O aksjologicznym potencjale podręczników do nauki języka niemieckiego w czasach „płynnej nowoczesności”. Raport z badań wstępnych
Abstract
Osadzając rozważania w kontekście baumanowskiej „płynnej nowoczesności” oraz na tezie nierozłączności języka od kultury, autorka artykułu zwraca uwagę na niedoszacowany, jej zdaniem, kierunek badań glottodydaktycznych obejmujący pozajęzykowe cele kształcenia. Podkreślając znaczenie celów wychowawczych i rangę odpowiadających im kompetencji społecznych, poddaje pod rozwagę współczesne funkcje szkoły i role nauczycieli języków obcych. Jest to przyczynkiem do sformułowania uniwersalnego kanonu wartości i postawienia pytania o aksjologiczny potencjał, jaki w tym względzie kryje się w podręcznikach szkolnych do nauki języka niemieckiego. Odpowiedzi na to pytanie udziela, odwołując się do wyników badań własnych na warstwie treściowej 94 podręczników dopuszczonych do użytku w polskich liceach i technikach po roku 1989. Poza wypełnieniem funkcji poznawczej i sprawozdawczej artykuł-raport stanowi zapowiedź badań pogłębionych na temat możliwości wdrożenia na lekcji języka obcego modułu wychowania do wartości i poprzez wartości.
Schlagworte:
badania glottodydaktyczne, podręczniki, kanon wartości, aksjolingwistyka, płynna nowoczesnośćLiteraturhinweise
Anderson L.W., Krathwohl D.R., Airasian P.W., Cruikshank K.A., Mayer R.E., Pintrich P.R., Raths J.D., Wittrock M.C. (2001): A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives (Complete Edition). New York. Google Scholar
Bartmiński J. (2003): Miejsce wartości w językowym obrazie świata. [W:] Język w kręgu wartości. Studia semantyczne. Red. J. Bartmiński. Lublin, s. 59–86. Google Scholar
Bartmiński J. (2015): Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów… – co zawiera, na jakich zasadach się opiera, dla kogo jest przeznaczony? [W:] Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów. T. 1: DOM. Red. J. Bartmiński, I. Bielińska-Gardziel, B. Żywicka. Lublin, s. 7–13.
Crossref
Google Scholar
Bartmiński J. (red.) (2006): Język – wartości – polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych. Lublin. Google Scholar
Bartmiński J., Grzeszczak M. (2014): Jak rekonstruować kanon wartości narodowych i europejskich? „Etnolingwistyka” 26, s. 21–44.
Crossref
Google Scholar
Bauman Z. (2006): Płynna nowoczesność. Kraków. Google Scholar
Bauman Z., Leoncini T. (2018): Płynne pokolenie. Przekład Sz. Żuchowski. Warszawa. Google Scholar
Błasiak A. (2009): Aksjologiczne aspekty procesu wychowania. Wybrane zagadnienia. Kraków. Google Scholar
Bolten J. (2007): Interkulturelle Kompetenz. Erfurt. Google Scholar
Byram M. (1997): Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. Clevedon. Google Scholar
Chałas K., Maj A. (red.) (2016): Encyklopedia aksjologii pedagogicznej. Radom. Google Scholar
Denek K. (2000): Aksjologiczne aspekty edukacji szkolnej. Toruń. Google Scholar
Dent N. (1999): Wartość. [W:] Encyklopedia filozofii. T. II: L–Ż. Red. T. Honderich. Poznań, s. 956. Google Scholar
Gajda J. (2008): Wartości w wychowaniu. [W:] Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. T. VII: V–Ż. Red. T. Pilch. Warszawa, s. 38–41. Google Scholar
Gorlewska G. (2019): Słownictwo aksjologiczne w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Znaczenia tekstowe a konotacje potoczne. Białystok. Google Scholar
Grzesiak M. (2021): Zintegrowany model kompetencji społecznych w procesie rozwoju osobistego i zawodowego. Dąbrowa Górnicza. Google Scholar
Jaroszewska A. (2014): O glottodydaktyce słowami glottodydaktyków. „Języki Obce w Szkole” 4, s. 52−66. Google Scholar
Jedliński R. (2000): Językowy obraz świata wartości w wypowiedziach uczniów kończących szkołę podstawową. Kraków.
Crossref
Google Scholar
Jundziłł I. (1997): Szkoła. Opiekuńczo-wychowawcze funkcje szkoły. [W:] Encyklopedia pedagogiczna. Red. W. Pomykało. Warszawa, s. 790−794. Google Scholar
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia 2007 r., Dz.U. UE 2007/C 303/01. Google Scholar
Komorowska H. (2005): Metodyka nauczania języków obcych. Warszawa. Google Scholar
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997.78.483. Google Scholar
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., Dz.U. 1993.61.284. Google Scholar
Kryszeń G., Prokop K. (2017): Aksjologia polskiej konstytucji. Warszawa. Google Scholar
Krzyżyk D., Synowiec H. (2023): Język podręczników szkolnych w kontekście ich funkcji dydaktycznych. Warszawa. Google Scholar
Kupisiewicz Cz. (2000): Dydaktyka ogólna. Warszawa. Google Scholar
Męczkowska A. (2003): Kompetencja. [W:] Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. T. II: G–Ł. Red. T. Pilch. Warszawa, s. 693–696. Google Scholar
Mietzel G. (2002): Psychologia kształcenia. Praktyczny podręcznik dla pedagogów i nauczycieli. Gdańsk. Google Scholar
Milerski B., Śliwerski B. (red.) (2000): Leksykon PWN: Pedagogika. Warszawa. Google Scholar
Niemierko B. (2007): Kształcenie szkolne. Podręcznik skutecznej dydaktyki. Warszawa. Google Scholar
Nocoń J. (2009): Podręcznik szkolny w dyskursie dydaktycznym – tradycja i zmiana. Opole. Google Scholar
Nowak M. (2016): Wartości uniwersalne. [W:] Encyklopedia aksjologii pedagogicznej. Red. K. Chałas, A. Maj. Radom, s. 1292–1297. Google Scholar
Okoń W. (2003): Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej. Warszawa. Google Scholar
Okoń W. (2007): Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa. Google Scholar
Pisarek W. (2002): Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność. Kraków. Google Scholar
Popławska A. (2016): Kompetencje aksjologiczne. [W:] Encyklopedia aksjologii pedagogicznej. Red. K. Chałas, A. Maj. Radom, s. 484–490. Google Scholar
Powszechna deklaracja praw człowieka uchwalona dnia 10 grudnia 1948 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych, https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/polish-polski Google Scholar
, dostęp: 26.02.2025. Google Scholar
Puzynina J. (1992): Język wartości. Warszawa. Google Scholar
Puzynina J. (2014): Kłopoty z nazwami wartości (i wartościami). „Etnolingwistyka” 26, s. 7–20.
Crossref
Google Scholar
Reber A.S., Reber E.S. (2005): Słownik psychologii. Przekład B. Janasiewicz-Kruszyńska. Warszawa. Google Scholar
Rypel A. (2012): Ideologiczny wymiar dyskursu edukacyjnego. Na przykładzie podręczników języka polskiego z lat 1918–2010. Bydgoszcz. Google Scholar
Sporek P. (2016): Przestrzeń aksjologiczna w wybranych podręcznikach gimnazjalnych do kształcenia literacko-kulturowego (1999–2005). Kraków. Google Scholar
Szymański M.J. (1998): Młodzież wobec wartości. Próba diagnozy. Warszawa. Google Scholar
Torenc M. (2007): Nauczanie międzykulturowe – implikacje glottodydaktyczne. Wrocław. Google Scholar
Wilczyńska W., Mackiewicz M., Krajka J. (2019): Komunikacja interkulturowa. Wprowadzenie. Poznań. Google Scholar
Zalecenie Rady z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, Dz.U. UE 2018/C/189. Google Scholar
Zaron Z. (1985): Wybrane pojęcia etyczne w analizie semantycznej. (Kochaj bliźniego swego). Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź. Google Scholar
Zawadzka E. (2004): Nauczyciele języków obcych w dobie przemian. Kraków. Google Scholar
Zemło M. (2016): Kompetencje społeczne. [W:] Encyklopedia aksjologii pedagogicznej. Red. K. Chałas, A. Maj. Radom, s. 491–496. Google Scholar
