Programy wsparcia dla wypalonych rodziców – analiza dostępnych interwencji oraz obszarów dalszego rozwoju
Lidia Wiśniewska-Nogaj
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Instytut Nauk Pedagogicznychhttps://orcid.org/0000-0002-6039-3948
Abstrakt
Cel: Wypalenie rodzicielskie to syndrom wyczerpania rodzica wynikający z ekspozycji na długotrwały stres i brak adekwatnego systemu wsparcia. Rozwija się w sytuacji, w której brakuje równowagi między czynnikami chroniącymi (traktowanymi jako zasoby) a czynnikami ryzyka (Mikolajczak i Roskam, 2018; Roskam i in., 2021). Interwencje dla rodziców buduje się wychodząc z założenia, że powinny skupiać się na niwelowaniu wpływu czynników ryzyka a wzmacniać i rozbudowywać zasoby (Brianda i in., 2019).
Celem artykułu jest krytyczna analiza badań nad efektywnością programów wsparcia dla wypalonych rodziców, a także omówienie kierunków przyszłego rozwoju. Szacuje się, że co dwunasty (7,7%) rodzic w Polsce jest wypalony (Roskam i in., 2021), co wskazuje na ogromną potrzebę wsparcia w tym zakresie.
Metoda: Na podstawie analizy literatury przedmiotu udało się zidentyfikować kilka badań nad skutecznością interwencji dla wypalonych rodziców. Obejmują one różne elementy – interwencje dyrektywne, niedyrektywne, hybrydowe (Brianda i in., 2019, 2020; Piotrowski, Sanna i in., 2026), a także interwencje opierające się na technikach radzenia sobie ze stresem (Urbanowicz i in., 2023), praktykach mindfulness (Bayot i in., 2024; Piotrowski, Sanna i in., 2026; Urbanowicz i in., 2024a) psychologii pozytywnej (Urbanowicz i in., 2024b).
Wyniki: Proponowane interwencje bazują głównie na modelu ośmiu spotkań co tydzień. Uzyskane dane wskazują na spadek poziomu wypalenia rodzicielskiego w każdej z interwencji, a w przypadku badań po trzech i sześciu miesiącach – na utrzymaniu się tego efektu. Interwencja on-line (synchroniczna) wykazała podobną skuteczność jak interwencje odbywające się stacjonarnie.
Konkluzja: Mimo obiecujących wyników wskazujących na poprawę stanu rodziców po udziale w programie interwencyjnym nadal nie jest jasne, które z proponowanych elementów można uznać za najbardziej skuteczne. Z uwagi na to, że większość badanych stanowiły kobiety z wyższym wykształceniem, niewiadomą jest na ile programy te są efektywne w innych grupach.
Słowa kluczowe:
wypalenie rodzicielskie, programy interwencyjne, rodzicielstwo, uważność, stresBibliografia
Anclair, M., Lappalainen, R., Muotka, J., Hiltunen, A. J. (2018). Cognitive behavioural therapy and mindfulness for stress and burnout: A waiting list controlled pilot study comparing treatments for parents of children with chronic conditions. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 32(1), 389–396. https://doi.org/10.1111/scs.12473 Google Scholar
Bakiera, L. (2013a). Zaangażowane rodzicielstwa a autokreacyjny aspekt rozwoju dorosłych. Difin. Google Scholar
Bakiera, L. (2013b). Zaangażowane rodzicielstwo: problemy definicyjne, wskaźniki i pomiar. Społeczeństwo i Rodzina, 36(3), 19–34. Google Scholar
Bayot, M., Brianda, M. E., van der Straten, N., Mikolajczak, M., Shankland, R., Roskam, I. (2024). Treating parental burnout: Impact and particularities of a mindfulness- and compassion-based approach. Children, 11(2), artykuł 168. https://doi.org/10.3390/children11020168 Google Scholar
Beheshtipour, N., Nasirpour, P., Yektatalab, S., Karimi, M., Zare, N. (2016). The effect of educational-spiritual intervention on the burnout of the parents of school age children with cancer: A randomized controlled clinical trial. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 4(1), 90–97. Google Scholar
Bilgin, S., Gozum, S. (2009). Reducing burnout in mothers with an intellectually disabled child : An education programme. Journal of Advanced Nursing, 65(12), 2552–5261. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2009.05163.x Google Scholar
Bogdán, P. M., Varga, K., Tóth, L., Gróf, K., Pakai, A. (2025). Parental burnout: A progressive condition potentially compromising family well-being. A narrative review. Healthcare, 13(13), artykuł 1603. https://doi.org/10.3390/healthcare13131603 Google Scholar
Brianda, M. E., Roskam, I., Mikolajczak, M. (2019). Comment traiter le burn out parental? Manuel d'intervention clinique. De Boeck Supérieur Google Scholar
Brianda, M. E., Roskam, I., Gross, J. J., Franssen, A., Kapala, F., Gérard, F., Mikolajczak, M. (2020). Treating parental burnout: Impact of two treatment modalities on burnout symptoms, emotions, hair cortisol, and parental neglect and violence. Psychotherapy and Psychosomatics, 89(5), 330–332. https://doi.org/10.1159/000506354 Google Scholar
Chen, B. B., Qu, Y., Yang, B., Chen, X. (2022). Chinese mothers’ parental burnout and adolescents’ internalizing and externalizing problems: The mediating role of maternal hostility. Developmental Psychology, 58(4), 768–777. https://doi.org/10.1037/dev0001311 Google Scholar
Dzielińska, M., Lasota, M., Piotrowski, K. (2024). Wypalenie rodzicielskie wśród rodziców dzieci z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi. Psychologia Rozwojowa, 28(2), 115–133. https://doi.org/10.4467/20843879PR.23.019.19856 Google Scholar
Dzielińska, M., Piotrowski, K. (2026). Parental identity development in emerging adult parents raising children with disabilities and chronic illnesses: A one-year longitudinal study. Identity, 1–18. https://doi.org/10.1080/15283488.2026.2643722 Google Scholar
Gillis, A., Roskam, I. (2019). Daily exhaustion and support in parenting: Impact on the quality of the parent–child relationship. Journal of Child and Family Studies, 28(7), 2007–2016. https://doi.org/10.1007/s10826-019-01428-2 Google Scholar
Godawa, G. (2022). Między zaangażowaniem a wypaleniem rodzicielskim. Znaczenie wspólnoty. Roczniki Pedagogiczne, 14(4), 25–38. https://doi.org/10.18290/rped22144.3 Google Scholar
Hansotte, L., Nguyen, N., Roskam, I., Stinglhamber, F., Mikolajczak, M. (2021). Are all burned-out parents neglectful and violent? A latent profile analysis. Journal of Child & Family Studies, 30(1), 158–168. https://doi.org/10.1007/s10826-020-01850-x Google Scholar
Kalkan, R. B., Blanchard, M. A., Mikolajczak, M., Roskam, I., Heeren, A. (2022). Emotional exhaustion and feeling fed up as the driving forces of parental burnout and its consequences on children: Insights from a network approach. Current Psychology, 42(26), 22278–22289. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03311-8 Google Scholar
Kamza, A., Luyten, P., Duras, J., Carone, N., Dzielińska, M., Piotrowski, K. (2026). Exhausted minds: Maternal reflective functioning and parental burnout in mothers of young children in a one‐year longitudinal study. Journal of Marriage and Family. https://doi.org/10.1111/jomf.70080 Google Scholar
Knitter, B., Zemp, M. (2020). Digital family life: A systematic review of the impact of parental smartphone use on parent-child interactions. Digital Psychology, 1(1), 29–43. https://doi.org/10.24989/dp.v1i1.1809 Google Scholar
Lappalainen, P., Pakkala, I., Strömmer, J., Sairanen, E., Kaipainen, K., Lappalainen, R. (2021). Supporting parents of children with chronic conditions: A randomized controlled trial of web-based and self-help ACT interventions. Internet Interventions, 24, artykuł 100382. https://doi.org/10.1016/j.invent.2021.100382 Google Scholar
Lederer, Y., Artzi, H. , Borodkin, K. (2021). The effects of maternal smartphone use on mother–child interaction. Child Development, 93(2), 556–570. https://doi.org/10.1111/cdev.13715 Google Scholar
Lindström, C., Åman, J., Anderzén-Carlsson, A., Lindahl Norberg, A. (2016). Group intervention for burnout in parents of chronically ill children – a small-scale study. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 30(4), 678–686. https://doi.org/10.1111/scs.12287 Google Scholar
Lin, GX., Roskam, I., Mikolajczak, M. (2023). Disentangling the effects of intrapersonal and interpersonal emotional competence on parental burnout. Current Psychology, 42, 8718–8721. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02254-w Google Scholar
Lin, GX., Szczygieł, D., Hansotte, L., Roskam, I., Mikolajczak, M. (2023). Aiming to be perfect parents increases the risk of parental burnout, but emotional competence mitigates it. Current Psychology, 42(2), 1362–1370. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01509-w Google Scholar
Mandecka, N. (2019). Wypalenie rodzicielskie – nowe spojrzenie na przemęczonych rodziców. Przegląd literatury oraz badań. Kultura i Wychowanie, 2(16), 23–33. https://doi.org/10.25312/2083-2923.16/2019_02nm Google Scholar
Masoumi, Z., Abdoli, F., Esmaeilzadeh, S., Sadeghi, T. (2020). The effect of supportive-training intervention on the burnout of mothers with disabled child: A randomized clinical trial. Journal of Caring Sciences, 9(3), 133–139. https://doi.org/10.34172/jcs.2020.020 Google Scholar
McDaniel, B. T. (2019). Parent distraction with phones, reasons for use, and impacts on parenting and child outcomes: A review of the emerging research. Human Behavior and Emerging Technologies, 1(2), 72–80. https://doi.org/10.1002/hbe2.139 Google Scholar
Mikolajczak, M., Aunola, K., Sorkkila, M., Roskam, I. (2023). Fifteen years of parental burnout research: Systematic review and agenda. Current Directions in Psychological Science, 32(4), 276–283. https://doi.org/10.1177/09637214221142777 Google Scholar
Mikolajczak, M., Brianda, M. E., Avalosse, H., Roskam, I. (2018). Consequences of parental burnout: Its specific effect on child neglect and violence. Child Abuse & Neglect, 80, 134–145. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.03.025 Google Scholar
Mikolajczak, M., Gross, J. J., Roskam, I. (2019). Parental burnout: What is it, and why does it matter? Clinical Psychological Science, 7(6), 1319–1329. https://doi.org/10.1177/2167702619858430 Google Scholar
Mikolajczak, M., Gross, J. J., Stinglhamber, F., Lindahl Norberg, A., Roskam, I. (2020). Is parental burnout distinct from job burnout and depressive symptoms? Clinical Psychological Science, 8(4), 673–689. https://doi.org/10.1177/2167702620917447 Google Scholar
Mikolajczak, M., Roskam, I. (2018). A theoretical and clinical framework for parental burnout: The balance between risks and resources (BR²). Frontiers in Psychology, 9, artykuł 886. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00886 Google Scholar
Piotrowski, K., Mikolajczak, M., Roskam, I. (2026). Longitudinal links of parenthood regret and parental burnout at the between-person and within-person levels. Journal of Marriage and Family, 88(1), 115–129. https://doi.org/10.1111/jomf.13127 Google Scholar
Piotrowski, K., Sanna, K., Szramka-Pawlak, B., Kamza, A., Michałowski, J., Gutkowska-Maciejuk, A., Roskam, I., Mikolajczak, M. (2026). Effectiveness of online group interventions in reducing parental burnout in mothers. Journal of Child and Family Studies, 35(1), 182–196. https://doi.org/10.1007/s10826-025-03241-6 Google Scholar
Radesky, J. S., Kistin, C., Eisenberg, S., Gross, J., Block, G., Zuckerman, B. Silverstein, M. (2016). Parent perspectives on their mobile technology use: The excitement and exhaustion of parenting while connected. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics, 37(9), 694–701. https://doi.org/10.1097/DBP.0000000000000357 Google Scholar
Rén, X., Cai, Y., Wang, J., Chen, O. (2024). A systematic review of parental burnout and related factors among parents. BMC Public Health, 24(1), artykuł 376. https://doi.org/10.1186/s12889-024-17829-y Google Scholar
Ryan, R. M., Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publishing. https://doi.org/10.1521/978.14625/28806 Google Scholar
Roskam, I., Aguiar, J., Akgun, E., Arikan, G., Artavia, M., Avalosse, H., Aunola, K., Bader, M., Bahati, C., Barham, E.J, Besson, E., Beyer, W., Boujut, E., Brianda, M. E., Brytek-Matera, A., Carbounneau, N., César, F., Chen, B-B., Dorard, G.... Mikolajczak, M. (2021). Parental burnout around the globe: A 42-country study. Affective Science, 2(1), 58–79. https://doi.org/10.1007/s42761-020-00028-4 Google Scholar
Sairanen, E., Lappalainen, R., Lappalainen, P., Kaipainen, K., Carlstedt, F., Anclair, M., Hiltunen, A. (2019). Effectiveness of a web-based acceptance and commitment therapy intervention for wellbeing of parents whose children have chronic conditions: A randomized controlled trial. Journal of Contextual Behavioral Science, 13, 94–102. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2019.07.004 Google Scholar
Schittek, A., Mikolajczak, M., Roskam, I. (2024). Parental burnout stages and their link to parental violence: A longitudinal study. Journal of Applied Developmental Psychology, 95, artykuł 101717. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2024.101717 Google Scholar
Shankland, R., Tessier, D., Strub, L., Gauchet, A., Baeyens, C. (2021). Improving mental health and well-being through informal mindfulness practices: An intervention study. Applied Psychological Health Well-Being, 13(1), 63–83. https://doi.org/10.1111/aphw.12216 Google Scholar
Song, T., Wang, W., Chen, S., Li, Y. (2024). Mothers’ parental burnout and adolescents’ social adaptation and security: The mediating role of parenting style. Current Psychology, 43, 23144–23155. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06045-x Google Scholar
Torres, C., Radesky, J., Levitt, K. J. , McDaniel, B. T. (2021). Is it fair to simply tell parents to use their phones less? A qualitative analysis of parent phone use. Acta Paediatrica, 110(9), 2594–2596. https://doi.org/10.1111/apa.15893 Google Scholar
Urbanowicz, A. (2022). Preventing and reducing parental burnout: A clinical trial of three interventions based on cognitive behavioural therapy, second wave positive psychology, and informal mindfulness practices. Swansea. Google Scholar
Urbanowicz, A. M., Shankland, R., Rance, J., Bennett, P., Leys, C., Gauchet, A. (2023). Cognitive-behavioral stress management for parents: Prevention and reduction of parental burnout. International Journal of Clinical and Health Psychology, 23(4), artykuł 100365. https://doi.org/10.1016/j.ijchp.2023.100365 Google Scholar
Urbanowicz, A. M., Shankland, R., Rance, J., Bennett, P., Gauchet, A. (2024a). Informal mindfulness practices: A new approach to the prevention and treatment of parental burnout. The Family Journal, 32(4), 580–586. https://doi.org/10.1177/10664807241230048 Google Scholar
Urbanowicz, A. M., Shankland, R., Rance, J., Bennett, P., Gauchet, A. (2024b). Second-wave positive psychology in the prevention and reduction of parental burnout: The CARE intervention. The Family Journal. https://doi.org/10.1177/10664807241286809 Google Scholar
Urbanowicz, A. M., Verger, N. B., Shankland, R., Rance, J., Bennett, P., Gauchet, A. (2026). A meta-analysis of parental burnout interventions. Journal of Affective Disorders, 399, artykuł 121022. https://doi.org/10.1016/j.jad.2025.121022 Google Scholar
Vanden Abeele, M. M. P., Abels, M., Hendrickson, A. T. (2020). Are parents less responsive to young children when they are on their phones? A systematic naturalistic observation study. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 23(6), 363-370. Google Scholar
Wang, W., Chen, S., Wang, S., Shan, G., Li, Y. (2023). Parental burnout and adolescents’ development: Family environment, academic performance, and social adaptation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(4), artykuł 2774. https://doi.org/10.3390/ijerph20042774 Google Scholar
Wiśniewska-Nogaj, L. (2025). Zaangażowane rodzicielstwo w erze przeciążenia informacją a autonomia rodzica: refleksje psychopedagogiczne. Studia z Teorii Wychowania, 16(1[50]), 151–164. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.0571 Google Scholar
Zhang, H., Li, S., Wang, R., Hu, Q. (2023). Parental burnout and adolescents’ academic burnout: Roles of parental harsh discipline, psychological distress, and gender. Frontiers in Psychology, 14, artykuł 1122986. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1122986 Google Scholar
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Instytut Nauk Pedagogicznych
https://orcid.org/0000-0002-6039-3948
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
