SPRAWIEDLIWOŚĆ DYSTRYBUTYWNA I KOMUTATYWNA W SYSTEMIE PODATKOWYM: UJĘCIE TEORETYCZNO - EMPIRYCZNE

Katarzyna Lewkowicz-Grzegorczyk; Aneta Kargol-Wasiluk

doi:10.31648/cetl.12617

Opublikowane: 2026-10-04

Tom 51 Nr 3 (2026)

SPRAWIEDLIWOŚĆ DYSTRYBUTYWNA I KOMUTATYWNA W SYSTEMIE PODATKOWYM: UJĘCIE TEORETYCZNO - EMPIRYCZNE

Katarzyna Lewkowicz-Grzegorczyk , Aneta Kargol-Wasiluk

Civitas et Lex

Dział: Varia

https://doi.org/10.31648/cetl.12617

Abstrakt

Artykuł został poświęcony analizie sprawiedliwości dystrybutywnej i komutatywnej w systemie podatkowym, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań funkcjonujących w Polsce. Artykuł podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu współczesny system podatkowy realizuje obydwie zasady sprawiedliwości oraz jakie napięcia i kompromisy wynikają z ich równoczesnego stosowania. Analiza sprawiedliwości systemów podatkowych nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do państw, które przeszły proces głębokiej transformacji systemowej. Polska, od początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, konsekwentnie przebudowywała swój system podatkowy, starając się pogodzić elementy progresywnego opodatkowania dochodów z rozbudowanym systemem podatków pośrednich oraz lokalnych. Z jednej strony wprowadzono mechanizmy mające realizować cele redystrybucyjne, takie jak: progresja w podatku dochodowym od osób fizycznych czy system ulg i zwolnień podatkowych. Z drugiej strony istotną rolę w strukturze dochodów publicznych odgrywa podatek od towarów i usług, charakteryzujący się neutralnością i jednolitością stawek, lecz jednocześnie wykazujący cechy regresywności.

Słowa kluczowe:

sprawiedliwość podatkowa, J. Rawls, F. von Hayek, system podatkowy, podatek dochodowy, podatek VAT

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Lewkowicz-Grzegorczyk, K., & Kargol-Wasiluk, A. (2026). SPRAWIEDLIWOŚĆ DYSTRYBUTYWNA I KOMUTATYWNA W SYSTEMIE PODATKOWYM: UJĘCIE TEORETYCZNO - EMPIRYCZNE. Civitas Et Lex, 51(3), 89–103. https://doi.org/10.31648/cetl.12617

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Alstadsćter A., Johannesen N., & Zucman G., Tax Evasion and Inequality, „American Economic Review” 2019, nr 109(6), s. 2073-2103.
Google Scholar

Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. i oprac. D. Gromska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Google Scholar

Arystoteles, Metafizyka, Altaya, Warszawa 2002.
Google Scholar

Arystoteles, Polityka, Altaya, Warszawa 2002.
Google Scholar

Atkinson A., Social justice and public policy, MIT Press, Cambridge 1983.
Google Scholar

Benassi C., Randon E., The distribution of the tax burden and the income distribution: theory and empirical evidence, „Economia Politica” 2021, 38, s. 1087-1108.
Google Scholar

Benecki R., Dudek S., Kotecki L., Zagrożenia nadmiernego długu publicznego – edycja 2023, Instytut Odpowiedzialnych Finansów, Warszawa 2023.
Google Scholar

Benedek, D. i in., Varieties of VAT Pass Through, „International Tax and Public” 2020, vol. 4(27), nr 5, s. 890-930.
Google Scholar

Benzarti, Y. & Carloni D. & Harju J. & Kosonen T., What Goes Up May Not Come Down: Asymmetric Incidence of Value – Added Taxes, „Journal of Political Economy” 2020, vol. 128(12), s. 4438-4474.
Google Scholar

Bird R.M, Oldman O., Taxation in Developing Countries, Johns Hopkins University Press, London 1990.
Google Scholar

Bird R.M. and Zolt E.M., Redistribution via Taxation: The Limited Role of the Personal Income Tax in Developing Countries, „UCLA Law Review” 2005, nr 52.
Google Scholar

Dobrowolska B., Rogalski W.J., Redystrybucyjne konsekwencje opodatkowania konsumpcji polskich gospodarstw domowych podatkiem VAT według grup społeczno-ekonomicznych w latach 1995-2009, “Studia Ekonomiczne Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2013, nr 129, s. 135-144.
Google Scholar

Fuest C., Neumeier F. i Stöhlker D., The pass-through of temporary VAT rate cuts: evidence from German supermarket retail, „International Tax and Public Finance” 2024, nr. 32, s. 51-97.
Google Scholar

Gaarder I., Who Benefits from Consumption Tax Cuts? Evidence from a Quite Large VAT Reform, „Journal of Public Economics” 2016, nr 139, s. 48-59.
Google Scholar

GUS, Dochody i warunki życia ludności Polski – raport z badania EU-SILC 2024, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2025, https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5486/6/18/1/dochody_i_warunki_zycia_ludnosci_polski_-_raport_z_badania_eu-silc_2024.pdf (dostęp: 19.12.2025).
Google Scholar

Hayek F. A., Prawo, legislacja i wolność, przeł. G. Łuczkiewicz, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2020.
Google Scholar

https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_di12/default/table?lang=en, (dostęp: 19.12.2025).
Google Scholar

Kostro K., Hayek kontra socjalizm. Debata socjalistyczna a rozwój teorii społeczno-ekonomicznych Friedricha von Hayeka, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2001.
Google Scholar

Lanterna F., Liberati P., On the Use of Value Added Tax for Redistributive Purposes in Italy, „Italian Economic Journal” 2023, vol. 10(2), s. 551-584.
Google Scholar

Musgrave R., The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy; McGraw-Hill, New York 1959.
Google Scholar

Musgrave R., Musgrave P., Public Finance in Theory and Practice, McGraw-Hill, New York 1989.
Google Scholar

O’Neill M., Orr S., Taxation. Philosophical Perspectives, Oxford University Press, Oxford 2018.
Google Scholar

OECD, Tax policy reforms 2022,https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2022/09/tax-policy-reforms-2022_7bdd91bc/067c593d-en.pdf (dostęp: 19.12.2025).
Google Scholar

OECD/KIPF, The Distributional Effects of Consumption Taxes in OECD Countries. OECD Tax Policy Studies 2014 No. 22. Paris: OECD Publishing, https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2014/12/the-distributional-effects-of-consumption-taxes-in-oecd-countries_g1g4a7fc/9789264224520-en.pdf, (dostęp: 9.01.2026)
Google Scholar

Owsiak S., Finanse publiczne. Współczesne ujęcie, PWN, Warszawa 2017.
Google Scholar

Paździor M., Wołowiec T., Opodatkowanie nieruchomości a zasada sprawiedliwości podatkowej (wybrane problemy teoretyczne), „International Journal of Legal Studies” 2018, nr 2(4), s. 369- 389.
Google Scholar

Pedersen J., Distributive Justice and Taxation, Routledge 2021.
Google Scholar

Piketty T., Capital in the twenty-first century, Harvard University Press 2014.
Google Scholar

Piketty, T., Saez, E., Zucman, G., Distributional national accounts: Methods and estimates for the United States, „Quarterly Journal of Economics” 2018, nr 133(2), s. 553–609.
Google Scholar

Radzikowski K., Współczesne dylematy równości i sprawiedliwości opodatkowania (cz. 1), „Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych” 2020, nr 12, s. 20-24.
Google Scholar

Rawls J., A theory of Justice, Harvard University Press, Cambridge 1971.
Google Scholar

Rawls J., A Theory of Justice. Revised Edition, Harvard University Press 2020.
Google Scholar

Saez, E., & Zucman, G., The Triumph of Injustice: How the Rich Dodge Taxes and How to Make Them Pay, W. W. Norton & Company 2019.
Google Scholar

Slemrod J., Bakija J., Taxing ourselves, A Citizen's Guide to the Debate over Taxes, MIT Press 2008.
Google Scholar

Stawiarski P., Redistributive Consequences of the Value Added Tax (VAT) in Poland, 2011–2023, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2025, nr 4(373), s. 65-76.
Google Scholar

Thomas A., Reassessing the regressivity of the VAT, OECD Taxation Working Papers, OECD Publishing, Paris 2020, nr 49 (dostęp: 9.01.2026).
Google Scholar