Wyrażenia przyimkowe jako modne wykładniki relatywizacji
Abstrakt
W artykule wykorzystane zostały narzędzia i metody semantyki strukturalistycznej. Dotyczy on modnych, choć nierzadko budzących wątpliwości poprawnościowe zastosowań wyrażeń przyimkowych w rodzaju: na gruncie, w obszarze, na odcinku, w optyce, w trybie czy w temacie. Wyrażenia te mają liczne akceptowalne i nieakceptowalne potwierdzenia w korpusach współczesnej polszczyzny. Autorka stara się udzielić odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego frazy wskazanego typu są tak chętnie używane, jakie miejsce zajmują w języku i jaką funkcję mają do spełnienia w strukturze informacyjnej wypowiedzi. Od szczegółowych obserwacji empirycznych, opartych na przykładach zaczerpniętych z Narodowego Korpusu Języka Polskiego i zasobów internetowych, przechodzi się w opracowaniu do uogólnień teoretycznych związanych przede wszystkim ze sprawą usytuowania badanych fraz przyimkowych w strukturze tematyczno-rematycznej wypowiedzi. Służą one relatywizacji, a ściślej biorąc, wskazaniu, w jakim aspekcie charakteryzowany jest temat danego zdania. Przynależą więc do kategorii wyrażeń, które są w języku konieczne. Te, które się zleksykalizowały, powinny znaleźć należne im miejsce w słownikach języka polskiego.
Słowa kluczowe:
semantyka, struktura informacyjna wypowiedzi, relatywizacja, frazy przyimkowe, jednostki leksykalneBibliografia
Bałabaniak D., Mitrenga B. (2015): Polskie intensyfikatory w ujęciu diachronicznym. Katowice. Google Scholar
Běličova-Křížková H. (1980): K adverbiálnimu určeni zřetele v ruštiné a v češtiné. „Československá Rusistika” XXV/4, s. 149–155. Google Scholar
Bogusławski A. (1977): Problems of Thematic-Rhematic Structure of Sentences. Warszawa. Google Scholar
Bogusławski A. (1978): Towards an operational grammar. „Studia Semiotyczne” VIII, s. 29–90. [Preliminaria gramatyki operacyjnej. Tłum. R. Gozdawa-Gołębiowski. „Polonica” 1989, XIII, s. 163–223].
Crossref
Google Scholar
Bogusławski A. (1999): Inherently thematic or rhematic units of language. [W:] Travaux du Cercle linguistique de Prague III. Red. E. Hajičová, T. Hoskovec, O. Leška, P. Sgall, Z. Skoumalová. Amsterdam, s. 211–224.
Crossref
Google Scholar
Danielewiczowa M. (2021): Aspekt tematyczny w informacyjnej strukturze wypowiedzi. Rozszerzanie i integracja wiedzy. Warszawa.
Crossref
Google Scholar
Danielewiczowa M. (2021a): Tematičeskij aspekt vyskazyvaniâ i ego pokazateli v pol’skom âzyke. „Slavia časopis pro slovanskou filologii” XC, z. 2, s. 129–137. Google Scholar
Danielewiczowa M. (2025): Względem, wobec, w stosunku do… – polskie operatory relatywizacji. [W:] Synsémantické slovní druhy ve slovanských jazycích. Red. K. Skvarska. Praha, s. 115–128. Google Scholar
Grzegorczykowa R. (1975): Funkcje semantyczne i składniowe polskich przysłówków. Wrocław. Google Scholar
Grochowski M. (1985): Jednostki leksykalne w funkcji tematyzatorów zdań. „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Filologia Polska” XXVII, s. 27–38. Google Scholar
Hentschel G., Anders S. (2006): O składni i semantyce polskiej frazy z jako i z uzupełnieniem rzeczownikowym w porównaniu z niemiecką frazą z als. [W:] Od fonemu do tekstu. Prace dedykowane Romanowi Laskowskiemu. Red. I. Bobrowski, K. Kowalik. Kraków, s. 223–238. Google Scholar
```Jadacka W. (2004): Okolicznik punktu widzenia? [W:] La linguistique romane en Pologne millésime 2004. Red. B. Bogacki, T. Giermak-Zielińska. Warszawa, s. 181–188. Google Scholar
Karolczuk A. (2000): Status gramatyczny jako. [W:] Język polski: współczesność, historia 1. Red. W. Książek-Bryłowa, H. Duda. Lublin, s. 61–68. Google Scholar
Kleszczowa K. (2005): Przestrzeń semantyczna kategorii „zupełności”. [W:] Ogród nauk filologicznych. Księga Jubileuszowa poświęcona Profesorowi Stanisławowi Kochmanowi. Red. M. Balowski, W. Chlebda. Opole, s. 293–301. Google Scholar
Kosek I. (2001): Z zagadnień leksykalizacji i derywacji: wyrażenia z segmentem na. „Prace Językoznawcze” III, s. 77–86. Google Scholar
Krążyńska Z. (2000): Staropolskie konstrukcje z przyimkami. Część I, [na + acc., w + acc., k(u) + dat., do + gen.]. Poznań. Google Scholar
Rogowska M. (1981): Funkcje gramatyczne słowa jako. „Polonica” VII, s. 161–175. Google Scholar
Sulich A. (2009): Tematyzatory polskie. Jednostki wyznaczające strukturę tematyczną wypowiedzi. Warszawa. Google Scholar
Wajszczuk J. (1997): System znaczeń w obszarze spójników polskich. Warszawa. Google Scholar
Werner K. (2010): Aspektualizm w filozoficznych podstawach kognitywistyki. „Zagadnienia Naukoznawstwa” I(183), s. 111–120. Google Scholar
Werner K. (2014): Aspectual shape: presentational approach. „Axiomathes” XXIV(4), s. 427–440.
Crossref
Google Scholar
Werner K. (2019): The little word “as”. On making contexts and aspects explicit. „Axiomathes” XXX, s. 69–90.
Crossref
Google Scholar
