Konserwatyzm kulturowy a wizerunek kobiet i mężczyzn wracających na rynek pracy z urlopu rodzicielskiego
Krzysztof Kruszewski
Uniwersytet SWPShttps://orcid.org/0009-0008-4971-5505
Magdalena Gąsiorowska
Uniwersytet SWPShttps://orcid.org/0000-0003-3798-9265
Zuzanna Mikosza
Uniwersytet SWPShttps://orcid.org/0009-0007-4333-4165
Abstrakt
Cel: Celem badania było określenie, w jaki sposób decyzja o skorzystaniu lub rezygnacji z urlopu rodzicielskiego wpływa na społeczne postrzeganie kobiet i mężczyzn wracających do pracy po narodzinach dziecka oraz czy poziom konserwatyzmu kulturowego różnicuje te oceny. Odwołując się do teorii ról społecznych i zgodności ról, analizowano różnice w postrzeganym egoizmie, antyspołeczności i sprawczości.
Metoda: W badaniu wzięło udział 138 osób, losowo przydzielonych do jednej z czterech grup różniących się płcią opisywanej postaci i jej decyzją dotyczącą urlopu rodzicielskiego. Uczestnicy oceniali przedstawione osoby za pomocą skal przymiotnikowych oraz wypełniali miarę konserwatyzmu kulturowego.
Wyniki: Kobiety rezygnujące z urlopu rodzicielskiego oceniano jako bardziej egoistyczne i antyspołeczne niż kobiety korzystające z urlopu. Wyższy poziom konserwatyzmu kulturowego wiązał się z wyższą oceną antyspołeczności kobiet rezygnujących z urlopu, natomiast w przypadku egoizmu odnotowano tendencję statystyczną zgodną z tym kierunkiem. Ojcowie rezygnujący z urlopu byli oceniani mniej korzystnie niż ojcowie z niego korzystający. W odniesieniu do ich egoizmu odnotowano tendencję wskazującą, że niższy poziom konserwatyzmu kulturowego wiązał się z surowszą oceną. Dodatkowo kobiety rezygnujące z urlopu postrzegano jako bardziej sprawcze niż mężczyzn podejmujących tę samą decyzję.
Konkluzja: Wyniki podkreślają znaczenie ról płciowych i orientacji światopoglądowych w kształtowaniu społecznych ocen decyzji rodzicielskich. Mogą stanowić ważny punkt odniesienia dla polityk organizacyjnych i rozwiązań promujących równy podział obowiązków opiekuńczych w miejscu pracy.
Słowa kluczowe:
role płciowe, konserwatyzm, urlop rodzicielski, teoria ról społecznych, teoria zgodności rólBibliografia
Avendano, M., Berkman, L. F., Brugiavini, A., Pasini, G. (2015). The long-run effect of maternity leave benefits on mental health: Evidence from European countries. Social Science & Medicine, 132, 45–53. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2015.02.037 Google Scholar
Brescoll, V. L., Uhlmann, E. L. (2005). Attitudes toward traditional and nontraditional parents. Psychology of Women Quarterly, 29(4), 436–445. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2005.00244.x Google Scholar
Cardenas, S. I., Corbisiero, M. F., Morris, A. R., Saxbe, D. E. (2021). Associations between paid paternity leave and parental mental health across the transition to parenthood: Evidence from a repeated-measure study of first-time parents in California. Journal of Child and Family Studies, 30(12), 3080–3094. https://doi.org/10.1007/s10826-021-02139-3 Google Scholar
Czarnek, G., Dragon, P., Szwed, P., Wojciszke, B. (2017). Kwestionariusz przekonań politycznych: własności psychometryczne. Psychologia Społeczna, 12(2), 205–222. https://doi.org/10.7366/1896180020174108 Google Scholar
Diekman, A. B., Goodfriend, W. (2006). Rolling with the changes: A role congruity perspective on gender norms. Psychology of Women Quarterly, 30(4), 369–383. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.2006.00312.x Google Scholar
Duvander, A. Z., Jans, A. C. (2009). Consequences of father’s parental leave use: Evidence from Sweden. Finnish Yearbook of Population Research, 44, 49–62. https://doi.org/10.23979/fypr.45044 Google Scholar
Eagly, A. H., Wood, W. (2012). Social role theory. W: P. A. M. Van Lange, A. W. Kruglanski i E. T. Higgins (red.), Handbook of theories of social psychology (t. 2, s. 458–476). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781446249222.n49 Google Scholar
Eagly, A. H., Wood, W. (2016). Social role theory of sex differences. W: N. A. Naples, R. C. Hoogland, M. Wickramasinghe i W. C. A. Wong (red.), The Wiley Blackwell encyclopedia of gender and sexuality studies (s. 1–3). Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781118663219.wbegss183 Google Scholar
Eagly, A. H., Wood, W., Diekman, A. B. (2012). Social role theory of sex differences and similarities: A current appraisal. W: T. Eckes i H. M. Trautner (red.), The developmental social psychology of gender (s. 123–174). Psychology Press. Google Scholar
Główny Urząd Statystyczny. (2024, 26 sierpnia). Pracujący, bezrobotni i bierni zawodowo (wyniki wstępne BAEL) – 2 kwartał 2024 roku. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wg-bael/pracujacy-bezrobotni-i-bierni-zawodowo-wyniki-wstepne-bael-2-kwartal-2024-roku%2C12%2C61.html Google Scholar
Heilman, M. E., Okimoto, T. G. (2008). Motherhood: A potential source of bias in employment decisions. Journal of Applied Psychology, 93(1), 189–198. https://doi.org/10.1037/0021-9010.93.1.189 Google Scholar
Heilman, M. E., Wallen, A. S., Fuchs, D., Tamkins, M. M. (2004). Penalties for success: Reactions to women who succeed at male gender-typed tasks. Journal of Applied Psychology, 89(3), 416–427. https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.3.416 Google Scholar
Huerta, M. C., Adema, W., Baxter, J., Han, W.-J., Lausten, M., Lee, R., Waldfogel, J. (2014). Fathers’ leave and fathers’ involvement: Evidence from four OECD countries. European Journal of Social Security, 16(4), 308–346. https://doi.org/10.1177/138826271401600403 Google Scholar
International Labour Organization. (2024). The impact of care responsibilities on women’s labour force participation. https://www.ilo.org/sites/default/files/2024-10/GEDI-STAT%20brief_formatted_28.10.24_final.pdf Google Scholar
Janoff-Bulman, R. (2009). To provide or protect: Motivational bases of political liberalism and conservatism. Psychological Inquiry, 20(2–3), 120–128. https://doi.org/10.1080/10478400903028581 Google Scholar
Lalive, R., Schlosser, A., Steinhauer, A., Zweimüller, J. (2014). Parental leave and mothers’ careers: The relative importance of job protection and cash benefits. Review of Economic Studies, 81(1), 219–265. https://doi.org/10.1093/restud/rdt028 Google Scholar
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2018). Urlopy dla rodziców. https://www.gov.pl/web/rodzina/urlopy-dla-rodzicow Google Scholar
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2023a). Urlop macierzyński. https://www.gov.pl/web/rodzina/urlop-macierzynski Google Scholar
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2023b). Urlop rodzicielski. https://www.gov.pl/web/rodzina/urlop-rodzicielski Google Scholar
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. (2024). Urlop ojcowski. https://www.gov.pl/web/rodzina/urlop-ojcowski Google Scholar
OECD. (2023). SIGI 2023 global report: Gender equality in times of crisis. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4607b7c7-en Google Scholar
OECD. (2025). Gender equality in a changing world. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e808086f-en Google Scholar
O’Hara, M. W., Swain, A. M. (1996). Rates and risk of postpartum depression—A meta-analysis. International Review of Psychiatry, 8(1), 37–54. https://doi.org/10.3109/09540269609037816 Google Scholar
Pracuj.pl. (2018). Rodzice w pracy. Życie na pełen etat. https://odpowiedzialnybiznes.pl/wp-content/uploads/2018/05/Rodzice_w_pracy_%C5%BBycie_na_pe%C5%82ny_etat_-_Raport_Pracuj_pl.pdf Google Scholar
Sokol, B. W., Hammond, S. I., Kuebli, J., Sweetman, L. (2015). The development of agency. W: W. F. Overton, P. C. M. Molenaar i R. M. Lerner (red.), Handbook of child psychology and developmental science: Theory and method (wyd. 7, s. 284–322). John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781118963418.childpsy108 Google Scholar
Solomon, C. R. (2014). “I feel like a rock star”: Fatherhood for stay-at-home fathers. Fathering, 12(1), 52–70. https://doi.org/10.3149/fth.1201.52 Google Scholar
Staehelin, K., Bertea, P. C., Stutz, E. Z. (2007). Length of maternity leave and health of mother and child – A review. International Journal of Public Health, 52(4), 202–209. https://doi.org/10.1007/s00038-007-5122-1 Google Scholar
Tanaka, S. (2005). Parental leave and child health across OECD countries. The Economic Journal, 115(501), F7–F28. https://doi.org/10.1111/j.0013-0133.2005.00970.x Google Scholar
Van Hiel, A., Mervielde, I. (2004). Openness to experience and boundaries in the mind: Relationships with cultural and economic conservative beliefs. Journal of Personality, 72(4), 659–686. https://doi.org/10.1111/j.0022-3506.2004.00276.x Google Scholar
Virenque, L., Mossio, M. (2024). What is agency? A view from autonomy theory. Biological Theory, 19(1), 11–15. https://doi.org/10.1007/s13752-023-00441-5 Google Scholar
Włodarczyk, J. (2014). Być tatą. Wyniki badania polskich ojców. Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 13(3), 94–138. Google Scholar
Wojciszke, B. (2012). Psychologia społeczna. Wydawnictwo Naukowe Scholar. Google Scholar
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
