Kształtowanie ciała, kształtowanie umysłu: samoocena ciała i emocje w treningu siłowym
Anna Wołpiuk-Ochocińska
Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Nauk o Zdrowiu i Psychologii, Katedra Psychologiihttps://orcid.org/0000-0002-4316-7308
Abstract
Wprowadzenie: Aktywność fizyczna jest powszechnie uznawana za istotny czynnik wspierający dobrostan psychiczny; jednak jej konsekwencje emocjonalne mogą zależeć od indywidualnych motywacji oraz sposobu postrzegania własnego ciała. Niniejsze badanie analizuje związek między aktywnością fizyczną podejmowaną na siłowni, samooceną ciała oraz pozytywnymi i negatywnymi doświadczeniami emocjonalnymi, traktowanymi jako kluczowe wymiary dobrostanu psychicznego.
Metoda: W badaniu uczestniczyło 209 dorosłych użytkowników siłowni, którzy wypełnili Skalę Samooceny Ciała (Body Esteem Scale [BES]) autorstwa Franzoi i Shields oraz Skalę Pozytywnych i Negatywnych Doświadczeń (Scale of Positive and Negative Experience [SPIND]) autorstwa Dienera i współpracowników. Uczestnicy udzielili również informacji dotyczących motywacji do ćwiczeń oraz charakterystyki podejmowanego treningu. W celu zbadania zależności między samooceną ciała, motywacją do ćwiczeń oraz doświadczeniami emocjonalnymi zastosowano analizy korelacyjne oraz modele regresji.
Wyniki: Czas trwania ćwiczeń był dodatnio związany z samooceną ciała, zwłaszcza w zakresie postrzegania siły fizycznej i sprawności. Motywacja rekreacyjna do korzystania z siłowni była dodatnio skorelowana z pozytywnymi doświadczeniami emocjonalnymi, natomiast motywacja związana z rehabilitacją wiązała się z silniejszym poczuciem atrakcyjności fizycznej. Bilans afektywny oraz ogólny bilans emocjonalny wykazywały istotne dodatnie korelacje ze wszystkimi wymiarami samooceny ciała, w tym ze sprawnością fizyczną, siłą ciała oraz atrakcyjnością seksualną. Analizy regresji wykazały, że motywacja rekreacyjna oraz wymiary samooceny ciała związane z kondycją fizyczną i siłą stanowiły istotne predyktory pozytywnych doświadczeń emocjonalnych.
Wnioski: Uzyskane wyniki sugerują, że aktywność fizyczna podejmowana na siłowni może wspierać dobrostan psychiczny przede wszystkim poprzez wspieranie budowania pozytywnej samooceny ciała oraz wewnętrznie ukierunkowane motywacje do ćwiczeń. Akcentowanie celów rekreacyjnych i tych związanych ze sprawnością fizyczną, zamiast koncentrowanie się głównie na efektach dotyczących wyglądu, może wzmacniać emocjonalne korzyści wynikające z uczestnictwa w treningach siłowych oraz sprzyjać kształtowaniu zdrowszego sposobu postrzegania własnego ciała. Interesujący jest również brak istotnych różnic między osobami korzystającymi z siłowni a osobami niekorzystającymi z niej, co może wskazywać, że korzyści płynące z aktywności fizycznej zależą nie tyle od konkretnej formy ćwiczeń, ile od motywów ich podejmowania oraz indywidualnej percepcji własnego ciała.
Keywords:
ćwiczenia fizyczne, siłownia, równowaga emocjonalna, pozytywny i negatywny afekt, obraz własnego ciała, poczucie własnej wartościReferences
An, H., Ji, Y., Zhang, D., Li, Z. (2020). Physical activity and positive mental health in university students: The mediating roles of self-efficacy and stress. BMC Public Health, 20, 1216. https://doi.org/10.7717/peerj.17422
Crossref
Google Scholar
Aşçi, F. H. (2002). The effects of step dance on physical self-perception of female and male university students. International Journal of Sport Psychology, 33(4), 431–442. Google Scholar
Biddle, S. J. H., Mutrie, N. (2007). Psychology of physical activity: Determinants, well-being, and interventions (wyd. 2). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203019320
Crossref
Google Scholar
Breslin, G., Leavey, G. (2019). Mental health and well-being interventions in sport. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315147703
Crossref
Google Scholar
Chekroud, S. R., Gueorguieva, R., Zheutlin, A. B., Paulus, M., Krumholz, H. M., Krystal, J. H., Chekroud, A. M. (2018). Association between physical exercise and mental health in 1.2 million individuals in the USA between 2011 and 2015. The Lancet Psychiatry, 5(9), 739–746. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18)30227-X
Crossref
Google Scholar
Chen, K. M., Yang, J., Dong, L., Xia, Q. B. (2013). Effect of physical exercise on adolescents’ psychological stress, coping styles and subjective well- being. Journal of Chengdu Sport University, 39(10), 75–79. Google Scholar
Cohen, R., Newton-John, T., Slater, A. (2020). The relationship between fitness-related social media use and body image concerns: A meta-analysis. Body Image, 35, 54–64. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2024.101767
Crossref
Google Scholar
Contractor, R., Rasquinha, D. (2023). Exercise behaviour and body esteem of gym-goers in India. Europe’s Journal of Psychology, 19(1), 1–14. https://doi.org/10.5964/ejop.3687
Crossref
Google Scholar
Craft, L. L., Landers, D. M. (1998). The effect of exercise on clinical depression and depression resulting from mental illness: A meta-analysis. journal of sport and exercise psychology, 20(4), 339–357. https://doi.org/10.1123/jsep.20.4.339
Crossref
Google Scholar
Dolnicar, S., Grün, B., Leisch, F. (2011). Quick, simple and reliable: Forced binary survey questions. International Journal of Market Research, 53(2), 231–252. https://doi.org/10.2501/IJMR-53-2-231-252
Crossref
Google Scholar
Diamantopoulos, A., Sarstedt, M., Fuchs, C., Wilczynski, P., Kaiser, S. (2012). Guidelines for choosing between multi-item and single-item scales for construct measurement: A predictive validity perspective. Journal of the Academy of Marketing Science, 40(3), 434–449. https://doi.org/10.1007/s11747-011-0300-3
Crossref
Google Scholar
Diener, E., Wirtz, D., Tov, W., Kim-Prieto, C., Choi. D., Oishi, S., Biswas-Diener, R. (2009). New measures of well-being: Flourishing and positive and negative feelings. Social Indicators Research, 39, 247–266. https://doi.org/10.1007/s11205-009-9493-y
Crossref
Google Scholar
Drygas, W., Piotrowicz, R., Jegier, A., Podolec, P. (2008). Aktywność fizyczna u osób zdrowych. Forum Profilaktyki, 3(12), 1–10. Google Scholar
Fox, K. R. (2000). The effects of exercise on self-perceptions and self-esteem. W: S. J. Biddle, K. R. Fox, S. H. Boutcher (red.), Physical activity and psychological well-being (s. 88–117). Routledge. Google Scholar
Garland, R. (1991). The mid-point on a rating scale: Is it desirable? Marketing Bulletin, 2, 66–70. Google Scholar
Ginis, K. A. M., McEwan, D., Josse, A. R., Phillips, S. M. (2012). Body image change in obese and overweight women enrolled in a weight-loss intervention: The importance of perceived versus actual physical changes. Body Image, 9(3), 311–317. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2012.04.002
Crossref
Google Scholar
Gogol, K., Brunner, M., Goetz, T., Martin, R., Ugen, S., Keller, U., Fischbach, A., Preckel, F. (2014). “My questionnaire is too long!” The assessments of motivational-affective constructs with three-item and single-item measures. Contemporary Educational Psychology, 39(3), 188–205. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2014.04.002
Crossref
Google Scholar
Góreczka, A., Garczyński, M. (2017). Motywy podejmowania aktywności fizycznej – przegląd literatury. Health and Sport, 7(7), 322–337. Google Scholar
Grabe, S., Ward, L. M., Hyde, J. S. (2008). The role of the media in body image concerns among women: A meta-analysis of experimental and correlational studies. Psychological Bulletin, 134(3), 460–476. https://doi.org/10.1037/0033-2909.134.3.460
Crossref
Google Scholar
Grogan, S. (2008). Body image: Understanding body dissatisfaction in men, women, and children. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315681528
Crossref
Google Scholar
Halliwell, E. (2013). The impact of thin idealized media images on body satisfaction: Does body appreciation protect women from negative effects? Body Image, 10(4), 509–514. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2013.07.004
Crossref
Google Scholar
Hausenblas, H. A., Fallon, E. A. (2006). Exercise and body image: A meta-analysis. Psychology & Health, 21(1), 33–47. https://doi.org/10.1080/14768320500105270
Crossref
Google Scholar
Homan, K. J., Tylka, T. L. (2014). Appearance-based exercise motivation moderates the relationship between exercise frequency and body image. Body Image, 11(2), 101–108. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1740144514000047
Crossref
Google Scholar
Johnson, F., Wardle, J. (2005). Dietary restraint, body dissatisfaction, and psychological distress: A prospective analysis. Journal of Abnormal Psychology, 114(1), 119–125. https://doi.org/10.1037/0021-843X.114.1.119
Crossref
Google Scholar
Khaw, K. T., Jakes, R., Bingham, S., Welch, A., Luben, R., Day, N., Wareham, N. (2006). Work and leisure time physical activity assessed using a simple, pragmatic, validated questionnaire and incident cardiovascular disease and all-cause mortality in men and women: The European prospective investigation into cancer in Norfolk prospective population study. International Journal of Epidemiology, 35(4), 1034–1043. https://doi.org/10.1093/ije/dyl079
Crossref
Google Scholar
Kilpatrick, M., Hebert, E., Bartholomew, J. (2005). College students’ motivation for physical activity: Differentiating men’s and women’s motives for sport participation and exercise. Journal of American College Health, 54(2), 87–94. https://doi.org/10.3200/JACH.54.2.87-94
Crossref
Google Scholar
Krosnick, J. A., Presser, S. (2010). Question and questionnaire design. W: P. V. Marsden, J. D. Wright (red.), Handbook of survey research (wyd. 2, s. 263–313). Emerald. Google Scholar
Lipowska, M., Lipowski, M. (2013). Polish normalization of the Body Esteem Scale. Health Psychology Report, 1(1), 72‒81. https://doi.org/10.5114/hpr.2013.40471
Crossref
Google Scholar
Maher, J. P., Doerksen, S. E., Elavsky, S., Conroy, D. E. (2014). Daily satisfaction with life is regulated by both physical activity and sedentary behavior. Journal of Sport and Exercise Psychology, 36(2), 166‒178. https://doi.org/10.1123/jsep.2013-0185
Crossref
Google Scholar
Ostręga, W. (2017). Aktywność fizyczna jako kluczowy element zdrowego stylu życia. Instytut Matki i Dziecka. Google Scholar
Pearce, M., Garcia, L., Abbas, A., Strain, T., Schuch, F. B., Golubic, R., Kelly, P., Khan, S., Utukuri, M., Laird, Y., Mok, A., Smith, A. D., Tainio, M., Brage, S. (2022). Association between physical activity and risk of depression: A systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry, 79(6), 550–559. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2022.0609
Crossref
Google Scholar
Penedo, F. J., Dahn, J. R. (2005). Exercise and well-being: A review of mental and physical health benefits associated with physical activity. Current Opinion in Psychiatry, 18(2), 189–193. https://doi.org/10.1097/00001504-200503000-00013
Crossref
Google Scholar
Pengpid, S., Peltzer, K. (2019). Leisure-time physical inactivity and sedentary behavior and lifestyle correlates among students aged 13-15 in the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) member states, 2007-2013. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(7), 1192. https://doi.org/10.3390/ijerph13020217
Crossref
Google Scholar
Ryan, R. M., Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Crossref
Google Scholar
Ryan, R. M., Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Crossref
Google Scholar
Singh, B., Olds, T., Curtis, R., Dumuid, D., Virgara, R., Watson, A., Szeto, K., O’Connor, E., Ferguson, T., Eglitis, E. (2023). Effectiveness of physical activity interventions for improving depression, anxiety and distress: An overview of systematic reviews. British Journal of Sports Medicine, 57(18), 1203–1209. https://doi.org/10.1136/bjsports-2022-106195
Crossref
Google Scholar
Teixeira, P. J., Carraça, E. V., Markland, D., Silva, M. N., Ryan, R. M. (2012). Exercise, physical activity, and self-determination theory: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 9, artykuł 78. https://doi.org/10.1186/1479-5868-9-78
Crossref
Google Scholar
Tylka, T. L., Sabik, N. J. (2010). Integrating social comparison theory and self-esteem within objectification theory to predict women’s disordered eating. Sex Roles, 63(1–2), 18–31. https://doi.org/10.1007/s11199-010-9785-3
Crossref
Google Scholar
van Woudenberg, T. J., Bevelander, K. E., Burk, W. J., Buijzen, M. (2020). The reciprocal effects of physical activity and happiness in adolescents. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17, artykuł 147. https://doi.org/10.1186/s12966-020-01058-8
Crossref
Google Scholar
White, R. L., Babic, M. J., Parker, P. D., Lubans, D. R., Astell-Burt, T., Lonsdale, C. (2017). Domain-specific physical activity and mental health: A meta-analysis. American Journal of Preventive Medicine, 52(5), 653–666. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2016.12.008
Crossref
Google Scholar
Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Nauk o Zdrowiu i Psychologii, Katedra Psychologii
https://orcid.org/0000-0002-4316-7308
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
