O potrzebie kompetencji kulturowych w psychologii i psychoterapii. Część II: od teorii do praktyki klinicznej
Abstrakt
Cel: Artykuł stanowi rozwinięcie zagadnień przedstawionych w pierwszej części cyklu („O potrzebie kompetencji kulturowych w psychologii i psychoterapii. Część I: od etnocentryzmu do wrażliwości kulturowej”) i ma na celu przedstawienie kluczowych wyzwań diagnostycznych i terapeutycznych pojawiających się w pracy z osobami z doświadczeniem migracji oraz przedstawicielami mniejszości etnicznych.
Tezy: Na podstawie przeglądu literatury omówiono: (1) problemy wynikające z kulturowej nieadekwatności narzędzi diagnostycznych, (2) zróżnicowane kulturowo wzorce ekspresji dystresu psychologicznego, które mogą prowadzić do błędnych rozpoznań, oraz (3) ograniczoną uniwersalność protokołów terapeutycznych opartych na zachodnich modelach teoretycznych. W suplemencie zaprezentowano także zestaw dobrych praktyk, obejmujący rozwijanie kompetencji kulturowych, stosowanie Wywiadu Ukształtowania Kulturowego, korzystanie z konsultacji kulturowych oraz kulturową adaptację interwencji opartych na dowodach, uzupełniony wskazaniem znaczenia systemowych rozwiązań w politykach zarządzania różnorodnością.
Konkluzje: Przedstawione analizy wskazują, że adekwatna diagnoza i skuteczna pomoc psychologiczna w pracy z migrantami oraz przedstawicielami mniejszości etnicznych wymagają połączenia kompetencji kulturowych specjalistów z dostosowaniem narzędzi, procedur terapeutycznych i rozwiązań systemowych do specyfiki różnorodnych populacji. Integracja tych elementów stanowi warunek budowania bardziej sprawiedliwej, dostępnej i efektywnej praktyki psychologicznej.
Słowa kluczowe:
psychoterapia międzykulturowa, kompetencje kulturowe, wrażliwość kulturowa, praktyka oparta na dowodach, różnice kulturowe w psychoterapiiBibliografia
Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. (2012). Migranci o nieuregulowanym statusie pobytu: dostęp do opieki zdrowotnej w 10 krajach członkowskich Unii Europejskiej. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. https://doi.org/10.2811/33469 Google Scholar
Ali, J. S., McDermott, S., Gravel, R. G. (2004). Recent research on immigrant health from Statistics Canada’s population surveys. Canadian Journal of Public Health, 95(3), I9–I13. https://doi.org/10.1007/bf03403659 Google Scholar
Anczyk, A., Grzymała-Moszczyńska, H. (2021). The psychology of migration: Facing cultural and religious diversity. Brill. https://doi.org/10.1163/9789004465237 Google Scholar
Babiker, I. E., Cox, J. L., Miller, P. M. (1980). The measurement of cultural distance and its relationship to medical consultations, symptomatology and examination performance of overseas students at Edinburgh University. Social Psychiatry, 15(3), 109–116. https://doi.org/10.1007/bf00578141 Google Scholar
Beck, A. T., Steer, R. A., Carbin, M. G. (1988). Psychometric properties of the Beck Depression Inventory: Twenty-five years of evaluation. Clinical Psychology Review, 8(1), 77–100. https://doi.org/10.1016/0272-7358(88)90050-5 Google Scholar
Beiser, M. (2009). Resettling refugees and safeguarding their mental health: Lessons learned from the Canadian Refugee Resettlement Project. Transcultural Psychiatry, 46(4), 539–583. https://doi.org/10.1177/1363461509351373 Google Scholar
Benuto, L. T., O’Donohue, W. (2015). Is culturally sensitive cognitive behavioral therapy an empirically supported treatment? The case for Hispanics. International Journal of Psychology and Psychological Therapy, 15(3), 405–421. Google Scholar
Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation, and adaptation. Applied Psychology, 46(1), 5–34. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.1997.tb01087.x Google Scholar
Beyebach, M., Neipp, M.-C., Solanes-Puchol, Á., Martín-del-Río, B. (2021). Bibliometric differences between WEIRD and non-WEIRD countries in the outcome research on solution-focused brief therapy. Frontiers in Psychology, 12, artykuł 754885. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.754885 Google Scholar
Bourque, F., van der Ven, E., Malla, A. (2011). A meta-analysis of the risk for psychotic disorders among first- and second-generation immigrants. Psychological Medicine, 41(5), 897–910. https://doi.org/10.1017/s0033291710001406 Google Scholar
Breslau, J., Aguilar-Gaxiola, S., Borges, G., Kendler, K. S., Su, M., Kessler, R. C. (2007). Risk for psychiatric disorder among immigrants and their US-Born descendants: Evidence from the National Comorbidity Survey replication. The Journal of Nervous and Mental Disease, 195(3), 189–195. https://doi.org/10.1097/01.nmd.0000243779.35541.c6 Google Scholar
Cantor-Graae, E., Selten, J.-P. (2005). Schizophrenia and migration: A meta-analysis and review. American Journal of Psychiatry, 162(1), 12–24. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.162.1.12 Google Scholar
Cantor-Graae, E., Zolkowska, K., McNeil, T. F. (2005). Increased risk of psychotic disorder among immigrants in Malmö: A 3-year first-contact study. Psychological Medicine, 35(8), 1155–1163. https://doi.org/10.1017/s0033291705004721 Google Scholar
Chakawa, A., Shapiro, S. K. (2022). The association between problem recognition, race/ethnicity, and professional help-seeking intentions across psychological disorders. Emerging Adulthood, 10(4), 891–909. https://doi.org/10.1177/21676968211000491 Google Scholar
Chakraborty, A., McKenzie, K. (2002). Does racial discrimination cause mental illness? The British Journal of Psychiatry, 180(6), 475–477. https://doi.org/10.1192/bjp.180.6.475 Google Scholar
Chang, M. X.-L., Jetten, J., Cruwys, T., Haslam, C. (2017). Cultural identity and the expression of depression: A social identity perspective. Journal of Community & Applied Social Psychology, 27(1), 16–34. https://doi.org/10.1002/casp.2291 Google Scholar
Choi, E., Chentsova-Dutton, Y., Parrott, W. G. (2016). The effectiveness of somatization in communicating distress in Korean and American cultural contexts. Frontiers in Psychology, 7, artykuł 383. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00383 Google Scholar
Christopher, J. C., Wendt, D. C., Marecek, J., Goodman, D. M. (2014). Critical cultural awareness: Contributions to a globalizing psychology. American Psychologist, 69(7), 645–655. https://doi.org/10.1037/a0036851 Google Scholar
Copeland, W. E., Keeler, G., Angold, A., Costello, E. J. (2007). Traumatic events and posttraumatic stress in childhood. Archives of General Psychiatry, 64(5), 577–584. https://doi.org/10.1001/archpsyc.64.5.577 Google Scholar
Dere, J., Sun, J., Zhao, Y., Persson, T. J., Zhu, X., Yao, S., Bagby, R. M., Ryder, A. G. (2013). Beyond “somatization” and “psychologization”: Symptom-level variation in depressed Han Chinese and Euro-Canadian outpatients. Frontiers in Psychology, 4, artykuł 377. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00377 Google Scholar
Fung, K., Zhu, Z. (2018). Acceptance and commitment therapy and Asian thought. W: R. Moodley, T. Lo, i N. Zhu (red.), Asian healing traditions in counseling and psychotherapy (s. 143–158). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781071800768.n14 Google Scholar
Griner, D., Smith, T. B. (2006). Culturally adapted mental health intervention: A meta-analytic review. Psychotherapy, 43(4), 531–548. https://doi.org/10.1037/0033-3204.43.4.531 Google Scholar
Grzymała-Moszczyńska, H., Barzykowski, K., Dzida, D., Grzymała-Moszczyńska, J., Kosno, M. (2011). Raport końcowy z projektu badawczego. W: M. Kołaczek i J. Talewicz-Kwiatkowska (red.). Funkcjonowanie poznawcze i językowe dzieci romskich uczęszczających do szkół podstawowych i masowych – konteksty społeczne (s. 51–85). Stowarzyszenie Romów w Polsce. Google Scholar
Gulgun, D., van Ens, W., Swildens, W. E. (2024). Change in care needs of people with severe mental illness with and without a non-Western migration background: Are their needs equally served throughout treatment? Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 60, 1297–1309. https://doi.org/10.1007/s00127-024-02765-4 Google Scholar
Hall, G. C. N., Ibaraki, A. Y., Huang, E. R., Marti, C. N., Stice, E. (2016). A meta-analysis of cultural adaptations of psychological interventions. Behavior Therapy, 47(6), 993–1014. https://doi.org/10.1016/j.beth.2016.09.005 Google Scholar
Heine, S. J. (2020). Cultural Psychology (wyd. 4). W. W. Norton. Google Scholar
Huey, S. J., Polo, A. J. (2008). Evidence-based psychosocial treatments for ethnic minority youth: A review and meta-analysis. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 37(1), 262–301. https://doi.org/10.1080/15374410701820174 Google Scholar
Jaworowska, A., Szustrowa, T. (2000). Test Matryc Ravena w wersji standard. Formy: klasyczna, równoległa i plus. Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Google Scholar
Kaiser, B. N., Kohrt, B. A., Keys, H. M., Khoury, N. M., Brewster, A. R. T. (2013). Strategies for assessing mental health in Haiti: Local instrument development and transcultural translation. Transcultural Psychiatry, 50(4), 532–558. https://doi.org/10.1177/1363461513502697 Google Scholar
Kessler, R. C., McGonagle, K. A., Zhao, S., Nelson, C. B., Hughes, M., Eshleman, S., Wittchen, H.-U., Kendler, K. S. (1994). Lifetime and 12-Month prevalence of DSM-III-R psychiatric disorders in the United States. Archives of General Psychiatry, 51(1), 8–19. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1994.03950010008002 Google Scholar
Kirmayer, L. J. (2012). Cultural competence and evidence-based practice in mental health: Epistemic communities and the politics of pluralism. Social Science & Medicine, 75(2), 249–56. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2012.03.018 Google Scholar
Kirmayer, L. J., Narasiah, L., Munoz, M., Rashid, M., Ryder, A. G., Guzder, J., Hassan, G., Rousseau, C., Pottie, K. (2011). Common mental health problems in immigrants and refugees: General approach in primary care. Canadian Medical Association Journal, 183(12), E959–E967. https://doi.org/10.1503/cmaj.090292 Google Scholar
Kirmayer, L. J., Weinfeld, M., Burgos, G., du Fort, G. G., Lasry, J. C., Young, A. (2007). Use of health care services for psychological distress by immigrants in an urban multicultural milieu. Canadian Journal of Psychiatry, 52(5), 295–304. https://doi.org/10.1177/070674370705200504 Google Scholar
Kleinman, A. (1988). The illness narratives: Suffering, healing, and the human condition. Basic Books. Google Scholar
Koç, V., Kafa, G. (2018). Cross-cultural research on psychotherapy: The need for a change. Journal of Cross-Cultural Psychology, 50(1), 100–115. https://doi.org/10.1177/0022022118806577 Google Scholar
Kohrt, B. A., Hruschka, D. J. (2010). Nepali concepts of psychological trauma: The role of idioms of distress, ethnopsychology and ethnophysiology in alleviating suffering and preventing stigma. Culture, Medicine and Psychiatry, 34(2), 322–352. https://doi.org/10.1007/s11013-010-9170-2 Google Scholar
Krasowicz-Kupis, G., Wiejak, K. (2006). Skala inteligencji Wechslera dla dzieci (WISC-R) w praktyce psychologicznej. Wydawnictwo Naukowe PWN. Google Scholar
Kwiatkowska, A. (2014). Problemy metodologiczne w badaniach międzykulturowych i kulturowych. Psychologia Społeczna, 1(28), 8–27. Google Scholar
LaFromboise, T. D. (1996). American Indian life skills development curriculum. University of Wisconsin Press. Google Scholar
Lee, S. (1999). Diagnosis postponed: Shenjing shuairuo and the transformation of psychiatry in post-mao China. Culture Medicine and Psychiatry, 23(3), 349–380. https://doi.org/10.1023/a:1005586301895 Google Scholar
Lee, S., Ho, T. P., Hsu, L. K. G. (1993). Fat phobic and non-fat phobic anorexia nervosa: A comparative study of 70 Chinese patients in Hong Kong. Psychological Medicine, 23(4), 999–1017. https://doi.org/10.1017/S0033291700026465 Google Scholar
Lee, C. C., Oh, M. Y., Mountcastle, A. R. (1992). Indigenous models of helping in Nonwestern Countries: Implications for multicultural counseling. Journal of Multicultural Counseling and Development, 20(1), 3–10. https://doi.org/10.1002/j.2161-1912.1992.tb00557.x Google Scholar
McKenzie, K., Fearon, P., Hutchinson, G. (2008). Migration, ethnicity and psychosis. W: C. Morgan, K. McKenzie i P. Fearon (red.), Society and psychosis (s. 143–160). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/cbo9780511544064.010 Google Scholar
Morgan, C., Kirkbride, J., Hutchinson, G., Craig, T., Morgan, K., Dazzan, P., Boydell, J., Doody, G. A., Jones, P. B., Murray, R. M., Leff, J., Fearon, P. (2008). Cumulative social disadvantage, ethnicity and first-episode psychosis: A case-control study. Psychological Medicine, 38(12), 1701–1715. https://doi.org/10.1017/s0033291708004534 Google Scholar
Ndetei, D. M., Vadher, A. (1984). A comparative cross-cultural study of the frequencies of hallucination in schizophrenia. Acta Psychiatrica Scandinavica, 70(6), 545–549. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.1984.tb01247.x Google Scholar
Nowicka-Rusek, E. (2011). Szkoła, rodzina i dzieci romskie. W: J. Talewicz-Kwiatkowska i M. Kołaczek (red.), Funkcjonowanie poznawcze i językowe dzieci romskich uczęszczających do szkół podstawowych specjalnych i masowych – konteksty społeczne (s. 35-50). Stowarzyszenie Romów w Polsce. Google Scholar
Price, M. (2008). Culture matters. Accounting for clients’ backgrounds and values makes for better treatment. American Psychological Association. Google Scholar
Rathod, S. (2016). Contemporary psychotherapy and cultural adaptations. Journal of Contemporary Psychotherapy, 47, 61–63. https://doi.org/10.1007/s10879-016-9344-5 Google Scholar
Ryder, A. G., Yang, J., Zhu, X., Yao, S., Yi, J., Heine, S. J., Bagby, R. M. (2008). The cultural shaping of depression: Somatic symptoms in China, psychological symptoms in North America? Journal of Abnormal Psychology, 117(2), 300–313. https://doi.org/10.1037/0021-843x.117.2.300 Google Scholar
Sakai, M., Ishikawa, S., Takizawa, M., Sato, H., Sakano, Y. (2004). The state of hikikomori from a family’s point of view: Statistical survey and the role of psychological intervention. Japanese Journal of Counseling Science, 27, 168–179. Google Scholar
Searle, W., Ward, C. (1990). The prediction of psychological and sociocultural adjustment during cross-cultural transitions. International Journal of Intercultural Relations, 14(4), 449–464. https://doi.org/10.1016/0147-1767(90)90030-z Google Scholar
Smith, T. B., Rodríguez, M. D., Bernal, G. (2011). Culture. Journal of Clinical Psychology, 67(2), 166–175. https://doi.org/10.1002/jclp.20757 Google Scholar
Smith, T. B., Trimble, J. E. (2016). Foundations of multicultural psychology: Research to inform effective practice. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14733-000 Google Scholar
Swinnen, S. G. H. A., Selten, J.-P. (2007). Mood disorders and migration. The British Journal of Psychiatry, 190(1), 6–10. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.105.020800 Google Scholar
Szustrowa, T., Jaworowska, A. (2003). Test Matryc Ravena w wersji kolorowej: TMK: formy klasyczna i równoległa: podręcznik. Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Google Scholar
Tao, K. W., Owen, J., Pace, B. T., Imel, Z. E. (2015). A meta-analysis of multicultural competencies and psychotherapy process and outcome. Journal of Counselling Psychology, 62(3), 337–350. https://doi.org/10.1037/cou0000086 Google Scholar
UNICEF. (2011). The right of Roma children to education: Position paper. Roma education postition paper.pdf Google Scholar
UNICEF. (2024). Multi-country programme evaluation synthesis report of the childcare and deinstitutionalisation reforms from 2009 to 2022. UNICEF ECARO. https://evaluationreports.unicef.org/GetDocument?documentID=18842&fileID=53881&utm Google Scholar
Ward, C., Bochner, S., Furnham, A. (2001). The psychology of culture shock (wyd. 1). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203992258 Google Scholar
Watters, E. (2010). Crazy like us: The globalization of the American psyche. Free Press. Google Scholar
Zou, Y.-Z., Cui, J.-F., Han, B., Ma, A.-L., Li, M.-Y., Fan, H.-Z. (2008). Chinese psychiatrists views on global features of CCMD-III, ICD-10 and DSM-IV. Asian Journal of Psychiatry, 1(2), 56–59. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2008.09.007 Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
