Cztery podstępy Hannibala pod Kannami (216 p.n.e.) w ujęciu Appiana (Hann. 26.111) – transformacje wizerunku Kartagińczyka w służbie rzymskiej propagandy

Miron Wolny

doi:10.31648/ep.12145

Opublikowane: 2025-12-15

Nr XXVI/2 (2025)

Cztery podstępy Hannibala pod Kannami (216 p.n.e.) w ujęciu Appiana (Hann. 26.111) – transformacje wizerunku Kartagińczyka w służbie rzymskiej propagandy

Miron Wolny

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.12145

Abstrakt

Appian z Aleksandrii w swoim podsumowaniu bitwy pod Kannami (216 p.n.e.) stwierdza, że Hannibal odniósł tam wielkie zwycięstwo dzięki zastosowaniu czterech podstępów wojennych: uczynił użytek z podmuchu wiatru, ataku zbiegów przechodzących uprzednio na stronę Rzymian, pozorowanej ucieczki części oddziałów, a także ułatwił sobie sukces dzięki ukryciu części wojsk zasadzce umieszczone w wąwozach. Celem przedłożonej pracy jest próba określenia proweniencji wypowiedzi Appiana pod kątem poczynienia rozpoznania, na ile jest ona zależna od przekazu annalistycznego. W efekcie przeprowadzonych badań autor artykułu dochodzi do wniosku, że u podstaw tej konstrukcji legły złożone i wielorakie tradycje poprzednich źródeł, z przewagą tradycji annalistycznej zakorzenionej w moralnym dydaktyzmie rzymskim. Konstrukcja finalnie zaprezentowana przez Appiana powinna być zatem postrzegana jako zespolenie kilku tradycji – greckiego przekazu prokartagińskiego, relacji świadków zawartej w źródłach annalistycznych, a także czystej inwencji tradycji annalistycznej. Finalnie relacja Appiana, miała na celu pokazanie Hannibala jako negatywnej postaci stosującej fortel (στρατήγημα), a więc znajdującej się w roli oszusta (ἀποτεὼν). Appian poskładał zatem pożądany w punktu widzenia rzymskiej ideologii fragment obrazu działań Hannibala. W świetle tej konstrukcji przewaga kartagińskiego dowódcy miała polegać na jego nieuczciwości, prowadzącej ostatecznie do jego zguby. Rzymianie natomiast wystawieni na próbę mieli zyskać motywację do dalszej pracy nad samodoskonaleniem i podążaniem w kierunku tworzenia podstaw wiecznego trwania Imperium.

Słowa kluczowe:

historiografia antyczna, Appian, Hannibal, bitwa pod Kannami, fortel

Inne teksty tego samego autora

1 2 > >>

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Wolny, M. (2025). Cztery podstępy Hannibala pod Kannami (216 p.n.e.) w ujęciu Appiana (Hann. 26.111) – transformacje wizerunku Kartagińczyka w służbie rzymskiej propagandy. Echa Przeszłości, (XXVI/2), 11–25. https://doi.org/10.31648/ep.12145

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Ameling W., Karthago. Studien zu Militär, Staat und Gesellschaft, München 1993.
Google Scholar

Barceló P., Mercenarios hispanos en los ejércitos carthagineses en Sicilia, [w:] Atti del II Congresso onternazionale di studi fenici e punici, Roma, 9–14 novembre 1987, vol. 1, Roma 1991.
Google Scholar

Biffi N., La guerra contro Annibale. Introduzione, testo, traduzione e commento, Bari 2015.
Google Scholar

Briquel D., La propagande d’Hannibal au début de la deuxième guerre punique: remarques sur les fragments de Silènos de Kalèaktè, [w:] Actas del IV congresso internacional de estudios fenicos y púnicas, Cádiz, 2 al 5 de Octubre de 1995, t. 1, Cádiz 2000.
Google Scholar

Brizzi G., Pol. IX, 24, 4–8: Annibale e il suo , [w:] Studi di storia annibalica, red. G. Brizzi, Faenza 1984.
Google Scholar

Brizzi G., Riflessioni sulla morte di un console, [w:] Studi di storia annibalica, red. G. Brizzi, Faenza 1984.
Google Scholar

Brizzi G., Sulla battaglia di Canne, [w:] Annibale. Un viaggio – Catalogo della mostra, „Musei Capitolini” 2017.
Google Scholar

Bucher G.S., The origins, program and composition of Appian’s Roman History, „Transactions of the American Philological Association” 2000, nr 130.
Crossref
Google Scholar

Buchholz M., Die Quellen des Appian und Dio Cassius für die Geschichte des zweiten punischen Krieges, Pyritz 1872.
Google Scholar

Burck E., Einführung in die Dritte Dekade des Livius, Heidelberg 1950.
Google Scholar

Christ K., Zur Beurteilung Hannibals, „Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte” 1968, nr 17(4).
Google Scholar

Cottrell L., Hannibal enemy of Rome, New York 1961.
Google Scholar

Dauge Y.A., Le Barbare. Recherches sur la conception romaine de la barbarie et de civilization, Brüs¬sel 1981.
Google Scholar

Dawson A., Hannibal and chemical warfare, „The Classical Journal” 1967, nr 63(3).
Google Scholar

De Sanctis G., Storia dei Romani, t. 3, Torino 1916.
Google Scholar

Garcia Alonso F., Roma, Carthago, Íberos y Celtíberos. Las Grandes querras en la península Ibérica, Barcelona 2006.
Google Scholar

Gils van L., Kroon C., Discourse-linguistic strategies in Livy’s account of the battle at Cannae, [w:] Textual strategies in ancient war narrative: Thermopylae, Cannae and beyond, red. L. van Gils, I. de Jong, C. Kroon, seria: Amsterdam Studies in Classical Philology nr 29, Amsterdam 2019.
Google Scholar

Goldmann B., Einheitlichkeit und Eigenständigkeit der Historia Romana des Appian, Hildsheim 1988.
Google Scholar

Hahn I., Appian und seine Quellen, [w:] Romanitas-Christianitas. Untersuchungen zur Geschichte und Literatur der römischen Kaiserzeit. Johannes Straub zum 70. Geburtstag am 18. Oktober 1982 gewidmet, red. G. Wirth, Berlin–New York 1982.
Google Scholar

Hans L.-M., Karthago und Sizilien. Die Entstechung und Gestaltung der Epikratie auf dem Hinter-grund der Beziehungen der Karthager zu den Griechen und nichtgriechischen Völkern Siziliens (VI–III Jahrhundert v. Chr.), Hildesheim–New York 1983.
Google Scholar

Herrmann W., Die Historien des Coelius Antipater. Fragmente und Kommentar, Miesenheim am Glan 1979.
Google Scholar

Hesselbarth H., Historisch-kritisch Untersuchungen zur Dritten Dekade des Livius, Halle 1889.
Google Scholar

Hoyos D., Hannibal’s dynasty: power and politics in the Western Mediterranean 247–183 B.C., Lon¬don 2003.
Google Scholar

Klotz A., Appians Darstellung des Zweiten Punischen Krieges. Eine Voruntersuchung zur Quellenana¬lyse der dritte Dekade des Livius, Padeborn 1936.
Google Scholar

Liedl Ch.G., Appians : Aufbau – Darstelleungtendentzen – Quellen, seria: Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II, 34.1, Berlin 1993.
Crossref
Google Scholar

Meister K., Annibale in Sileno, „Maia” 1971, nr 23,.
Google Scholar

Miles R., Hannibal and propaganda, [w:] A companion to the Punic wars, red. D. Hoyos, Malden 2011.
Crossref
Google Scholar

Pohl M., Coelius Antipater: Person und Werk, „Historia Scribere” 2013, nr 5.
Google Scholar

Seibert J., Forschungen zu Hannibal, Darmstadt 1993.
Google Scholar

Schmitt T., Hannibals Siegeszug. Historiographische und historische Studien vor allem zu Polybius und Livius, München 1991.
Google Scholar

Stepper R., Politische Parolen und Propaganda im Hannibalkrieg, „Klio” 2006, nr 88.
Crossref
Google Scholar

Timpe D., Fabius Pictor und die Anfänge der römischen Historiographie, seria: Aufstieg und Nieder¬gang der römischen Welt, 1.2, Berlin 1972.
Crossref
Google Scholar

Vassallo S., Guerre e conflitti nella Sicilia centro-settentrionale tra la metà del VI e la fine del V sec. a.C.: una prospettiva archeologica, [w:] The fight for Greek Sicily. Society, politics, and land-scape, red. M. Jonasch, Oxford 2020.
Crossref
Google Scholar

Vogt J., Das Hannibal-Portrait im Geschichtswerk des Titus Livius und seine Ursprünge, Freiburg im Breisgau 1953 (Diss.).
Google Scholar

Walbank F.W., A historical commentary on Polybius, vol. 1, Oxford 1957.
Google Scholar

Walbank F.W., A historical commentary on Polybius, vol. 2, Oxford I967.
Google Scholar

Wolny M., Actor in the theatre of the gods – Hannibal’s dream in Silius Italicus’ Punica (3.163–221), „Eos. Commentarii Societatis Philologae Polonorum” 2025, t. 112.
Google Scholar

Wolny M., Hannibal w Italii (218–217 p.n.e.). Studia nad uwarunkowaniami początkowych sukcesów kartagińskich, Olsztyn 2007.
Google Scholar

Wolny M., Inhumana crudelitas wodza Hannibala, „Echa Przeszłości” 2014, t. 15.
Google Scholar

Wolny M., Kłopoty Hannibala z przekroczeniem rzeki Rodan, „Nowy Filomata” 2006, nr 10(2).
Google Scholar

Wolny M., Lex Claudia de nave senatorum – possibilities of new interpretations, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2019, nr 3.
Crossref
Google Scholar

Wolny M., Operacyjny oddział Magona w bitwie nad rzeką Trebią 218 p.n.e., „Do-So-Mo. Fascicula Mycenologica Polona” (Fascicula Classica) 2002–2003, nr 4–5.
Google Scholar

Wolny M., Silenus of Kale Akte and the propaganda process of building Hannibals image, „Echa Przeszłości” 2023, t. 24, nr 1.
Crossref
Google Scholar

Wolny M., Studia nad statusem i kompetencjami dowódców kartagińskich w okresie przewagi Barki¬dów (237–201 p.n.e.), Oświęcim 2016.
Google Scholar