Zachowania organizacyjne pracowników pokoleń X, Y, Z doświadczających negatywnych działań w pracy, czyli czy agresja rodzi agresję i u kogo?
Anna Skuzińska
Akademia Ateneum w Gdańsku, Wydział Nauk Społecznychhttps://orcid.org/0000-0002-5758-7768
Abstrakt
Cel: Pracowników w rożnym wieku, należących do pokoleń X, Y, Z charakteryzują odmienne postawy wobec pracy, motywy i zachowania organizacyjne. Zgodnie z teorią wymiany społecznej w niniejszej pracy przyjęto, że doświadczanie przez pracowników negatywnych działań (mobbingu) w pracy nasila częstotliwość zachowań kontrproduktywnych i obniża częstotliwość zachowań obywatelskich. Celem badania było poszukiwanie odpowiedzi na pytanie dotyczące moderującej roli wieku w relacji między negatywnymi działaniami w pracy a podejmowaniem przez pracowników różnych rodzajów zachowań organizacyjnych.
Metoda: W przekrojowym anonimowym badaniu przeprowadzonym na terenie Polski północnej, uczestniczyło n = 285 pracowników różnych zawodów, badanie zrealizowano wiosną 2025 r. z zastosowaniem Kwestionariuszy Zachowań Kontrproduktywnych i Zachowań Obywatelskich oraz Kwestionariusza Działań Negatywnych (NAQ).
Wyniki: Doświadczanie negatywnych działań korelowało dodatnio z angażowaniem się w zachowania kontproduktywne i ujemnie z zachowaniami obywatelskimi. Wiek istotnie moderował relację między negatywnymi działaniami a zachowaniami kontrproduktywnymi, związek ten był najsilniejszy wśród pracowników z pokolenia Z, najsłabszy wśród pracowników z pokolenia Y.
Wnioski: Wiek pracowników, rozumiany jako przynależność do pokolenia X, Y, Z, wydaje się być czynnikiem istotnie różnicującym częstotliwość podejmowania zachowań organizacyjnych w sytuacji doświadczania intensywnych negatywnych działań w pracy. Niniejsze badanie dostarcza danych porównawczych do dalszych analiz czynników istotnych dla zachowań organizacyjnych.
Słowa kluczowe:
zachowania organizacyjne, mobbing, praca, pokolenia X Y ZBibliografia
Baka, Ł. (2017). Zachowania kontrproduktywne w pracy. Dlaczego pracownicy szkodzą organizacji. Wydawnictwo Naukowe Scholar. Google Scholar
Bishara, A. J., Hittner, J. B. (2012). Testing the significance of a correlation with nonnormal data: Comparison of Pearson, Spearman, transformation, and resampling approaches. Psychological Methods, 17(3), 399–417. https://doi.org/10.1037/a0028087 Google Scholar
Carstensen, L. L. (2021). Socioemotional selectivity theory: The role of perceived endings in human motivation. The Gerontologist, 61(8), 1188–1196. https://doi.org/10.1093/geront/gnab116 Google Scholar
Chen, Y.-C., Chien, Y.-T., Chu, H.-C. (2025). Associations between workplace bullying, psychological capital, and organizational citizenship behavior: A meta-analysis with structural equation modeling. WORK: A Journal of Prevention, Assessment & Rehabilitation, 80(3), 1342–1355. https://doi.org/10.1177/10519815241291683 Google Scholar
Coyne, I., Gentile, D., Born, M. Ph., Ersoy, N. C., Vakola, M. (2012). The relationship between productive and counterproductive work behaviour across four European countries. European Journal of Work and Organizational Psychology, 22(4), 377–389. https://doi.org/10.1080/1359432X.2012.673280 Google Scholar
Cropanzano, R., Mitchell, M. S. (2005). Social exchange theory: An interdisciplinary review. Journal of Management, 31(6), 874–900. https://doi.org/10.1177/0149206305279602 Google Scholar
Czarnota-Bojarska, J. (2011). Zachowania obywatelskie w organizacji – próba konstrukcji narzędzia pomiaru. W: J. Czarnota-Bojarska (red.), W kręgu psychologii społecznej (s. 145–157). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. Google Scholar
Czarnota-Bojarska, J. (2015). Counterproductive work behavior and job satisfaction: A surprisingly rocky relationship. Journal of Management & Organization, 21(4), 460–470. https://doi.org/10.1017/jmo.2015.15 Google Scholar
Czyczerska, K. M., Ławnik, A. J., Szlenk-Czyczerska, E. (2020). Współczesny rynek pracy w Polsce a generacja. Różnice między pokoleniami X, Y oraz Z. Rozprawy Społeczne, 14(3), 102–125. https://doi.org/10.29316/rs/125693 Google Scholar
Einarsen, S., Raknes, B. I. (1997). Harassment in the workplace and the victimization of men. Violence and Victims, 12(3), 247–263. DOI: 10.1891/0886-6708.12.3.247 Google Scholar
Einarsen, S., Skogstad, A. (1996). Bullying at work: Epidemiological findings in public and private organizations. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(2), 185–201. https://doi.org/10.1080/13594329608414854 Google Scholar
George, D., Mallery, P. (2021). IBM SPSS statistics 27 step by step: A simple guide and reference. Routledge. Google Scholar
Glińska-Neweś, A., Lis, A. (2016). Paradoks współwystępowania organizacyjnych zachowań obywatelskich i kontrproduktywnych. Prace Naukowe Uniwetsytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 442, 265–374. https://doi.org/10.15611/pn.2016.422.22 Google Scholar
Green, S. B. (1991). How many subjects does it take to do a regression analysis. Multivariate Behavioral Research, 26(3), 499–510. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr2603_7 Google Scholar
Gross, J. J., Carstensen, L. L., Pasupathi, M., Tsai, J., Skorpen, C. G., Hsu, A. Y. C. (1997). Emotion and aging: Experience, expression, and control. Psychology and Aging, 12(4), 590–599. https://doi.org/10.1037//0882-7974.12.4.590 Google Scholar
Gruszczyńska-Malec, G., Waligóra, Ł. (2019). Zarządzanie multigeneracyjne – budowanie zaangażowania w zespole zróżnicowanym ze względu na wiek. Edukacja Ekonomistów i Menedżerów: problemy, innowacje, projekty, 53(3), 11–24. https://dx.doi.org/10.5604/01.3001.0013.5242 Google Scholar
Havlicek, L. L., Peterson, N. L. (1977). Effect of the violation of assumptions upon significance levels of the Pearson r. Psychological Bulletin, 84(2), 373–377. https://doi.org/10.1037/0033-2909.84.2.373 Google Scholar
Ikemizu, M., Hosoda, T. (2024). A study of the effect of age on employee engagement. IIAI Letters on Business and Decision Science, 4(1). https://doi.org/10.52731/lbds.v004.249 Google Scholar
Jaakson, K., Dedova, M. (2023). Do (gendered) ageism and ethnic minorities explain workplace bullying? International Journal of Manpower, 44(9), 199–215. https://doi.org/10.1108/IJM-10-2022-0492 Google Scholar
Kukla, D., Nowacka, M. (2019). Charakterystyka podejścia do pracy przedstawicieli pokolenia Z – praca w systemie wartości młodych. Cz.1. Polish Journal of Continuing Education, 3, 120–130. Google Scholar
Lewicka, D. (2017). Przywiązanie organizacyjne w zróżnicowanych pokoleniowo grupach pracowników. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, 3–4(116–177), 67–87. Google Scholar
Liang, L. H., Nishioka, M., Evans, R., Brown, D. J., Shen, W., Lian, H. (2022). Unbalanced, unfair, unhappy, or unable? Theoretical integration of multiple processes underlying the leader mistreatment-employee CWB relationship with meta-analytic methods. Journal of Leadership & Organizational Studies, 29(1), 33–72. https://doi.org/10.1177/15480518211066074 Google Scholar
Litwin, J., Białas, S. (2021). Podmiotowe uwarunkowania występowania zachowań kontrproduktywnych wśród pracowników przemysłu stoczniowego w Polsce. Przegląd Organizacji, 8(979), 28–36. https://doi.org/10.33141/po.2021.08.04 Google Scholar
Luong, T. H., Ha, M. H. (2023). Workplace bullying and counterproductive work behavior: The mediation role of emotional labor. Journal of System and Management Science, 13(4), 583–600. https://doi.org/10.33168/JSMS.2023.0435 Google Scholar
Matthiesen, S. B., Einarsen, S. (2010). Bullying in the workplace: definition, prevalence, antecedents, and consequences. International Journal of Organizational Theory and Behavior, 13(2), 202–248. https://doi.org/10.1108/IJOTB-13-02-2010-B004 Google Scholar
Messyasz, K. (2021). Pokolenie Z na rynku pracy – strukturalne uwarunkowania i oczekiwania. Acta Universitatis Ldziensis, 76, 97–114. https://doi.org/10.18778/0208-600X.76.06 Google Scholar
Mikuła, B. (red.). (2015). Współczesne tendencje w zachowaniach organizacyjnych. Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie. Google Scholar
Ng, T. W. H., Feldman, D. C. (2008). The relationship of age to ten dimensions of job performance. The Journal of Applied Psychology, 93(2), 392–423. https://doi.org/10.1037/0021-9010.93.2.392 Google Scholar
Nowak, D., Nikolov, E., Wiśniewska, J. (2025). Generation’s Z approach to searching for and performing work. Krakov Review of Economics and Management. Zeszyty Naukowe Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, 1(1007), 171–188. https://doi.org/10.15678/krem.18632 Google Scholar
Organ, D. W. (1997). Organizational citizenship behavior: It’s construct clean-up time. Human Performance, 10(2), 85–97. https://doi.org/10.1207/s15327043hup1002_2 Google Scholar
Paliga, M., Kożusznik, B., Pollak, A., Smorczewska, A., Adamek, D. (2015). Wiek jako przesłanka zachowań wspierających efektywność organizacji. Społeczeństwo i Edukacja. Międzynarodowe Studia Humanistyczne, 17(2), 45–54. Google Scholar
Pletzer, J. J., Oostrom, J. K., Voelpel, S. C. (2023). Age and workplace deviance: A meta-analytic test and a trait-based examination of why older employees engage in less workplace deviance. Work, Aging and Retirement, 9(2), 153–168. https://doi.org/10.1093/workar/waab033 Google Scholar
Pletzer, J. L. (2021). Why older employees engage in less counterproductive work behavior and in more organizational citizenship behavior: Examining the role of the HEXACO personality traits. Personality and Individual Differences, 173(1), artykuł 110550. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110550 Google Scholar
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Paine, J. B., Bachrach, D. G. (2000). Organizational citizenship behaviors: A critical review of the theoretical and empirical literature and suggestions for future research. Journal of Management, 26(3), 513–563. https://doi.org/10.1016/S0149-2063(00)00047-7 Google Scholar
Qiu, A., Li, Z., Choi, M., Kim, H. E. (2025). Abusive supervision and counterproductive work behaviors under generational differences: A chain mediation model between perception of organizational politics and defensive silence. Frontiers in Psychology, 16, artykuł 1657730. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1657730 Google Scholar
Robinson, S. L., Bennett, R. J. (1995). A typology of deviant workplace behaviors: A multidimensional scaling study. The Academy of Management Journal, 38(2), 555–572. https://doi.org/10.2307/256693 Google Scholar
Roh, E. Y., Tarasi, C., Popa, E. (2022). I want to get even before I quit. Bullying, counterproductive work behavior, and turnover intention among kitchen professionals. Journal of Human Resources in Hospitality & Tourism, 22(1), 71–96. https://doi.org/10.1080/15332845.2023.2126957 Google Scholar
Sackett, P. R, Berry, C. M., Wiemann, S. A., Laczo, R. M. (2006). Citizenship and counterproductive behavior: Clarifying relations between the two domains. Human Performance, 19(4), 441–464. https://doi.org/10.1207/s15327043hup1904_7 Google Scholar
Singh, A. K., Singh, A. P. (2010). Career stage and organizational citizenship behaviour among Indian managers. Journal of the Indian Academy of Applied Psychology, 36(2), 268–275. https://doi.org/10.13140/2.1.2392.1280 Google Scholar
Stevens, J. P. (2009). Applied Multivariate Statistics for the Social Sciences (wyd. 5). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203843130 Google Scholar
Szwiec, P. (2022). Zachowania obywatelskie w organizacji; istota, rodzaje, determinanty, skutki. Marketing i Rynek, 4, 31–40. https://dx.doi.org/10.33226/1231-7853.2022.4.4 Google Scholar
Tam, H. L., Ha, M. N. (2023). Workplace bullying and counterproductive work behavior: The mediation role of emotional labor. Journal of System and Management Sciences, 13(4), 583–600. https://doi.org/10.33168/JSMS.2023.0435 Google Scholar
Tittenbrun, J. (1981). Teoria wymiany społecznej George’a C. Homansa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 43(2), 187–203. Wydział Prawa i Administracji UAM. Google Scholar
Twenge, J. M. (2010). A review of the empirical evidence on generational differences in work attitudes. Journal of Business and Psychology, 25, 201–210. https://doi.org/10.1007/s10869-010-9165-6 Google Scholar
Twenge, J. M. (2024). Pokolenia. Wydawnictwo Smak Słowa. Google Scholar
Twenge, J. M., Campbell, S. M. (2008). Generational differences in psychological traits and their impact on the workplace. Journal of Managerial Psychology, 23(8), 862–877. https://doi.org/10.1108/02683940810904367 Google Scholar
Twenge, J. M., Campbell, S. M., Hoffman, B. R., Lance, C. E. (2010). Generational differences in work values: Leisure and extrinsic values increasing, social and intrinsic values decreasing. Journal of Management, 36(5), 1117–1142. https://doi.org/10.1177/01492063093522 Google Scholar
Warszewska-Makuch, M. (2007). Polska adaptacja kwestionariusza NAQ do pomiaru mobbingu. Bezpieczeństwo Pracy. Nauka i Praktyka, 12, 16–19 Google Scholar
Akademia Ateneum w Gdańsku, Wydział Nauk Społecznych
https://orcid.org/0000-0002-5758-7768
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
