Szesnasto- i siedemnastowieczne wyobrażenia snu wiecznego na przykładzie kaplicy grobowej biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego w Pułtusku i nagrobków rodziny Kryskich w Drobinie

Paulina Biernacka

doi:10.31648/ep.11726

Opublikowane: 2025-09-09

Nr XXVI/1 (2025)

Szesnasto- i siedemnastowieczne wyobrażenia snu wiecznego na przykładzie kaplicy grobowej biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego w Pułtusku i nagrobków rodziny Kryskich w Drobinie

Paulina Biernacka

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.11726

Abstrakt

Wzniesione w latach 1553–1554 pułtuskie mauzoleum biskupa przedstawia niezwykły obraz snu opracowanego przez fundatora, gdzie punktem wyjścia rozważań jest budząca się ze snu postać zmarłego oczekująca na zmartwychwstanie. Wnętrze kaplicy stanowi triumf prawdziwej wiary, jednak kilka istotnych elementów dekoracji wskazuje na sprawne balansowanie między sprawami duchowymi a świeckimi. Całkiem odmienne wyobrażenie o śnie wiecznym prezentują nagrobki rodu Kryskich. Artykuł przedstawia zatem dwie różne koncepcje snu wiecznego – pełnego wiary, nadziei oraz politycznych akcentów snu płockiego duchownego, a także wizję snu ambitnego rodu na Mazowszu na przełomie XVI/XVII w. Jednocześnie autorka artykułu próbuje zinterpretować wybrane elementy polichromii kaplicy biskupa Noskowskiego w kontekście jego światopoglądu oraz ówczesnych wydarzeń politycznych.

Słowa kluczowe:

biskup płocki, Noskowski, Pułtusk, Drobin, nagrobek, Kryscy, Mazowsze

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Biernacka, P. (2025). Szesnasto- i siedemnastowieczne wyobrażenia snu wiecznego na przykładzie kaplicy grobowej biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego w Pułtusku i nagrobków rodziny Kryskich w Drobinie. Echa Przeszłości, (XXVI/1), 11–24. https://doi.org/10.31648/ep.11726

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Fischinger A., Santi Gucci. Architekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku, Kraków 1969.
Google Scholar

Grzęda M., Uwagi o sensie ideowym figury nagrobnej Zygmunta I Starego, w: Śmierć, pogrzeb i upamiętnienie władców w dawnej Polsce, pod red. H. Rajfur, P. Szwedo, B. Świadek, M. Walczaka, P. Węcowskiego, Warszawa 2020.
Crossref
Google Scholar

Hajduk O. M., Medycejska Florencja w Drobinie – zespół nagrobków Kryskich, w: Poza Warszawą. Arcydzieła plastyki dawnej XII-XVIII wieku w świątyniach i rezydencjach Mazowsza, pod red. M. Wardzyńskiego, Warszawa 2018.
Google Scholar

Hajduk O. M., Między sacrum a profanum. Rola i znaczenie rzeźby nagrobnej w dobie renesansu – przyczynek do dalszych badań, „Architecturae et Artibus” t. 9, nr 1 (31), Białystok 2017.
Google Scholar

Hajduk O. M., Nagrobek Pawła, Anny i Wojciecha Kryskich w Drobinie. Problematyka translokacji i rekonstrukcji pierwotnej koncepcji dzieła, „Biuletyn Historii Sztuki”, R. 78, nr 3, Warszawa 2016.
Google Scholar

Hajduk O. M., Rzeźba nagrobna na Mazowszu w XVI wieku, Warszawa 2021.
Google Scholar

Hani J., Symbolika świątyni chrześcijańskiej, Kraków 1994.
Google Scholar

Jesionowska I., Tyszka P., Dwa nagrobki w Drobinie – dzieło mistrza i jego naśladowców, „Spotkania z zabytkami” t. 34, nr 7-8 (281-282), Warszawa 2010.
Google Scholar

Katalog Zabytków Sztuki, Pułtusk i okolice, t. 10, z. 20, pod red. M. Omilanowskiej, J. Sito, Warszawa 1999.
Google Scholar

Kozakiewiczowa H., Nagrobki Kryskich w Drobinie k. Płocka, „Biuletyn Historii Sztuki”, R. 18, nr 1, Warszawa 1956.
Google Scholar

Lolo R., Miasta mazowieckie XVI-XVIII wieku. Szkice i studia, Warszawa 2021.
Google Scholar

Lolo R., Rys historyczny gminy Karniewo od średniowiecza po koniec XIX wieku, w: Historia ze wspomnień utkana… O dawnej codzienności, dziedzictwie kulturowym mieszkańców gminy Karniewo, t. 1, red. B. Józefów-Czerwińska, R. Lolo, Pułtusk 2021.
Google Scholar

Łoziński J. Z., Program pułtuskiej kaplicy biskupa Noskowskiego, „Biuletyn Historii Sztuki”, R. 32, nr 3-4, Warszawa 1970.
Google Scholar

Maciszewski J., Kryski Feliks vel Szczęsny z Drobnina (Drobina) h. Prawdzic (1562-1618), „Polski Słownik Biograficzny”, t. 15, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Google Scholar

Massone G., Piotr Apostoł, święty, w: Nowy leksykon sztuki chrześcijańskiej, pod red. L. Castelfranchi, M. A. Crippa, Kielce 2013.
Google Scholar

Miłobędzki A., Prowincja i wielki świat. Kościoły mazowieckie XVI w., w: Bazylika pułtuska. 550 lat świątyni i Kapituły Pułtuskiej, pod red. W. Koska, A. Wołosza, Pułtusk-Płock 2000.
Google Scholar

Mikocka-Rachubowa K., Renesansowe nagrobki w Płocku i okolicach, „Mazowsze” t. 6, 1995.
Google Scholar

Puciata M., Malowidła ścienne w pułtuskiej kaplicy biskupa Andrzeja Noskowskiego, „Rocznik Muzeum Mazowieckiego w Płocku”, t. 6, Płock 1974.
Google Scholar

Przyboś A., Kryski Stanisław h. Prawdzic (zm. ok. poł. XVII w.), „Polski Słownik Biograficzny”, t. 15, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Google Scholar

Przyboś A., Kryski Wojciech h. Prawdzic (zm. 1616), „Polski Słownik Biograficzny”, t. 15, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Google Scholar

Ruszczycówna J., Obraz Opłakiwania z kolegiaty w Pułtusku, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie”, t. 8, Warszawa 1964.
Google Scholar

Wardzyński M., Sztuka nowożytna na Mazowszu. Zarys problematyki, w: Dzieje Mazowsza: lata 1527-1794, t. 2, pod red. J. Tyszkiewicza, Pułtusk 2015.
Google Scholar

Wołosz A. K. A., Architektura i sztuka w Pułtusku – od średniowiecza do czasów staropolskich, w: Dzieje Pułtuska do 1795 roku, t. 1, pod red. H. Samsonowicza, R. Lolo, Pułtusk 2016.
Google Scholar

Wołosz A. K. A., Dzieje budowlane i architektura pułtuskiej kolegiaty, w: Bazylika pułtuska. 550 lat świątyni i Kapituły Pułtuskiej, pod red. W. Koska, A. Wołosza, Pułtusk-Płock 2000.
Google Scholar

Żelewski R., Kryski Stanisław h. Prawdzic (ok. 1536-1595), „Polski Słownik Biograficzny”, t. 15, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Google Scholar

Żelewski R., Kryski Wojciech h. Prawdzic (ok. 1530-1562), „Polski Słownik Biograficzny”, t. 15, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
Google Scholar