którzy skuszeni obietnicami cara Aleksandra II osiedlili się w rejonie Wybrzeża Murmańskiego. Poprawna współpraca trwała do okresu Wielkiego Terroru. Od 1930 r. Norwegowie Kolscy pracowali przymusowo w skolektywizowanej fabryce ryb „Gwiazda Polarna”. Około 150 osadników było osądzonych i skazanych na śmierć lub umieszczenie w łagrze za naruszenie § 58 sowieckiego kodeksu karnego, dotyczącego szpiegostwa, sabotażu i działalności kontrrewolucyjnej. Latem 1940 r. cała społeczność norweska była relokowana do Karelii, skąd musieli się ewakuować ze względu na fińską ofensywę w roku 1941. Wielu Norwegów Kolskich umarło z głodu i wycieńczenia. Po wojnie nie umożliwiono im powrotu do swoich gospodarstw, utracili oni możliwość kontaktu ze społecznością norweską. Dopiero upadek ZSRR ośmielił Norwegów Kolskich do wyjawienia swojej historii.

Słowa kluczowe:

Norwegowie Kolscy, czystki etniczne, Wysoka Północ, analiza dyskursu

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Hlebowicz, S. (2025). Sowieci na Wysokiej Północy. Echa Przeszłości, (XXVI/2), 213–244. https://doi.org/10.31648/ep.12156

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Andresen K.R., Arntsen Ø., Kalde kyster, https://www.nrk.no/arkiv/artikkel/kalde-kyster-1.8027900.
Google Scholar

Bandlein B., Nessekonge, [w:] Store Norske Leksikon, https://snl.no/nessekonge.
Google Scholar

Britskaja T., The FSB has taken a great interest in reading. Security officers have confiscated a book about repressed Finns from the printing house, https://www.thebarentsobserver.com/democra¬cy-and-media/the-fsb-has-taken-a-great-interest-in-reading/127105.
Google Scholar

Bruk av land og vann i Finnmark i historisk perspektiv Bakgrunnsmateriale for Samerettsutvalget, Avgitt til Justis- og politidepartementet, https://www.regjeringen.no/contentassets/fcd80282b-b0e4cfba577dbb44fc45148/no/pdfa/nou199419940021000dddpdfa.pdf.
Google Scholar

Davydov R., Orekhova E., „Allow on a pilot basis…”. Start of the official colonization of Murman in the 19th century, [w:] Murman – the coast of hope. The history of colonization 1860–1940 [katalog wystawy Muzeum Varanger], Varanger 2012.
Google Scholar

Davydov R., Orekhova E., Norske kolonister på Murmankysten 1860–1940, „Ottar. Populærvitenskapelig tidsskrift fra Tromsø Museum Universitetsmuseet” 2017, nr 314(1).
Google Scholar

Foorskrift om erverv og tap av norsk statsborgerskap (statsborgerskriften), https://lovdata.no/doku¬ment/SF/forskrift/2006–06–30–756/KAPITTEL_8#%C2%A78–4.
Google Scholar

Forestilling til Det Kongelige Landbruksdepartement angaaende Landbruget og Eiendomsforholde¬ne i Finmarken, 1901.
Google Scholar

Furuly J.G., Kolanordmenn lever på sosialen, https://www.aftenposten.no/norge/i/73dAK/kolanord¬menn-lever-paa-sosialen.
Google Scholar

Hansen L.I., Nordisk og nordeuropeisk innvandring til Nord-Norge på 1500-tallet, „Ottar. Populærvitenskapelig tidsskrift fra Tromsø Museum – Universitetsmuseet” 2001, nr 236.
Google Scholar

Hansen L.I., Olsen B., Samenes historie fram til 1750, Oslo 2022.
Google Scholar

Haykara A., Неизвестная северная история: о трагических судьбах кольских Финнов и Норвежцев, подвергшихся политическим репрессиям [Nieznana północna historia. O tra-gicznych losach Finów Kolskich i Norwegów poddanych represjom politycznym], Murańsk 2020.
Google Scholar

Jentoft M., De som dro østover. Kola-nordmennenes historie, Oslo 2001.
Google Scholar

Jentoft M., Memorial – det moderne Russlands samvittighet, https://www.aksess-tidsskrift.no/repor¬tasje/memorial-det-moderne-russlands-samvittighet/114226.
Google Scholar

Kotlarczuk A., Kola Sami in the Stalinist terror: a quantitative analysis, „Journal of Northern Studies” 2014, nr 6(2).
Crossref
Google Scholar

Kotlarczuk A., The Nordic threat: Soviet ethnic cleansing on the Kola Peninsula, [w:] The sea of identi¬ties. A century of Baltic and East European experiences with nationality, classs, and gender, red. N. Götz, Sztokholm 2014.
Google Scholar

Lappalainen T., Fra finske skoger til Ishavet: ruijafinnenes historie og fortellinger [Z lasów fińskich do wybrzeży Oceanu Arktycznego], Turku 2011.
Google Scholar

Larssen B.H., UNE står fast på statsborger-nei. Utlendingsnemnda (UNE) står fast på at deres ved¬tak er korrekt i Lilly Jørstad-saken, https://uit.no/Content/364031/UNE%20og%20Lilly%20 J%C3%B8rstad.pdf.
Google Scholar

Mędelska J., U źródeł dialektu kulturalnego Niemców Radzieckich: żywiołowa sowietyzacja języka, „Slavia Orientalis” 2016, t. LXV, nr 4.
Google Scholar

Melnikova E.A., Petrukhin V.J., The origin and evolution oft he name Rus’. The Scandinavians in Eastern-European ethno-political processes before the 11th century, „TOR. Tidskrift för arke-ologi” 1991, t. 23.
Google Scholar

Moe A., Eldre Kola-nordmenn får pensjon, https://www.nrk.no/norge/eldre-kola-nordmenn-far-pen¬sjon-1.517759.
Google Scholar

Myklebost K.A., Drømmen om det fisinnende Russland, „Ottar. Populærvitenskapelig tidsskrift fra Tromsø Museum Universitetsmuseet” 2017, nr 314(1).
Google Scholar

Nerbøvik J., Utvandringa frå Noreg til Nord-Amerika, [w:] Store Norske Leksikon, https://snl.no/ Utvandringa_fr%C3%A5_Noreg_til_Nord-Amerika.
Google Scholar

Nielsen J.P., The Murman Coast and Russian Northern policies ca. 1855–1917, [w:] The North my nest is made. Studies in the history of the Murman colonization 1860–1940, red. A. Jurczenko, J.P. Nielsen, Petersburg 2005.
Google Scholar

Nielsen Y., Norge i 1814, Oslo 1905.
Google Scholar

Nikitin W.N., Евреи и земледельцы. Историческое, законодательное, административное и бытовое положение колонии со времён их возникновения до наших дней 1807–1887 [Żydzi-rolnicy. Sytuacja historyczna, legislacyjna, administracyjna i codzienna kolonii od chwili ich powstania do czasów współczesnych 1807–1887], СПб.: Тип. газеты „Новости” 1887, t. XIV.
Google Scholar

Norges gamle Love indtil 1387, t. 1–4, red. R. Keyser, P.A. Munch, G. Strom, E. Hertzberg, Oslo 1848.
Google Scholar

Pantala L., Kuolan niemimaalla käyneiden suomalaisten tiedemiesten matkakertomuksia, Rovaniemi 2008.
Google Scholar

Rantala L., The emigration of Finns living on the Murman coast to Northern America, https://www. varangermuseum.no/murman/murman-articles/murman-the-emigration-of-finns/.
Google Scholar

Selnes K., Norge – Russland – grannefolk gjennom tusen år, Oslo 1972.
Google Scholar

Service R., Trocki. Demon czerwonego terroru, Warszawa 2024.
Google Scholar

Thomassen E., Handelborgerskap, [w:] Store Norske Leksikon, https://snl.no/handelsborgerskap.
Google Scholar

Wheelersburg R.P., Gutsol N., Babinski and Ekostrovski. Saami Pogosty on the Western Kola Penin¬sula, Russia from 1880 to 1940, „Arctic Anthropology” 2008, nr 45(1), s. 79–96, DOI: 10.1353/ arc.0.0004.
Crossref
Google Scholar

Wormdal B., Martinsen A.H., Lilly Jørstad får norsk statsborgerskap, https://www.nrk.no/tromsogfin¬nmark/lilly-jorstad-far-norsk-statsborgerskap-1.13524266.
Google Scholar

Как кольские норвежцы стали русскими [Jak Norwegowie Kolscy stali się Rosjanami], https:// russian7.ru/post/kak-kolskie-norvezhcy-stali-russki/.
Google Scholar