Administracja wyznaniowa wobec mniejszościowych związków wyznaniowych w województwie elbląskim w latach 70. i 80. XX w.

Andrzej B. Krupa

doi:10.31648/ep.12158

Opublikowane: 2025-12-15

Nr XXVI/2 (2025)

Administracja wyznaniowa wobec mniejszościowych związków wyznaniowych w województwie elbląskim w latach 70. i 80. XX w.

Andrzej B. Krupa

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.12158

Abstrakt

Mniejszościowe Kościoły i związki wyznaniowe liczyły w latach 70. i 80. XX w. niecałe 0,5% mieszkańców województwa elbląskiego. Kierownictwo niekatolickich wspólnot religijnych nie czyniło trudności władzom państwowym w sprawowaniu stałego nadzoru nad ich działalnością. Duchowni mniejszościowych wspólnot religijnych utrzymywali zaś stałe kontakty z administracją wyznaniową. Mimo pomocy materialnej państwa mniejszościowe związki wyznaniowe w województwie elbląskim nie odegrały poważniejszej roli w ograniczeniu wpływów Kościoła katolickiego.

Słowa kluczowe:

polityka wyznaniowa, administracja wyznaniowa, mniejszości wyznaniowe, Polska Ludowa, województwo elbląskie

Inne teksty tego samego autora

Andrzej B. Krupa, Cyganie w Cyganku, czyli administracja państwowa wobec greckokatolickiej placówki duszpasterskiej w powiecie nowodworskim w województwie gdańskim w latach 1952–1956 , Echa Przeszłości: Nr XXV/2 (2024)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Krupa, A. B. (2025). Administracja wyznaniowa wobec mniejszościowych związków wyznaniowych w województwie elbląskim w latach 70. i 80. XX w. Echa Przeszłości, (XXVI/2), 263–278. https://doi.org/10.31648/ep.12158

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Archiwalia
Google Scholar

Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 101/8, 128/55, 131/340, 131/348, 132/188, 132/210.
Google Scholar

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Białymstoku, sygn. 10/1.
Google Scholar

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 929/95; Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Gdańsku, sygn. 0065/1.
Google Scholar

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, sygn. 003322/1, 2912/1.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Gdańsku, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Elblągu, sygn. 1356, 1358, 1359, 1363; Urząd Wojewódzki w Elblągu, sygn. 650.
Google Scholar

Akty prawne
Google Scholar

Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 8 grudnia 1981 r. w sprawie wynagradzania osób z tytułu organizowania i prowadzenia zajęć w punktach katechetycznych, Dziennik Urzędowy Ministra Oświaty z 1981 r., nr 13, poz. 92.
Google Scholar

AAN, UdSW, 128/55, Informacja o sytuacji wyznaniowej na terenie województwa elbląskiego oraz o pracy Wydziału do Spraw Wyznań Urzędu Wojewódzkiego w Elblągu obejmująca okres lat 1978–1984, [b.d.], k. 33.
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Białecki K., Kościół narodowy w Polsce w latach 1944–1965, Poznań 2003.
Google Scholar

Budniak J., Kałużny T., Kijas Z.J., Duchowe aspekty polskiej ekumenii, [w:] Encyklopedia ekumeni-zmu w Polsce (1964–2004), red. J. Budniak i in., Kraków 2016.
Crossref
Google Scholar

Dudra S., Kościół prawosławny na Ziemiach Zachodnich i Północnych Polski po II wojnie światowej, Zielona Góra 2004.
Google Scholar

Dudra S., Kościół prawosławny na Ziemiach Zachodnich i Północnych Polski po II wojnie światowej, [w:] Ziemie Zachodnie – historia i perspektywy, red. W. Kucharski, G. Strauchold, Wrocław 2011.
Google Scholar

Dudra S., Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny w obszarze polityki wyznaniowej oraz polityki narodowościowej Polski Ludowej i III Rzeczypospolitej, Warszawa 2019.
Google Scholar

Józefczyk M., Elbląg i okolice 1937–1956. Chrześcijaństwo w tyglu dwu totalitaryzmów, Elbląg 1998.
Google Scholar

Kopiczko A., Kościół polskokatolicki na Warmii, Mazurach i Powiślu po II wojnie światowej, [w:] Bi¬skup Franciszek Hodur (1866–1953). Życie, dokonania, znaczenie. Materiały seminarium nauko¬wego, Olsztyn, 1–2 III 2000, red. J. Jezierski, Olsztyn 2001.
Google Scholar

Kopiczko A., Kościół warmiński a polityka wyznaniowa po II wojnie światowej, Olsztyn 1996.
Google Scholar

Krupa A.B., Cyganie w Cyganku, czyli administracja państwowa wobec greckokatolickiej placówki duszpasterskiej w powiecie nowodworskim w województwie gdańskim w latach 1952–1956, „Echa Przeszłości” 2024, t. 25, nr 2.
Crossref
Google Scholar

Krupa A.B., Sytuacja wyznaniowa w województwie elbląskim w latach 1978–1984 w świetle sprawoz¬dania z wizytacji Wydziału do Spraw Wyznań w Elblągu z 1985 roku, „Studia Elbląskie” 2024, t. 25.
Google Scholar

Krupa A.B., Utworzenie Wydziału do Spraw Wyznań w Elblągu w 1975 roku, „Studia Ełckie” 2024, nr 3.
Google Scholar

Krzysztofiński M., Sychowicz K., W kręgu „Bizancjum”. Kościół prawosławny w Polsce po 1944 r., „Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944–1989” 2008, nr 1.
Google Scholar

Michalak R., Kościoły protestanckie i władze partyjno-państwowe w Polsce (1945–1956), Warszawa 2002.
Google Scholar

M.M., Zmarł ksiądz Kazimierz Motyka, „Rodzina” z 4 VI 1989, nr 23.
Google Scholar

Michalak R., Polityka wyznaniowa państwa polskiego wobec mniejszości religijnych w latach 1945– –1989, Zielona Góra 2014.
Google Scholar

Miłosz J., Działania Urzędu do spraw Wyznań wobec świadków Jehowy i związków badaczy Pisma Świętego w latach 1956–1975 – próby legalizacji i podporządkowania, [w:] Urząd do Spraw wy-znań. Struktury, działalność, ludzie, t. 3: Struktury wojewódzkie i wybrane aspekty działalności w latach 1950–1975, red. R. Łatka, Warszawa 2023.
Google Scholar

Miłosz J., Świadkowie Jehowy na ziemiach polskich – w XX wieku, „Język. Religia. Tożsamość” 2021, nr 2.
Google Scholar

Mironczuk J., Polityka państwa wobec Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Polsce (1947– –1989), Warszawa 2002.
Google Scholar

Sławiński W., Cele, taktyka i działania władz komunistycznych wobec chrześcijańskich mniejszości wyznaniowych w latach 1945–1956 w Polsce, [w:] Kościoły chrześcijańskie w systemach totali¬tarnych, red. J. Kłaczkow, W. Rozynkowski, Toruń 2012.
Google Scholar

Sławiński W., Ze studiów nad polityką wyznaniową w Polsce w latach 1947–1971 (Kościół Katolicki), t. 2, Toruń 2021.
Google Scholar

Sychowicz K., Administracja wyznaniowa w województwie białostockim i jej działania wobec Ko-ściołów i związków wyznaniowych 1957–1975, [w:] Urząd do Spraw wyznań. Struktury, działal-ność, ludzie, t. 3: Struktury wojewódzkie i wybrane aspekty działalności w latach 1950–1975, red. R. Łatka, Warszawa 2023.
Google Scholar

Sychowicz K., Kościół prawosławny a system komunistyczny w województwie białostockim (1956– –1981). Zarys wzajemnych relacji, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2021, t. 37, nr 1.
Google Scholar

Szczudłowski P., Luteranie na Pomorzu Gdańskim po 1945 roku, „Rocznik Gdański” 1996, z. 1.
Google Scholar

Śp. Biskup Tadeusz Majewski (1926–2002), „Rodzina” 2002, nr 8.
Google Scholar

Urban K., Kościół prawosławny w Polsce 1945–1970 (rys historyczny), Kraków 1996.
Google Scholar

Urban K., Kościół prawosławny w Polsce 1945–1970. Z zagadnień stabilizacji życia kościelnego, Kraków 1992.
Google Scholar

Urban K., Mniejszości religijne w Polsce 1945–1991 (zarys statystyczny), Kraków 1994.
Google Scholar

Wysoczański W., Status prawny Kościoła Polskokatolickiego, „Rodzina” 2007, nr 4.
Google Scholar

Zawiślak M., Fundusz Kościelny w latach 1950–1989, Lublin 2021.
Crossref
Google Scholar

Zawiślak M., Wydatki Funduszu Kościelnego w latach 1975–1989 na politykę wyznaniową realizowa¬ną przez Urząd do spraw Wyznań, [w:] Urząd do Spraw wyznań. Struktury – działalność – ludzie, t. 4, Struktury wojewódzkie i wybrane aspekty działalności w latach 1975–1990, red. R. Łatka, Warszawa 2024.
Google Scholar

Ziemiański R., Duszpasterstwo protestanckie na terenie obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945– –1999, „Studia Elbląskie” 2000. t. 2.
Google Scholar

Zmarli kapłani w 2011 r., „Rodzina” 2012, nr 2.
Google Scholar