Zmęczenie i odpoczynek w życiu codziennym podróżnika na przykładzie diariusza drogi Aleksandra Janusza Zasławskiego-Ostrogskiego (1667–1669)

Adam Kucharski

doi:10.31648/ep.11729

Veröffentlicht am: 2025-09-09

Nr. XXVI/1 (2025)

Müdigkeit und Ruhepausen im Alltag eines Reisenden am Beispiel des Reisetagebuchs von Aleksander Janusz Zasławski-Ostrogski (1667–1669)

Adam Kucharski

Echa Przeszłości

Rubrik: BEITRÄGE UND ABHANDLUNGEN

https://doi.org/10.31648/ep.11729

Abstract

Im Verlauf der Bildungsreisen im 17. Jahrhundert spielten die Wissenschaft und die breit gefächerten Aktivitäten der Reisenden die Hauptrolle. Das natürliche Ergebnis derart langer Reisen, die statistisch gesehen etwa zwei Jahre oder länger dauerten, war natürlich auch eine zunehmende Erschöpfung und das Bedürfnis nach Ruhe, um effektiv funktionieren zu können. Hierbei muss auch die lange Reise aus den Gebieten der Respublica Poloniae in den Westen und Süden Europas berücksichtigt werden. Im 17. Jahrhundert wurde die Müdigkeit dank Galileos Forschung auch zum Gegenstand wissenschaftlicher Analysen. Ein Dokument, welches Aufschluss über die Intensität dieser Phänomene und die Art und Weise, über diese zu berichten, gibt, ist das Reisetagebuch des jungen Magnaten Aleksander Janusz Zasławski-Ostrogski (1667–1669), das von seinem Hauslehrer, dem Priester Kazimierz Jan Wojsznarowicz, niedergeschrieben wurde. Die Reiseroute umfasste mehrere europäische Länder: das alte deutsche Reich, die südlichen und nördlichen Niederlande, Frankreich, Italien, Österreich, Böhmen und Mähren. Die Tagebucheinträge zeigen vor allem verschiedene Arten von Ruhephasen, die sich aus der besonderen Art anstrengender Reisen und längerer Aufenthalte, hauptsächlich in Großstädten (Amsterdam, Antwerpen, Paris, Rom), ergeben. Reisende ruhten sich sowohl passiv als auch aktiv aus. Der Autor des Reiseberichts betont weniger die Müdigkeit der Reisenden selbst als vielmehr die Situationen, in denen sie sich ausruhten oder sogar entspannten. Man kann jedoch auf die Unannehmlichkeiten schließen, wenn man Faktoren wie die Länge oder vielmehr die Kürze der Nachtruhe und des Schlafs auf den täglichen Etappen der Reise und bei Zwischenstopps, den schlechten Zustand der Verkehrswege oder das hohe Fahrtempo berücksichtigt.

Schlagworte:

Müdigkeit, Ruhe, Schlaf, Bildungsreise, Aleksander Janusz Zasławski-Ostrogski

Dateien herunterladen

pdf (Język Polski)

Zitierregeln

Kucharski, A. (2025). Müdigkeit und Ruhepausen im Alltag eines Reisenden am Beispiel des Reisetagebuchs von Aleksander Janusz Zasławski-Ostrogski (1667–1669). Echa Przeszłości, (XXVI/1), 63–84. https://doi.org/10.31648/ep.11729

Zitiert von / Teilen

Lizenz

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.

Literaturhinweise

Źródła rękopiśmienne:
Google Scholar

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Warszawskie Radziwiłłów, V, 11076, 17738.
Google Scholar

Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Sanguszków, 13974, Podh I 1/3, Podh I 1/4a, Podh I 1/51, Podh I 1/54, Podh I 64
Google Scholar

Biblioteka Narodowa w Warszawie, rkps Biblioteki Ordynacji Zamoyskich 847.
Google Scholar

Źródła drukowane:
Google Scholar

S. B. Krasiński, Compendium dyaryuszu Niemieckiey, Francuskiey, Angielskiey, Olenderskiey peregrynacyi Krotkim opisaniem na kartę wylane y wydane, Warszawa 1705.
Google Scholar

Wydawnictwa źródłowe:
Google Scholar

Michałowski J., Instrukcja dla syna Melchiora udającego się za granicę (1656), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI–XVII w.), oprac. D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Kraków 2017.
Google Scholar

Niemcewicz J. U., Zbiór Pamiętników o dawnéy Polszcze z rękopismów, t. 4, Warszawa 1838.
Google Scholar

Radziwiłł K. S., Diariusz peregrynacji europejskiej (1684-1687), oprac. A. Kucharski, Toruń 2011.
Google Scholar

Sobieski J., Instrukcja dla brata Jana (1620), [w:] Ojcowskie synom przestrogi.
Google Scholar

Wierzbowski S., Peregrynacja Stanisława Wierzbowskiego wojewodzica sieradzkiego do Francji w latach 1678-1681, wyd. J. K. Załuski, „Czas. Dodatek miesięczny”, t. 9, z. 27, 1858.
Google Scholar

Witosławski M., Peregrynacyja podróży rzymskiej (1738-1739), oprac. M. Chachaj i B. Rok, [w:] Staropolskie podróżowanie, red. B. Rok i F. Wolański, Kraków 2016.
Google Scholar

Opracowania:
Google Scholar

Badyna P., Model człowieka w polskim piśmiennictwie parenetycznym XVIII w. (do 1773 r.), Warszawa 2004.
Google Scholar

Chrzanowski T., Półleżące postacie w polskiej rzeźbie nagrobnej, „Ziemia" 1979, t. XV, s. 133-150.
Google Scholar

Kempa T., Dzieje rodu Ostrogskich, Toruń 2003.
Google Scholar

Klonowicz S., Z historii badań fizjologicznych problemu zmęczenia, [w:] Zmęczenie jako problem współczesnej cywilizacji, red. Z. Jethon, Warszawa 1977.
Google Scholar

Kroczak J., „Sen mi się udał…” — o wizjach sennych w epice barokowej, „Acta Universitatis Wratislaviensis” nr 2239, „Prace Literackie” 2000, t. 8.
Google Scholar

Kucharski A., Instrukcja podróżna Anny Zamoyskiej dla synów odbywających peregrynację po Europie na przełomie XVII i XVIII wieku, „Czasy Nowożytne”, 2012, T. 25 (2012).
Google Scholar

Kucharski A., Turystyka i edukacja. Zagraniczna peregrynacja młodego polskiego magnata w relacji księdza Kazimierza Jana Wojsznarowicza (1667‒1669), „Studia Gdańskie”, 2011, t. 29, s. 205-227.
Google Scholar

Lulewicz H., Kazimierz Jan Woysznarowicz (zm. pocz. 1677), pleban dąbrowski, kanclerz diecezji wileńskiej i regent kancelarii wielkiej litewskiej - uczona biografia, [w:] Małe miasta. Elity, red. M. Zemło, Supraśl 2005.
Google Scholar

Mączak A., Odkrywanie Europy. Podróże w czasach renesansu i baroku, Gdańsk 1988.
Google Scholar

Mączak A., Quanta patimur. Z badań nad turystyką czasów renesansu i baroku, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 1977, t. 22.
Google Scholar

Mączak A., Życie codzienne w podróżach po Europie w XVI i XVII w., Warszawa 1978.
Google Scholar

Ochendowska-Grzelak B. M., Smak artystyczny ks. Kazimierza Jana Woysznarowicza na podstawie diariusza podróży po Europie z lat 1667−1669 na tle polskiej XVII-wiecznej literatury podróżniczej, „Niepodległość i pamięć”, 2019, nr 2 (66), s. 15-44.
Google Scholar

Pietrzak J., Akademickie niestatki, czyli o niechlubnym żywocie polskich studentów w podróżach edukacyjnych po Europie Zachodniej od XVI do XVII wieku, „Biuletyn Historii Wychowania”, 2014, nr 32.
Google Scholar

Pietrzak J., Księżna Dobrodziejka. Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa (1634-1694), Warszawa 2016.
Google Scholar

Pietrzak J., Podróż edukacyjna Aleksandra Janusza księcia Ostrogskiego-Zasławskiego w latach 1667-1669 po krajach Europy Zachodniej jako przykład relacji łączących wychowanka z jego preceptorem w świetle diariusza i korespondencji, [w:] Źródła do dziejów staropolskich podróży edukacyjnych, red. D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017, s. 269-294.
Google Scholar

Sajkowski A., Opowieści misjonarzy, konkwistadorów, pielgrzymów i innych świata ciekawych, Poznań 1991.
Google Scholar

Sajkowski A., Włoskie przygody Polaków. Wiek XVI-XVIII , Warszawa 1973.
Google Scholar

Targosz K., Jan III Sobieski mecenasem nauk i uczonych, Wrocław—Warszawa—Kraków 1991.
Google Scholar

Tygielski W., Na cóż te koszta i trudy? W jakim celu w XVII wieku wysyłano młodzież szlachecką na zagraniczne studia?, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 2006, t. 50.
Google Scholar

Ulewicz-Adamczyk D., Problematyka czasu wolnego na przestrzeni wieków i we współczesnym świecie, [w:] Czas wolny. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, red. J. Daszykowska, R. Pelczar, Stalowa Wola 2009.
Google Scholar

Wrześniak M., Roma Sancta Fiorenza Bella. Dzieła sztuki w diariuszach polskich podróżników do Włoch w XVI i XVII wieku, Warszawa 2010.
Google Scholar

Zientara W., Gospody XVII/XVIII wieku i ich gospodarze : kilka przykładów z obszaru Rzeczypospolitej i Niemiec, [w:] Piśmienność pragmatyczna - edytorstwo źródeł historycznych - archiwistyka : studia ofiarowane profesorowi Januszowi Tandeckiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, red. R. Czaja i K. Kopiński, Toruń 2015, s. 263-270.
Google Scholar

Żołądź D., Podróże edukacyjne XVI i XVII wieku - próba typologii, „Biuletyn Historii Wychowania”, 1994, t. 1.
Google Scholar