Sen, odpoczynek i organizacja czasu wolnego peregrynantów z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich z XVI–XVIII wieku

Marcin Broniarczyk

doi:10.31648/ep.11730

Published: 2025-09-09

No. XXVI/1 (2025)

Sleep, rest, and leisure activities of Polish travelers in parental guidelines in the 16th–18th centuries

Marcin Broniarczyk

Echa Przeszłości

Section: ARTICLES

https://doi.org/10.31648/ep.11730

Abstract

This article attempts to determine whether parental guidelines in the 16th-18th centuries contained
any recommendations concerning sleep, rest, and leisure activities. A detailed analysis of historical parental guide books indicates that such recommendations had been formulated. Although most guidelines for young travelers focused on education, the preferred topics of study, and learning about foreign cultures and customs, they also paid considerable attention to the travelers’ daily schedule to ensure that they get the required sleep and rest. The importance of sleep for maintaining good health and effective learning was widely recognized. Young travelers were advised to get at least eight hours of sleep each day, which was regarded as the optimal time for regeneration. This view continues to be upheld by modern medical science.

Keywords:

sleep, rest, foreign travel, parental guidelines

Most read articles by the same author(s)

Marcin Broniarczyk, The contribution of minor castellans to the parliamentary process on the example of senators from the Polish regions of Wielkopolska, Kujawy and Mazowsze during the reign of Władysław IV Vasa , Echa Przeszłości: No. XIX (2018)

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Broniarczyk, M. (2025). Sleep, rest, and leisure activities of Polish travelers in parental guidelines in the 16th–18th centuries. Echa Przeszłości, (XXVI/1), 85–95. https://doi.org/10.31648/ep.11730

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Źródła drukowane
Google Scholar

Baliński H., O wychowaniu chłopca szlacheckiego (1598), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Kryski S., Informacja synom do Włoch (1584), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Michałowski J., Instrukcja dla syna Melchiora udającego się za granicę (1656), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Myszkowski P., [Piotra Myszkowskiego, kasztelana lubelskiego, instrukcja dla syna z 1602 r. (tłum. A. Strzelecka)], [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Myszkowski P., Instrukcja dla syna (tłum. E. Jędrkiewicz), [w:] Wybór pism pedagogicznych Polski doby odrodzenia, oprac. J. Skoczek, Wrocław1956
Google Scholar

Ossoliński Z., Instrukcyja Jerzemu Ossolińskiemu dana od ojca jego w Zgórsku na wyjezdnym do Lovanium die. 14. maja R. P. 1613, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Ossoliński J., Pamiętnik, oprac. i wstęp W. Czapliński, Warszawa 1976
Google Scholar

Ostroróg J., List kasztelana poznańskiego Jana Ostroroga do syna Mikołaja, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Radziwiłł H. F., Edukacja, którą gdy mi Bóg wszechmogący pozwoli mieć dziatki, dać myślę (przed 1760), [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Radziwiłł K., Informacyja ode mnie Krzysztofa Radziwiłła księcia na Birżach i Dubinkach, hetmana polnego Wielkiego Księstwa Litewskiego z strony dozoru i ćwiczenia syna mego Janusza dana słudze mojemu urodzonemu panu Adamowi Steck[i]ewiczowi w Lubczu, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Radziwiłł M. K. zwany „Rybeńko”, Intrukcyja dla Imci Pana Ronchberga guwernera J.O.O. książąt Ichmców ordynatów nieświeskiego i ołyckiego, [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Rzewuski W. P., Instrukcje związane z edukacją syna Seweryna w Warszawie i za granicą (1754 i 1759) [oprac. A. Kucharski], [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Sobieski J., Instrukcja dla brata Jana (1620), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Sobieski J., Instrukcja synom moim do Paryża, [w:] S. Gawarecki, Diariusz drogi. Podróż Jana i Marka Sobieskich po Europie 1646-1648, oprac. i wstęp M. Kunicki-Goldfinger, Warszawa 2013
Google Scholar

Szyszkowski M., Instrukcja wychowawcza dla książąt Zasławskich (1629), oprac. A. Kucharski, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Broniarczyk M., Postulaty polskich pisarzy renesansowych dotyczące edukacji wojskowej młodzieży szlacheckiej w XVI w., a ówczesna praktyka, [w:], Między obowiązkami, przywilejami, a prawem Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku. Społeczeństwo w obronie państwa polsko-litewskiego, red. Anna Kalinowska, Adam Perłakowski, Dariusz Rolnik, Filip Wolański, Warszawa 2018
Google Scholar

Broniarczyk M., Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, „Kwartalnik Historyczny”, R. CXIX, 2012, nr 2.
Google Scholar

Czapliński W., Długosz J., Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 2024 (wyd. II)
Google Scholar

Krajewska O., Skrypnik K., Kręgielska-Narożna M., Suliburska J., Bogdański P., Wpływ długości i jakości snu na parametry antropometryczne, metaboliczne i ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego, „Forum Zaburzeń Metabolicznych”, 2017, t. 8, nr 2
Google Scholar

Kuchowicz Z., Człowiek polskiego baroku, Łódź 1992
Google Scholar

Rok B. , Wstęp, [w:] Staropolskie podróżowanie, red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016 (Peregrinationes Sarmatarum, vol. IV)
Google Scholar

Ryś J., Żołnierska paideia. Wychowanie i szkolenie wojskowe w Polsce XVI-XVII wieku, Kraków 2019
Google Scholar

Tygielski W., Na cóż te koszta i trudy? W jakim celu w XVII wieku wysyłano młodzież szlachecką na zagraniczne studia?, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 2006, t. L
Google Scholar

Wisner H., Lata szkolne Janusza Radziwiłła, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 1969, t. XIV
Google Scholar

Zięba M., Dębska G., Ławska W., Jabłońska P., Jakość snu studiującej młodzieży na przykładzie studentów pielęgniarstwa Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu, „Problemy Pielęgniarstwa”, 2008, 16 (4)
Google Scholar

Zielińska T., Educational programmes of Polish elites in the Saxon period. The case of Hieronim Florian Radziwiłł (1715-1760), „Acta Poloniae Historica” 79, 1999
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., O przedsięwzięciu peregrynacyjej. Edukacyjne wojaże szlachty z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich, Warszawa 2020
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., Rodzinne tradycje pisania instrukcji wychowawczych w epoce nowożytnej, „Horyzonty Wychowania”, 2019, vol. 18, nr 46
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., Wskazówki z zakresu zdrowia i ochędóstwa w staropolskich instrukcjach wychowawczych, „Barok”, t. XXV/1-2 (49-50), 2018
Google Scholar