Prawo do bycia zapomnianym w europejskim porządku prawnym – od uprawnienia proceduralnego do prawa podstawowego
Maciej Stanecki
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawiehttps://orcid.org/0009-0004-1626-0330
Abstrakt
Artykuł analizuje prawo do bycia zapomnianym jako instrument ochrony praw jednostki w europejskim porządku prawnym, ze szczególnym uwzględnieniem jego ewolucji w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Punktem wyjścia rozważań jest art. 17 rozporządzenia (UE) 2016/679 (RODO), interpretowany w świetle Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej konwencji praw człowieka. Analiza kluczowych judykatów, w tym spraw Google Spain oraz Google LLC przeciwko CNIL, pozwala ukazać kształtowanie się standardu dereferencji jako środka realizacji prawa do bycia zapomnianym oraz określić jego granice, w szczególności w aspekcie terytorialnym. Perspektywa unijna została uzupełniona o orzecznictwo strasburskie, zwłaszcza wyrok w sprawie Hurbain przeciwko Belgii, akcentujący konieczność równoważenia prawa do prywatności z wolnością wypowiedzi oraz funkcją archiwalną prasy. W części końcowej artykułu zasygnalizowano wyzwania technologiczne związane z realizacją prawa do usunięcia danych w środowisku cyfrowym oraz przedstawiono postulaty de lege ferenda dotyczące funkcjonalnej wykładni art. 17 RODO.
Słowa kluczowe:
prawo do bycia zapomnianym, art. 17 RODO, dereferencja, orzecznictwo TSUE, orzecznictwo ETPCz, autonomia informacyjna, prawa podstawoweBibliografia
Literatura Google Scholar
Bielak-Jomaa E., Lubasz D. (red.), RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, Warszawa 2018. Google Scholar
Bychawska-Siniarska D., Pamięć cyfrowa a prawo do prywatności. Glosa do wyroku Wielkiej Izby ETPCz z dnia 4 lipca 2023 r. w sprawie Hurbain przeciwko Belgii, „Europejski Przegląd Sądowy” 2024, nr 1. Google Scholar
Ciućkowska K., Prawo do bycia zapomnianym a dostępność w wyszukiwarkach internetowych informacji odnoszących się do życia zawodowego osoby fizycznej, „Studia Prawnoustrojowe” 2021, nr 53. Google Scholar
Fajgielski P., Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, Warszawa 2025. Google Scholar
Jabłoński M., Węgrzyn J., Prawo do bycia zapomnianym, Wrocław 2021. Google Scholar
Litwiński P. (red.), Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Komentarz, Warszawa 2025. Google Scholar
Mayer-Schönberger V., Delete: the virtue of forgetting in the digital age, Princeton 2009. Google Scholar
Mednis A., Prawo do prywatności a interes publiczny, Warszawa 2006. Google Scholar
Nowicki M.A., Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, 2025, Lex. Google Scholar
Rouvroy A., Poullet Y., The right to informational self-determination and the value of self-development, [w:] S. Gutwirth i in. (red.), Reinventing data protection?, Berlin 2009. Google Scholar
Sibiga G., Prawne aspekty bezpieczeństwa danych osobowych, Warszawa 2023. Google Scholar
Smętek J., Warso Z., „Prawo do bycia zapomnianym” – wzmocnienie autonomii informacyjnej, czy wprowadzenie cenzury w Internecie?, „Europa Praw Człowieka” 2011, nr 2. Google Scholar
Warren S.D., Brandeis L.D., The right to privacy, „Harvard Law Review” 1890, vol. 4, nr 5. Google Scholar
Wysocki B., Prawo do bycia zapomnianym – prawem cyfrowej rzeczywistości, „Ars Educandi” 2016, nr 13. Google Scholar
Zuboff S., The age of surveillance capitalism. The fight for a human future at the new frontier of power, New York 2019. Google Scholar
Akty prawne i dokumenty Google Scholar
Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz. Urz. WE L 281 z 23.11.1995, s. 31). Google Scholar
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 391). Google Scholar
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Google Scholar
Komunikat Komisji Europejskiej do Parlamentu Europejskiego i Rady, Całościowe podejście do kwestii ochrony danych osobowych w Unii Europejskiej, 4.11.2010, COM(2010) 609 final. Google Scholar
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Google Scholar
dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.5.2016, s. 1). Google Scholar
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1914). Google Scholar
Orzecznictwo Google Scholar
Opinia Rzecznika Generalnego Macieja Szpunara z 10 stycznia 2019 r. w sprawie C-507/17, Google LLC przeciwko CNIL, ECLI:EU:C:2019:15. Google Scholar
Wyrok ETPC z 7 lutego 2012 r., Axel Springer AG przeciwko Niemcom, skarga nr 39954/08. Google Scholar
Wyrok ETPC z 7 lutego 2012 r., Von Hannover przeciwko Niemcom (nr 2), skargi nr 40660/08 i 60641/08. Google Scholar
Wyrok ETPC z 16 czerwca 2015 r., Delfi AS przeciwko Estonii, skarga nr 64569/09. Google Scholar
Wyrok ETPC (Wielka Izba) z 4 lipca 2023 r., Hurbain przeciwko Belgii, skarga nr 57292/16. Google Scholar
Wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2170/15. Google Scholar
Wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., sygn. akt III OSK 6781/21, CBOSA. Google Scholar
Wyrok TSUE z 13 maja 2014 r. w sprawie C-131/12, Google Spain SL i Google Inc. przeciwko Agencia Española de Protección de Datos (AEPD) i Mario Costeja González, ECLI:EU:C:2014:317. Google Scholar
Wyrok TSUE z 24 września 2019 r. w sprawie C-507/17, Google LLC przeciwko CNIL, ECLI:EU:C:2019:772. Google Scholar
Wyrok TSUE z 7 grudnia 2023 r. w sprawach połączonych C-26/22 i C-64/22, UF i AB przeciwko Land Hessen (SCHUFA), ECLI:EU:C:2023:958. Google Scholar
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
https://orcid.org/0009-0004-1626-0330
