Tajemnica zawodowa psychologa z perspektywy aktualnych wyzwań etycznych oraz społecznych
Błażej Kmieciak
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawiehttps://orcid.org/0000-0002-6347-1796
Abstrakt
Cel: Celem artykułu jest dokonanie prezentacji formalnych zasad zachowania tajemnicy zawodowej przez psychologa, także w kontekście wchodzenia w życie nowych zawodowych przepisów dotyczących tej profesji. Przedstawione poniżeń analizy oraz refleksje mają też na celu dokonanie rozróżnienia na sytuacje, w których to psycholog z jednej strony może odstąpić od zasady tajemnicy, a z drugiej posiada obowiązek powiadomienia np. organów ścigania o określonej sytuacji.
Tezy: Poufność w kontakcie psychologa oraz jego pacjenta/klienta uznać należy za trudne do przecenienia zagadnienie. Relacja budowana na bazie zaufania jest w stanie prowadzić do pojawienia się pełnej akceptacji działania psychologicznego, co z kolei wpływać może na wystąpienie pozytywnych, terapeutycznych skutków u osoby korzystającej z pomocy eksperta. Wykonywanie omawianej tutaj profesji ściśle wiąże się z nieustannym wręcz dostępem do informacji o charakterze nie tylko poufnym, ale także intymnym. Pacjent/klient zgłaszając się do psychologa ma prawo posiadać przekonanie o zachowaniu przez tego specjalistę wszelkich wiadomości w sekrecie.
Konkluzje: Tajemnica zawodowa psychologa posiada szczególne znaczenie dla rozwoju omawianej profesji. Jest ona jednym z elementów świadczących o statusie zawodu zaufania publicznego. Naruszenie tajemnicy przez psychologa powinno skutkować możliwością realnego i skutecznego działania po stronie pacjenta. Obecnie obowiązujące przepisy nie są w pełni czytelne dla wskazanej grupy ekspertów. Istnieje kilka formalnych poziomów działania sekretu terapeutycznego, co utrudnia jednoznaczne ustalenie, kiedy istnieje możliwość ujawnienia informacji, a kiedy pojawia się obowiązek.
Słowa kluczowe:
tajemnica psychologa, prawa pacjenta, zasady etyczne, psychoterapia, denuncjacjaBibliografia
Babbie, E. (2000). Badania społeczne w praktyce. Wydawnictwo Naukowe PWN. Google Scholar
Bocheński, M. (2019). Pomiędzy zasadą poufności zawodowej a obowiązkiem denuncjacji – czy polskie prawo lekceważy, czy chroni tajemnicę zawodową psychologa? Psychologia Wychowawcza, 57(15), 139–151. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.2975
Crossref
Google Scholar
Buksik, D. (1997). Wybrane psychologiczne teorie rozwoju człowieka. Seminare. Poszukiwania Naukowe, 13, 147–166. https://doi.org/10.21852/sem.1997.12
Crossref
Google Scholar
Boczkowska, M., Baran, M., Zdebiak, M. S., Krawczyk-Pasławska, E., Wójcik, J., Burdalski, I., Rudnik, S., Gąsiorowska-Binda, M., Bąbel, P. (2024). Potrzeby i preferencje Polek i Polaków w zakresie usług psychoterapeutycznych. Raport z badań. Google Scholar
Ciesielska, M. (2014). Rodzaje, formy i cykl przemocy w rodzinie. Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, 12(3), 7–16. Google Scholar
Daniluk, P. (2007). Stan wyższej konieczności jako okoliczność wyłączająca bezprawność karną czynu. Studia Prawnicze, 2, 101–122.
Crossref
Google Scholar
Dąbrowski, S., Pietrzykowski, J. (1997). Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego – komentarz. IPiN. Google Scholar
Gaebel W., Zielasek, J., Reed, G. M. (2017). Zaburzenia psychiczne i behawioralne w ICD-11: koncepcje, metodologie oraz obecny status. Psychiatria Polska, 51(2), 169–195. https://doi.org/10.12740/PP/69660
Crossref
Google Scholar
Gajos-Kaniewska, D. (2025). Były minister zdrowia Adam Niedzielski prawomocnie skazany. https://www.rp.pl/prawo-karne/art42990221-byly-minister-zdrowia-adam-niedzielski-prawomocnie-skazany Google Scholar
Jaworska, E., Lorenc, E. (2007). Przemoc wobec kobiet w rodzinie. Centrum Praw Kobiet. Google Scholar
Karczmarska, D. (2014). Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego. Prokuratura i Prawo, 1, 14–28. Google Scholar
Karpińska, A., Kopański, Z., Strychar, J., Małek, Ł. (2016). Prawa pacjenta – wybrane zagadnienia. Journal of Clinical Healthcare, 3, 20–25. Google Scholar
Kmieciak, B., Bartnik-Wołos, A., Furman, F. (2022). Język prawa przyjazny obywatelowi. Centrum Analiz Legislacyjnych i Gospodarczych. Google Scholar
Kmieciak, B. (2020). Tajemnica zawodowa seksuologa z perspektywy etycznych oraz prawnych dylematów: studium przypadku. Białostockie Studia Prawnicze, 25(2), 165–183. https://doi.org/10.15290/bsp.2020.25.02.08
Crossref
Google Scholar
Kodeks Etyczny Psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (2018). https://psych.org.pl/dla-psychologow/kodeks-etyczny Google Scholar
Kubiak, R. (2010). Prawo medyczne. C. H. Beck.
Crossref
Google Scholar
Kurzeja, R. (2024). Interwencja kryzysowa jako forma pomocy psychologicznej. Eruditio et Ars, 9(2), 119–130. Google Scholar
Marszałkowska-Krześ, E. (2015). List do redakcji. Tajemnica zawodowa lekarza psychiatry. Psychiatria Polska, 49(3), 641–648. http://dx.doi.org/10.12740/PP/43445
Crossref
Google Scholar
Minc, R. (2017). Opinia prawna dotycząca tajemnicy zawodowej psychologa. Polskie Towarzystwo Psychologiczne. Google Scholar
Nowicki, A., Fialowa, Z. (2004). Monitoring praw człowieka. Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Google Scholar
Pieniążek, A., Stefaniuk, M. (2003). Socjologia prawa – zarys wykładu. Wydawnictwo Zakamycze. Google Scholar
Petrażycki, L. (2002). O pobudkach postępowania i o istocie moralności i prawa. Oficyna Naukowa. Google Scholar
Pospiszyl, K. (2021). Terapia przestępców seksualnych. Przesłanki teoretyczne, diagnoza i organizacja. Wydawnictwo DiG. Google Scholar
Projekt ustawy o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów (druk nr 1344). (2024). Kancelaria Sejmu RP, źródło: https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1344 Google Scholar
Projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty oraz samorządzie zawodowym (druk nr 1345). (2025). Kancelaria Sejmu RP, źródło: https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/druk.xsp?nr=1345 Google Scholar
Raport Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności kierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15. (2021). https://pkdp.gov.pl/wp-content/uploads/2021/08/Raport_PKDP.pdf Google Scholar
Skomra, S. (2025). Niespodziewany efekt „Domu dobrego”. Mnóstwo telefonów od ofiar przemocy domowej. https://politykazdrowotna.com/artykul/niespodziewany-efekt-n2184494 Google Scholar
Sobczyk, W., Starburzyński, M. (2015). Tajemnica zawodowa psychologa ze szczególnym uwzględnieniem uwarunkowań pracy psychologa szkolnego. Medycyna Wokanda, 7, 229–240. Google Scholar
Stadniczenko, S. L., Zamelski, P. (2016). Pedagogika prawa. Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie. Google Scholar
Stępień, M. (2019). Istota władzy rodzicielskiej. Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne, 27, 61–71. https://doi.org/10.19195/1733-5779.27.4
Crossref
Google Scholar
Stepulak, M. Z. (2009). Tajemnica zawodowa w pracy psychologa rodzinnego. Roczniki Nauk o Rodzinie, 1(56), 139–153. Google Scholar
Syroka- Marczewska, K. (2020). Tajemnica zawodowa psychologa. Serwis Informacyjny Uzależnienia, 1(89), 1–5. Google Scholar
Szabat, M. (2023). „Sprawa krakowska”. Prawo do prywatności i autonomii versus mocny paternalizm. Dyskurs Prawniczy i Administracyjny, 4, 205–220. https://doi.org/10.61823/dpia.2023.4.480
Crossref
Google Scholar
Światowa Organizacja Zdrowia. (2022). Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 (polska wersja językowa – wersja przedostateczna, plik: ICD-11-MMS-pl_22_03wydruk). Pobrano z: https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/2023-01/mms/details Google Scholar
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 383). Google Scholar
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 46). Google Scholar
Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 917). Google Scholar
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1673). Google Scholar
Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 581). Google Scholar
Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1026). Google Scholar
Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw. (2024). Kancelaria Sejmu RP. Google Scholar
Wiącek, M. (2025a). Wystąpienie do Marszałka Sejmu (VII.7016.4.2025.AMB/BK). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Google Scholar
Wiącek, M. (2025b). Wystąpienie do Marszałka Sejmu (VII.7016.7.2025.BK/AMB). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
Crossref
Google Scholar
Wiącek, M. (2025c). Wystąpienie do Prezesa Naczelnej Izby lekarskiej (II.501.4.2025.DC). Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Google Scholar
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt IV KK 277/16. Google Scholar
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie
https://orcid.org/0000-0002-6347-1796
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
