Moderacyjna rola samooceny w relacji klimatu organizacyjnego i upokorzenia w pracy. Analiza wielogrupowego modelowania równań strukturalnych
Aleksandra Żenda
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologiihttps://orcid.org/0000-0003-4509-244X
Barbara Kożusznik
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologiihttps://orcid.org/0000-0002-0574-8742
Mateusz Paliga
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologiihttps://orcid.org/0000-0002-8538-874X
Mateusz Blukacz
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznegohttps://orcid.org/0000-0002-4689-5650
Abstrakt
Cel: W badaniu sprawdzono, w jaki sposób wymiary klimatu organizacyjnego i upokorzenia w pracy są ze sobą powiązane oraz czy samoocena jednostki moderuje ten związek, aby ustalić, czy samoocena pełni funkcję bufora chroniącego przed niekorzystnymi sytuacjami w pracy.
Metoda: W badaniu wzięło udział 672 pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, którzy wypełnili kwestionariusze za pośrednictwem panelu badawczego. W tym przekrojowym badaniu wykorzystano trzy miary: Kwestionariusz klimatu organizacyjnego, Inwentarz upokorzenia oraz Skalę poczucia własnej wartości i kompetencji.
Wyniki: Badanie wykazało, że klimat organizacyjny pozytywnie koreluje z negatywnymi doświadczeniami pracowników. Wyniki badania ujawniły, że to głównie problemy ze współpracownikami i organizacją pracy były predyktorami doświadczeń upokorzenia w pracy, podczas gdy trudne relacje z przełożonymi przekładały się na poczucie upokorzenia tylko u osób z niską samooceną. Ponadto, w badaniu zbadano rolę samooceny w buforowaniu stresu oraz trudnych emocji w pracy i stwierdzono, że chociaż istniała pozytywna korelacja między klimatem organizacyjnym a samooceną, to nie było ogólnego buforującego wpływu samooceny na związek między klimatem organizacyjnym a upokorzeniem w pracy.
Wnioski: Rozwijanie poczucia własnej wartości wśród pracowników jest ważne, ponieważ może prowadzić do zwiększenia kreatywności, produktywności i satysfakcji z pracy. Jednak niniejsze badanie wykracza poza buforującą rolę samooceny i pokazuje, że wysoka samoocena również może przyczyniać się do trudnych stanów, takich jak upokorzenie. Biorąc pod uwagę przekrojowy charakter tego badania, wnioski powinny być interpretowane z uwzględnieniem ograniczeń i są przedstawiane przede wszystkim z teoretycznego punktu widzenia. Warto zaznaczyć, że praca ta jest jedną z niewielu, które poruszają temat upokorzenia w pracy i jego organizacyjnych korelatów, a także koresponduje z teoriami, które rzucają światło na optymalny i wysoki poziom samooceny.
Słowa kluczowe:
upokorzenie, upokorzenie w miejscu pracy, samoocena, klimat organizacyjny, wielogrupowa analiza SEMBibliografia
Ahmad, K. Z. B., Jasimuddin, S. M., Kee, W. L. (2018). Organizational climate and job satisfaction: Do employees’ personalities matter? Management Decision, 56(2), 421–440. https://doi.org/10.1108/MD-10-2016-0713 Google Scholar
Apipalakul, C., Kummoon, D. (2017). The effects of organizational climate to conflict management amongst organizational health personnel. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 237, 1216–1222. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2017.02.192 Google Scholar
Aronsson, G., Theorell, T., Grape, T., Hammarström, A., Hogstedt, C., Marteinsdottir, I., Skoog, I., Träskman-Bendz, L., Hall, C. (2017). A systematic review including meta-analysis of work environment and burnout symptoms. BMC Public Health, 17, 1–13. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4153-7 Google Scholar
Aryee, S., Chen, Z. X., Budhwar, P. S. (2004). Exchange fairness and employee performance: An examination of the relationship between organizational politics and procedural justice. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 94(1), 1–14. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2004.03.002 Google Scholar
Baumeister, R. F., Campbell, J., Krueger, J. I.,Vohs, K. D. (2003). Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest, 4(1), 1–44. https://doi.org/10.1111/1529-1006.01431 Google Scholar
Berberoglu, A. (2018). Impact of organizational climate on organizational commitment and perceived organizational performance: Empirical evidence from public hospitals. BMC Health Services Research, 18(1), artykuł 399. https://doi.org/10.1186/s12913-018-3149-z Google Scholar
Brockner, J. (1988). Self-esteem at work: Research, theory, and practice. Heath & Co. Google Scholar
Bushman, B. J., Baumeister, R. F. (1998). Threatened egotism, narcissism, self-esteem, and direct and displaced aggression: Does self-love or self-hate lead to violence? Journal of Personality and Social Psychology, 75(1), 219–229. https://doi.org/10.1037/0022-3514.75.1.219 Google Scholar
Collazzoni, A., Capanna, C., Bustini, M., Marucci, C., Prescenzo, S., Ragusa, M., Tosone, A., Di Ubaldo, V., Stratta, P., Rossi, A. (2015). A comparison of humiliation measurement in a depressive versus non-clinical sample: A possible clinical utility: Is humiliation a powerful depressive factor? Journal of Clinical Psychology, 71(12), 1218–1224. https://doi.org/10.1002/jclp.22212 Google Scholar
Crowley, M. (2013). Class, control, and relational indignity: Labor process foundations for workplace humiliation, conflict, and shame. American Behavioral Scientist, 58(3), 416–434. https://doi.org/10.1177/0002764213503335 Google Scholar
Czarniawska, B. (2008). Humiliation: A standard organizational product? Critical Perspective on Accounting, 19(7), 1034–1053. https://doi.org/10.1016/j.cpa.2007.01.004 Google Scholar
Downey, G., Feldman, S. I. (1996). Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327–1343. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1327 Google Scholar
Durniat, K. (2012). Polish adaptation of L. Rosenstiel and R. Boegel’s organizational climate diagnosis questionnaire. Polish Journal of Applied Psychology, 10(1), 147–168. Google Scholar
Durniat, K. (2018). Kwestionariusz do pomiaru klimatu organizacyjnego Rosenstiela i Boegela—Polska adaptacja i normalizacja. Studia Oeconomica Posnaniensia, 6(3), 48–72. Google Scholar
Ehrhart, M. G., Schneider, B., Macey, W. H. (2014). Organizational climate and culture: An introduction to theory, research, and practice. Routledge/Taylor & Francis Group. Google Scholar
Elshout, M., Nelissen, R. M. A., van Beest, I. (2017). Conceptualising humiliation. Cognition & Emotion, 31(8), 1581–1594. https://doi.org/10.1080/02699931.2016.1249462 Google Scholar
Fisk, C. L. (2001). Humiliation at work. William & Mary Journal of Race, Gender, and Social Justice, 8(1), 73–95. https://scholarship.law.wm.edu/wmjowl/vol8/iss1/3 Google Scholar
Goodboy, A. K., Martin, M. M., Knight, J. M., Long, Z. (2017). Creating the boiler room environment: The job demand-control-support model as an explanation for workplace bullying. Communication Research, 44(2), 244–262. https://doi.org/10.1177/0093650215614365 Google Scholar
Hartling, L. M., Lindner, E. G. (2016). Healing humiliation: From reaction to creative action. Journal of Counseling & Development, 94(4), 383–390. https://doi.org/10.1002/JCAD.12096 Google Scholar
Hartling, L. M., Luchetta, T. (1999). Humiliation: Assessing the impact of derison, degradation and debasement. The Journal of Primary Prevention, 19(4), 259–277. https://doi.org/10.1023/A:1022622422521 Google Scholar
Heck, A. K., Bedeian, A. G., Day, D. V. (2005). Mountains out of molehills? Tests of the mediating effects of self-esteem in predicting workplace complaining. Journal of Applied Social Psychology, 35(11), 2262–2289. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2005.tb02102.x Google Scholar
Hobfoll, S. E., Halbesleben, J., Neveu, J. P., Westman, M. (2018). Conservation of resources in the organizational context: The reality of resources and their consequences. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 5, 103–128. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032117-104640 Google Scholar
Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing cultures: The Hofstede model in context. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1). https://doi.org/10.9707/2307-0919.1014 Google Scholar
Karasek, R., Theorell, T. (1990). Healthy work: Stress, productivity, and the reconstruction of working life. Basic Books. Google Scholar
Kass, R. E., Raftery, A. E. (1995). Bayes factors. Journal of the American Statistical Association, 90(430), 773–795. Google Scholar
Katz, D., Kahn, R. L. (1978). The social psychology of organizations (wyd. 2). Wiley. Google Scholar
Klein, D. C. (1991). The humiliation dynamic: An overview. The Journal of Primary Prevention, 12(2), 93–121. https://doi.org/10.1007/BF02015214 Google Scholar
Kożusznik, B. (2017). Humiliation: Why we deserve respect at work. W: F. Fraccaroli i M. Sverke (red.), An introduction to work and organizational psychology: An international perspective (wyd. 3) (s. 498–505). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781119168058.CH27 Google Scholar
Lewin, K. (1951). Field theory in social science: selected theoretical papers (D. Cartwright, red.). Harpers. Google Scholar
Lipińska-Grobelny, A. (2020). Kultura organizacji i klimat organizacyjny. W: B. Rożnowski i P. Fortuna (red.), Psychologia biznesu (s. 269–282). Wydawnictwo Naukowe PWN. Google Scholar
Loh, M. Y., Idris, M. A., Dormann, C., Muhamad, H. (2019). Organisational climate and employee health outcomes: A systematic review. Safety Science, 118, 442–452. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2019.05.052 Google Scholar
Moreno-Jiménez, B., Rodríguez-Muñoz, A., Pastor, J. C., Sanz-Vergel, A. I., Garrosa, E. (2009). The moderating effects of psychological detachment and thoughts of revenge in workplace bullying. Personality and Individual Differences, 46(3), 359–364. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.10.031 Google Scholar
Otten, M., Jonas, K. J. (2014). Humiliation as an intense emotional experience: Evidence from the electro-encephalogram. Social Neuroscience, 9(1), 23–35. https://doi.org/10.1080/17470919.2013.855660 Google Scholar
Pachowicz, M. (2014). Utrata twarzy, czyli o upokorzeniu w aspekcie społecznym i jednostkowym. Parezja. Forum Młodych Pedagogów Przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN, 2, 9–24. http://dx.doi.org/10.15290/parezja.2014.02.02 Google Scholar
Payne, J. (1968). The fear of humiliation. Mental Health. Google Scholar
Pierce, J. L., Gardner, D. G. (2004). Self-esteem within the work and organizational context: A review of the organization-based self-esteem literature. Journal of Management, 30(5), 591–622. https://doi.org/10.1016/j.jm.2003.10.001 Google Scholar
Pope, A. W., McHale, S. M., Craighead, W. E. (1988). Self-esteem enhancement with children and adolescents. Pergamon Press. Google Scholar
Qureshi, M. I., Rasli, A., Zaman, K. (2014). A new trilogy to understand the relationship among organizational climate, workplace bullying and employee health. Arab Economic and Business Journal, 9(2), 133–146. https://doi.org/10.1016/J.AEBJ.2014.05.009 Google Scholar
Ravary, A., Baldwin, M. W. (2018). Self-esteem vulnerabilities are associated with cued attentional biases toward rejection. Personality and Individual Differences, 126, 44–51. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.01.014 Google Scholar
Robinson, S. L., Schabram, K. (2017). Invisible at work: Workplace ostracism as aggression. W: N. A. Bowling i M. S. Hershcovis (red.), Research and theory on workplace aggression (s. 221–244). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316160930.010 Google Scholar
Rosenberg, M. (2002). Conceiving the self. Krieger. Google Scholar
Rosenstiel, L., Boegel, R. (1992). Betriebsklima Geht Jeden An. Bayerischen Staatsministerium für Arbait, Familie und Sozialordnung. Google Scholar
Salter, M., Hall, H. (2020). Reducing shame, promoting dignity: A model for the primary prevention of complex post-traumatic stress disorder. Trauma, Violence & Abuse, 23(3), 906–919. https://doi.org/10.1177/1524838020979667 Google Scholar
Schneider, B., Ehrhart, M. G., Macey, W. H. (2013). Organizational climate and culture. Annual Review of Psychology, 64, 361–388. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143809 Google Scholar
Shultziner, D., Rabinovici, I. (2012). Human dignity, self-worth, and humiliation: A comparative legal–psychological approach. Psychology, Public Policy, and Law, 18(1), 105–143. https://doi.org/10.1037/a0024585 Google Scholar
Svindseth, M. F., Crawford, P. (2019). Humiliation: Mental health and public shame. Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/9781838670986 Google Scholar
Szpitalak, M., Polczyk, R. (2015). Samoocena: geneza, struktura, funkcje i metody pomiaru. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Google Scholar
Tafarodi, R. W., Swann Jr, W. B. (2001). Two-dimensional self-esteem: Theory and measurement. Personality and Individual Differences, 31(5), 653–673. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(00)00169-0 Google Scholar
Varman, R., Al-Amoudi, I., Skålén, P. (2023). Workplace humiliation and the organization of domestic work. Organization Studies, 44(11), 1853–1877. https://doi.org/10.1177/01708406231157034 Google Scholar
Viitala, R., Tanskanen, J., Säntti, R. (2015). The connection between organizational climate and well-being at work. International Journal of Organizational Analysis, 23(4), 606–620. https://doi.org/10.1108/IJOA-10-2013-0716 Google Scholar
Williams, N. J., Becker-Haimes, E. M., Schriger, S. H., Beidas, R. S. (2022). Linking organizational climate for evidence-based practice implementation to observed clinician behavior in patient encounters: A lagged analysis. Implementation Science Communications, 3(1), artykuł 64. https://doi.org/10.1186/s43058-022-00309-y Google Scholar
Zahlquist, L., Hetland, J., Skogstad, A., Bakker, A., Einarsen, S. (2019). Job demands as risk factors of exposure to bullying at work: The moderating role of team-level conflict management climate. Frontiers in Psychology, 10, artykuł 2017. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02017 Google Scholar
Żenda, A., Kożusznik, B., Paliga, M. (2021). Humiliation at work – theoretical concepts and importance for the health of workers and the functioning of the organisation. Medycyna Pracy, 72(1), 61–68. https://doi.org/10.13075/mp.5893.01038 Google Scholar
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologii
https://orcid.org/0000-0003-4509-244X
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologii
https://orcid.org/0000-0002-0574-8742
Uniwersytet Śląski w Katowicach, Instytut Psychologii
https://orcid.org/0000-0002-8538-874X
Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznego
https://orcid.org/0000-0002-4689-5650
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
