Status-quo czy ryzyko współpracy a stosunek do siebie i do innych z perspektywy płci
Krystyna Adamska
Uniwersytet Gdańskihttps://orcid.org/0000-0002-3605-3919
Sylwiusz Retowski
Uniwersytet SWPS, Wydział Psychologii w Sopociehttps://orcid.org/0000-0002-6133-0658
Abstrakt
Cel: Dotychczas prowadzone badania dotyczące różnic między mężczyznami i kobietami w zakresie gotowości do podejmowania ryzyka współpracy z osobami obcymi nie przyniosły jednoznacznych wyników. Jednocześnie społecznie podzielany stereotyp płci przypisuje kobietom role związane z utrzymywaniem bliskich relacji i status quo, a mężczyznom zadania związane z życiem publicznym. Jest to jeden z powodów utrzymującej się nierówności płci. Działania podejmowane na rzecz rozwiązania tego problemu nie zawsze przynoszą zamierzone rezultaty. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest brak wystarczającej wiedzy na temat różnic, jakie występują między kobietami i mężczyznami w zakresie psychologicznych mechanizmów odpowiedzialnych za decyzje o utrzymaniu status quo, bądź podjęciu ryzyka współpracy z osobą obcą. W oparciu o teorię ról społecznych postawiono hipotezę, że takim mechanizmem jest postrzeganie siebie i innych.
Metoda: W odpowiedzi na problem różnic ze względu na płeć w gotowości do podejmowania ryzyka współpracy wykorzystano ekonomiczną Grę Zaufanie. Przeprowadzono dwa badania: jedno dotyczące postrzegania innych (N = 108), drugie dotyczące postrzegania siebie (N = 93).
Wyniki: Wyniki częściowo potwierdzają oczekiwania odmienności ze względu na płeć w podejmowaniu decyzji. Mężczyźni, którzy zdecydowali się na status quo, postrzegali swoich przełożonych jako mniej serdecznych, asertywnych i kompetentnych, a kobiety jako bardziej inkluzywnych. Kobiety, które wymagają od siebie więcej niż mężczyźni, gdyż mają wyższe nasilenie perfekcjonizmu, nie zmieniają istotnie swojego nastawienia w sytuacji ryzyka współpracy (zmiany nie zaobserwowano także u mężczyzn).
Konkluzje: Uzyskane wyniki badań wskazują, że różnice w spostrzeganiu innych wraz z odmiennością decyzji w Grze Zaufanie dotyczyć mogą różnych wymiarów oceny. Taki wniosek ma swoje konsekwencje praktyczne, szczególnie w kontekście kształtowania polityki mającej na celu równość płci.
Słowa kluczowe:
status quo, zaufanie, współpraca, wspólnotowość, sprawczość, perfekcjonizmBibliografia
Abele, A. E., Hauke, N., Peters, K., Louvet, E., Szymkow, A., Duan, Y. (2016). Facets of the fundamental content dimensions: Agency with competence and assertiveness—Communion with warmth and morality. Frontiers in Psychology, 7, artykuł 1810. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.01810 Google Scholar
Abele, A., Hauke, N. (2019). Comparing the facets of the big two in global evaluation of self versus other people. European Journal of Social Psychology, 50(5), 969–982. https://doi.org/10.1002/ejsp.2639 Google Scholar
Adamska, K., Kosakowska‐Berezecka, N., Jurek, P., Konarski, R. (2022). Gender perspectives on self‐censorship in organizations: The role of management position, procedural justice and organizational climate. European Journal of Social Psychology, 52(3), 570–583. https://doi.org/10.1002/ejsp.2838 Google Scholar
Block, J., Croft, A., De Souza, L., Schmader, T. (2019). Do people care if men don’t care about caring? The asymmetry in support for changing gender roles. Journal of Experimental Social Psychology, 83, 112–131. https://doi.org/10.1016/j.jesp.2019.03.013 Google Scholar
Bourdieu, P. (2004). Męska dominacja. Oficyna Naukowa. Google Scholar
Byrnes, J. P., Miller, D. C., Schafer, W. D. (1999). Gender differences in risk taking: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 125(3), 367–383. https://doi.org/10.1037/0033-2909.125.3.367 Google Scholar
Chetty, R., Hofmeyr, A., Kincaid, H., Monroe, B. (2021). The trust game does not (only) measure trust: The risk-trust confound revisited. Journal of Behavioral and Experimental Economics, 90, artykuł 101520. https://doi.org/10.1016/j.socec.2020.101520 Google Scholar
Cin, S., Sönmez, B. (2024). The relationship between inclusive leadership and work engagement in hospital employees. Psychology of Leaders and Leadership, 27(1), 38–57. https://doi.org/10.1037/mgr0000152 Google Scholar
Croft, A., Schmader, T., Block, K. (2015). An underexamined inequality: Cultural and psychological barriers to men’s engagement with communal roles. Personality and Social Psychology Review, 19(4), 343–370. https://doi.org/10.1177/1088868314564789 Google Scholar
Croson, R., Gneezy, U. (2009). Gender difference in preferences. Journal of Economic Literature, 47(2), 448–474. https://doi.org/10.1257/jel.47.2.448 Google Scholar
Dawson, C. (2023). Gender differences in optimism, loss aversion and attitudes towards risk. British Journal of Psychology, 114(4), 928–944. https://doi.org/10.1111/bjop.12668 Google Scholar
Eagly, A. H. (1987). Sex differences in social behavior: A social-role interpretation. Lawrence Erlbaum Associates, Inc. Google Scholar
Eagly, A. H., Wood, W. (2013). The nature–nurture debates: 25 years of challenges in understanding the psychology of gender. Perspectives on Psychological Science, 8, 340–357. https://doi.org/10.1177/1745691613484767 Google Scholar
Evans, A. M., Krueger, J. I. (2017). Ambiguity and expectation-neglect in dilemmas of interpersonal trust. Judgment and Decision Making, 12(6), 584–595. https://doi.org/10.1017/S1930297500006719 Google Scholar
Feher, A., Smith, M. M., Saklofske, D. H., Plouffe, R. A., Wilson, C. A., Sherry, S. B. (2020). The Big Three Perfectionism Scale–Short Form (BTPS-SF): Development of a brief self-report measure of multidimensional perfectionism. Journal of Psychoeducational Assessment, 38(1), 37–52. https://doi.org/10.1177/0734282919878553 Google Scholar
Filippin, A., Crosetto, P. (2016). A reconsideration of gender differences in risk attitudes. Management Science, 62(11), 3138–3160. https://doi.org/10.1287/mnsc.2015.2294 Google Scholar
Freysteinsdóttir, F. J., Valgarðsdóttir, D. I. (2020). “You lose control “: The experience of intimate partner violence and the consequences from the perspective of perpetrators and victims in a small Nordic country, Iceland. Nordic Social Work Research, 10(2), 127–143. https://doi.org/10.1080/2156857X.2020.1733054 Google Scholar
Frost, R. O., Marten, P., Lahart, C., Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14, 449–468. https://doi.org/10.1007/BF01172967 Google Scholar
Fukuyama, F. (1997). Kapitał społeczny. Droga do dobrobytu. PWN. Google Scholar
Galinsky, A. D., Turek, A., Agarwal, G., Anicich, E., M., Rucker, D. D., Bowles, H. R., Liberman, N., Levin, C., Magee, J. C. (2024). Are many sex/gender differences really power differences? PNAS Nexus, 3(2). https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgae025 Google Scholar
Gilligan, C. (2015). Innym głosem. Seria Krytyki Politycznej (t. 45). Google Scholar
Gutermuth, D., Hamstra, M. R. W. (2024). Are there gender differences in promotion–prevention self‐regulatory focus? British Journal of Psychology, 115(2), 306–323. https://doi.org/10.1111/bjop.12688 Google Scholar
Hentschel, T., Heilman, M. E., Peus, C. V. (2019). The multiple dimensions of gender stereotypes: A current look at men’s and women’s characterizations of others and themselves. Frontiers in Psychology, 10, 1–19. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00011 Google Scholar
Hernandez Bark, A. S., Seliverstova, K., Ohly, S. (2022). Getting credit for proactivity? The effect of gender. Journal of Applied Social Psychology, 52(8), 660–675. https://doi.org/10.1111/jasp.12833 Google Scholar
Hsu, N., Newman, D. A., Badura, K. L. (2022). Emotional intelligence and transformational leadership: Meta-analysis and explanatory model of female leadership advantage. Journal of Intelligence, 10(4), artykuł 104. https://doi.org/10.3390/jintelligence10040104 Google Scholar
Isoni, A., Sugden, R. (2019). Reciprocity and the paradox of trust in psychological game theory. Journal of Economic Behavior & Organization, 167, 219–227. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2018.04.015 Google Scholar
Joel., D., Berman, Z., Tavor, I., Wexler, N., Gaber, O., Stein, Y., Shefi, N., Pool., J., Urchs, S., Margulies, D. S., Liem, F., Hänggi, J., Jäncke, L., Assaf, Y. (2015). Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 112(50), 15468–15473. https://doi.org/10.1073/pnas.1509654112 Google Scholar
Kluwer, E. S. (1998). Responses to gender inequality in the division of family work: The status quo effect. Social Justice Research, 11(3), 337–357. https://doi.org/10.1023/A:1023243001605 Google Scholar
Koenig, A. M., Eagly, A. H. (2014). Evidence for the social role theory of stereotype content: Observations of groups’ roles shape stereotypes. Journal of Personality and Social Psychology, 107(3), 371–392. https://doi.org/doi: 10.1037/a0037215 Google Scholar
Li, T., Tang, N. (2022). Inclusive leadership and innovative performance: A multi-level mediation model of psychological safety. Frontiers in Psychology, 13, artykuł 934831. Google Scholar
Lorber, J. (1994). Paradoxes of gender. Yale University Press. Google Scholar
Löffler, C. S., Greitemeyer, T. (2023). Are women the more empathetic gender? The effects of gender role expectations. Current Psychology, 42, 220–231. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01260-8 Google Scholar
Manzi, F. (2019). Are the processes underlying discrimination the same for women and men? A critical review of congruity models of gender discrimination. Frontiers in Psychology, 10, artykuł 469. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00469 Google Scholar
Neshat, Z., Bijari, A. F., Dehshiri, G. (2023). Psychometric properties of the Big Three Perfectionism Scale-Short Form (BTPS-SF) among Iranian University students. Brain & Behavior, 13(11), e3227. https://doi.org/10.1002/brb3.3227 Google Scholar
Obioma, I. F., Şahin, M. N., Rumeli, Y. (2025). Gender, self-stereotyping, and life goals predict career interest in Germany, Nigeria, and Turkey. Sex Roles, 91(39). https://doi.org/10.1007/s11199-025-01579-1 Google Scholar
Olsson, M., Martiny, S. E. (2018). Does exposure to counterstereotypical role models influence girls’ and women’s gender stereotypes and career choices? A review of social psychological research. Frontiers in Psychology, 9, artykuł 2264. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02264 Google Scholar
Pletzer, J. L., Balliet, D., Joireman, J., Kuhlman, D. M., Voelpel, S. C., Van Lange, P. A. M. (2018). Social value orientation, expectations, and cooperation in social dilemmas: A meta–analysis. European Journal of Personality, 32(1), 62–83. https://doi.org/10.1002/per.2139 Google Scholar
Putnam, R. D. (2008). Samotna gra w kręgle. Upadek i odrodzenie wspólnot lokalnych w Stanach Zjednoczonych. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Google Scholar
Reis, H. T., Carothers, B. J. (2014). Black and white or shades of gray. Current Directions in Psychological Science, 23, 19–26. https://doi.org/10.1177/0963721413504105 Google Scholar
Ridgeway, C. L. (2011). Framed by gender: How gender inequality persists in the modern world. Oxford University Press. Google Scholar
Schauf, T., Dufner, M., Nestler, S., Rau, R. (2022). Do agency and communion explain the relationship between perceiver and target effects in interpersonal perception? A meta-analysis on generalized reciprocity. Personality and Social Psychology Bulletin, 49(10), 1479–1494. https://doi.org/10.1177/01461672221107205 Google Scholar
Spadaro, G., Jin., S., Balliet, D. (2022). Gender differences in cooperation across 20 societies: A meta-analysis. Philosophical Transactions, 378, artykuł 20210438. https://doi.org/10.1098/rstb.2021.0438 Google Scholar
Stoeber, J., Otto, K., Dalbert, C. (2009). Perfectionism and the Big Five: Conscientiousness predicts longitudinal increases in self-oriented perfectionism. Personality and Individividual Differences, 47(4), 363–368. https://doi.org/10.1016/j.paid.2009.04.004 Google Scholar
Thöni, C., Volk, S., Cortina, J. M. (2021). Greater male variability in cooperation: Meta-analytic evidence for an evolutionary perspective. Psychological Science, 32(1), 50–63. https://doi.org/10.1177/0956797620956632 Google Scholar
Trenholm, S., Jensen, A. (2013). Interpersonal communication. Oxford University Press. Google Scholar
van Dijk, H., van Engen, M. L. (2019). The flywheel effect of gender role expectations in diverse work groups. Frontiers in Psychology, 10, artykuł 976. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00976 Google Scholar
Van Grootel, S., Van Laar, C., Meeussen, L., Schmader, T., Sczesny, S. (2018). Uncovering pluralistic ignorance to change men’s communal self-descriptions, attitudes, and behavioral intentions. Frontiers in Psychology, 9, artykuł 1344. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01344 Google Scholar
West, C., Zimmerman, D. H. (1987). Doing gender. Gender & Society, 1, 125–151. Google Scholar
Wojciszke, B. (2010). Sprawczość i wspólnotowość: Podstawowe wymiary spostrzegania społecznego. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Google Scholar
Wood, W., Eagly, A. (2010). Gender. W: S. T. Fiske, D. T. Gilbert, G. Lindzey (red.), Handbook of social psychology (wyd. 5, s. 629–667). John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9780470561119.socpsy001017 Google Scholar
Uniwersytet SWPS, Wydział Psychologii w Sopocie
https://orcid.org/0000-0002-6133-0658
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
