Ethnos jako podstawa tożsamości kulturowej


Abstrakt

Identyfikacja z grupą etniczną lub narodową jest o tyle skomplikowanym zagadnieniem, że obejmuje szereg zjawisk decydujących o różnorodności kultur. Szczególnie istotny jest mechanizm oddzielający „swoich” od „obcych”, a więc konstytuujący wszelkie sfery aktywności, które z jednej strony są oczywistością kulturową, a z drugiej mogą być przyczyną wartościowania innych przez pryzmat tego, co jest możliwe do zaakceptowania. Stawiam tezę, że o tożsamości kulturowej decyduje ethnos, a dokładniej jego cztery elementy strukturalne : język, obyczaje, historia oraz religia. Stanowią one odrębne systemy, których porządek wynika z korelacji zachodzących na poziomie interpretacyjnym. Szczególnie ważna w tej strukturze jest religia, która zabarwia emocjonalnie pozostałe elementy wierzeniami w istnienie rzeczywistości pozaempirycznej, a sądy i przekonania obowiązujące w grupie etnicznej lub narodowej czyni podstawowymi dla ukonkretnienia tożsamości kulturowej.

Słowa kluczowe

ethnos; etos; uniwersalia kulturowe; odmienność kulturowa

Bauman Z. (1997), Glokalizacja, czyli komu globalizacja, a komu glokalizacja, „Studia Socjologiczne” 3 (146): 53-69.

Bauman Z. (2000), Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, PIW, Warszawa.

Berger P. L., Luckmann Th. (1983), Społeczne tworzenie rzeczywistości, przeł. i wstępem opatrzył J. Niżnik, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Borowiak A. (2004), Światopogląd postmodernistyczny a postulat tolerancji, [w:] Tolerancja i wielokulturowość. Wyzwania XXI wieku. A. Borowiak, P. Szarota (red.), Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „Academica”, Warszawa: 39-40.

Boski P., Jarymowicz M., Malewska-Peyre H. (1992), Tożsamość a odmienność kulturowa, Instytut Psychologii PAN, Warszawa.

Boski P. (1992), O byciu Polakiem w ojczyźnie i o zmianach tożsamości kulturowo-narodowej na obczyźnie, [w:] Tożsamość a odmienność kulturowa, Instytut Psychologii PAN, P. Boski, M. Jarymowicz, H. Malewska-Peyre (red.),Warszawa: 71-211.

Boski P. (2009), Kulturowe ramy zachowań społecznych. Podręcznik psychologii międzykulturowej, WN PWN, Warszawa.

Bystroń J. St.(1995), Megalomania narodowa, Książka i Wiedza, Warszawa.

Gołaszewska M. (1995), Poetyka duchowości, [ w:] Oblicza nowej duchowości, M. Gołaszewska (red.), Uniwersytet Jagielloński, Kraków: 207-213.

Kwaśniewski K. (1987), Tożsamość kulturowa, [w:] Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, Z. Staszczak (red.), PWN, Warszawa: 351-353.

Malewska-Peyre H. (1992), Ja wśród swoich i obcych, [w:] P. Boski, M. Jarymowicz, H. Malewska-Peyre, Tożsamość a odmienność kulturowa, Instytut Psychologii PAN, Warszawa: 15-64.

Mariański J. (2006), Sekularyzacja i desekularyzacja w nowoczesnym świecie, Wydawnictwo KUL, Lublin.

Mariański J. (2016), Megatrendy religijne w społeczeństwach ponowoczesnych. Studium socjologiczne, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Mariański J. (2017), Tożsamości religijne w społeczeństwie polskim. Studium socjologiczne, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Mielicka H. (2006), Antropologia świąt i świętowania, Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, Kielce.

Mielicka-Pawłowska H. (2017), Duchowość ponowoczesna. Studium z zakresu socjologii jakościowej, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Misztal B. (2000), Teoria socjologiczna a praktyka społeczna, Wydawnictwo Universitas, Kraków.

Nikitorowicz J. (2010), Grupy etniczne w wielokulturowym świecie, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.

Nowak J. (2008), Uwalnianie zbiorowej pamięci, [w:] Polska-Ukraina. Pogranicze kulturowe i etniczne, J. Kamocki, E. Berendt, M. Piotrowski, A. Spiss (red.), Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław: 13-30.

Omyła-Rudzka M. (2018), Stosunek do innych narodów. Komunikat z badań CBOS, nr 37/2018, URL = https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2018/K_037_18.PDF [dostęp z dnia 6.06.2018].

Ortner S.B. (2003), O symbolach kardynalnych, przeł. E. Klekot, [w:] Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, M. Kempy, E. Nowicka (red.), WN PWN, Warszawa: 106-116.

Robotycki Cz. (1980), Tradycja i obyczaj w środowisku wiejskim, Wydawnictwo PAN, Kraków 1980.

Robotycki Cz. (1998a), Ethos jako kategoria opisowa, [w:] Rozważania o tradycji i ethosie, J. Bardziej, J. Goćkowski (red.), Wydawnictwo Baran i Suszczyński, Kraków: 93-101.

Robotycki Cz. (1998b), Nie wszystko jest oczywiste, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998.

Roguska B. (2012), Społeczne postawy wobec wyznawców różnych religii, Komunikat z badań CBOS, nr BS/130/2012, URL = https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2012/K_130_128.PDF [dostęp z dnia 6.06.2018].

Roguska B. (2015), Katolik w życiu publicznym – potencjalne konflikty norm i wartości, [w:] Religijność i Kościół po śmierci Jana Pawła II, M. Grabowska (red.), Diagnozy i Opinie nr 31, CBOS, Warszawa: 128-134.

Sapire E. (1978), Kultura, język, osobowość. Wybrane eseje, przeł. B. Stanosz, R. Zimand, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Schils E. (1984), Tradycja, przeł. J. Szacki, [w:] Tradycja i nowoczesność, wybrali J. Kurczewska i J. Szacki, wstępem opatrzył J. Szacki, Czytelnik, Warszawa: 30-90.

Staszczak Z. (1987), Wzór kulturowy, w: Słownik etnologiczny. Terminy ogólne, Z. Staszczak (red.), PWN, Warszawa-Poznań: 372-374.

Stróżewski Wł. (1981), Istnienie i wartość, Wydawnictwo Znak, Kraków.

Turner V. W. (2004), Liminalność i communitas, przeł.Ewa Dżurak), [w:] Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje, M. Kempny, E. Nowicka (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa: 240-266.

Turner V.W. (2006), Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, przeł. A. Szyjewski, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

Whorf B.L. (1982), Język, myśl i rzeczywistość,przeł. T. Hołówka, PIW, Warszawa.

Zaręba S. (2012), Religijność młodzieży w środowisku zurbanizowanym, Oficyna Pobitno, Warszawa – Rzeszów.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-20


Mielicka-Pawłowska, H. (2018). Ethnos jako podstawa tożsamości kulturowej. Humanistyka I Przyrodoznawstwo, (24), 193-209. https://doi.org/10.31648/hip.2604

Halina Mielicka-Pawłowska  halina.mielicka-pawlowska@ujk.edu.pl
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Wydział Pedagogiczny i Artystyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0002-5986-0545




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.

Teksty zaproponowane do "Humanistyki i Przyrodoznawstwa" nie powinny być nigdzie wcześniej publikowane. Wraz z przesłaniem tekstu redakcji Autor akceptuje, że w momencie zakwalifikowania tekstu do publikacji nasze czasopismo będzie stosowało licencję the Creative Commons Attribution (CC BY-NC). Na podstawie tej licencji autorzy zgadzają się, że ich prace mogą być zgodnie z prawem ponownie wykorzystywane do jakichkolwiek celów, za wyjątkiem celów komercyjnych, bez konieczności uzyskania uprzedniej zgody ze strony autora lub wydawcy. Każdy może prace te czytać, pobierać, kopiować, drukować, rozpowszechniać oraz przetwarzać, pod warunkiem poprawnego oznaczenia autorstwa oraz oryginalnego miejsca publikacji. Autorzy zachowują prawa autorskie do swoich utworów bez żadnych innych ograniczeń. Pełna informacja na temat licencji CC BY-NC

Oświadczenie autora do pobrania