Sen, odpoczynek i organizacja czasu wolnego peregrynantów z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich z XVI–XVIII wieku

Marcin Broniarczyk

doi:10.31648/ep.11730

Opublikowane: 2025-09-09

Nr XXVI/1 (2025)

Sen, odpoczynek i organizacja czasu wolnego peregrynantów z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich z XVI–XVIII wieku

Marcin Broniarczyk

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.11730

Abstrakt

Niniejszy artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, czy w instrukcjach rodzicielskich z XVI–XVIII w. możemy znaleźć wzmianki na temat snu, odpoczynku i czasu wolnego. Bliższa analiza tytułowych zagadnień prowadzi do wniosku, że owszem znajdowały one tam swoje miejsce. Wprawdzie znacznie więcej poświęcano zaleceniom dotyczącym nauki i przedmiotom, które należało zgłębiać, w dalszej kolejności poznawaniu kultury i obyczajów odwiedzanych krajów, ale w większości z nich zwracano uwagę w organizacji dnia na sen i odpoczynek. Dostrzegano jego ważną rolę w utrzymaniu dobrego zdrowia i efektywnym uczeniu się. Zalecano przeważnie osiem godzin snu, co uznawano za czas optymalny dla regeneracji organizmu, zgodny zresztą z dzisiejszą wiedzą medyczną.

Słowa kluczowe:

sen, odpoczynek, peregrynacje zagraniczne, instrukcje rodzicielskie

Inne teksty tego samego autora

Marcin Broniarczyk, Udział kasztelanów mniejszych w pracach sejmowych na przykładzie senatorów z Wielkopolski, Kujaw i Mazowsza w czasach Władysława IV , Echa Przeszłości: Nr XIX (2018)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Broniarczyk, M. (2025). Sen, odpoczynek i organizacja czasu wolnego peregrynantów z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich z XVI–XVIII wieku. Echa Przeszłości, (XXVI/1), 85–95. https://doi.org/10.31648/ep.11730

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła drukowane
Google Scholar

Baliński H., O wychowaniu chłopca szlacheckiego (1598), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Kryski S., Informacja synom do Włoch (1584), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Michałowski J., Instrukcja dla syna Melchiora udającego się za granicę (1656), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Myszkowski P., [Piotra Myszkowskiego, kasztelana lubelskiego, instrukcja dla syna z 1602 r. (tłum. A. Strzelecka)], [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Myszkowski P., Instrukcja dla syna (tłum. E. Jędrkiewicz), [w:] Wybór pism pedagogicznych Polski doby odrodzenia, oprac. J. Skoczek, Wrocław1956
Google Scholar

Ossoliński Z., Instrukcyja Jerzemu Ossolińskiemu dana od ojca jego w Zgórsku na wyjezdnym do Lovanium die. 14. maja R. P. 1613, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Ossoliński J., Pamiętnik, oprac. i wstęp W. Czapliński, Warszawa 1976
Google Scholar

Ostroróg J., List kasztelana poznańskiego Jana Ostroroga do syna Mikołaja, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Radziwiłł H. F., Edukacja, którą gdy mi Bóg wszechmogący pozwoli mieć dziatki, dać myślę (przed 1760), [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Radziwiłł K., Informacyja ode mnie Krzysztofa Radziwiłła księcia na Birżach i Dubinkach, hetmana polnego Wielkiego Księstwa Litewskiego z strony dozoru i ćwiczenia syna mego Janusza dana słudze mojemu urodzonemu panu Adamowi Steck[i]ewiczowi w Lubczu, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Radziwiłł M. K. zwany „Rybeńko”, Intrukcyja dla Imci Pana Ronchberga guwernera J.O.O. książąt Ichmców ordynatów nieświeskiego i ołyckiego, [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Rzewuski W. P., Instrukcje związane z edukacją syna Seweryna w Warszawie i za granicą (1754 i 1759) [oprac. A. Kucharski], [w:] Przestrogi i nauki dla dzieci. Instrukcje rodzicielskie (XVIII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły M. E. Kowalczyk i D. Żołądź-Strzelczyk, Wrocław 2017.
Google Scholar

Sobieski J., Instrukcja dla brata Jana (1620), [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Sobieski J., Instrukcja synom moim do Paryża, [w:] S. Gawarecki, Diariusz drogi. Podróż Jana i Marka Sobieskich po Europie 1646-1648, oprac. i wstęp M. Kunicki-Goldfinger, Warszawa 2013
Google Scholar

Szyszkowski M., Instrukcja wychowawcza dla książąt Zasławskich (1629), oprac. A. Kucharski, [w:] Ojcowskie synom przestrogi. Instrukcje rodzicielskie (XVI-XVII w.), wstępem i objaśnieniami opatrzyły D. Żołądź-Strzelczyk i M. E. Kowalczyk, Wrocław 2017
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Broniarczyk M., Postulaty polskich pisarzy renesansowych dotyczące edukacji wojskowej młodzieży szlacheckiej w XVI w., a ówczesna praktyka, [w:], Między obowiązkami, przywilejami, a prawem Rzeczypospolitej XVI-XVIII wieku. Społeczeństwo w obronie państwa polsko-litewskiego, red. Anna Kalinowska, Adam Perłakowski, Dariusz Rolnik, Filip Wolański, Warszawa 2018
Google Scholar

Broniarczyk M., Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, „Kwartalnik Historyczny”, R. CXIX, 2012, nr 2.
Google Scholar

Czapliński W., Długosz J., Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 2024 (wyd. II)
Google Scholar

Krajewska O., Skrypnik K., Kręgielska-Narożna M., Suliburska J., Bogdański P., Wpływ długości i jakości snu na parametry antropometryczne, metaboliczne i ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego, „Forum Zaburzeń Metabolicznych”, 2017, t. 8, nr 2
Google Scholar

Kuchowicz Z., Człowiek polskiego baroku, Łódź 1992
Google Scholar

Rok B. , Wstęp, [w:] Staropolskie podróżowanie, red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016 (Peregrinationes Sarmatarum, vol. IV)
Google Scholar

Ryś J., Żołnierska paideia. Wychowanie i szkolenie wojskowe w Polsce XVI-XVII wieku, Kraków 2019
Google Scholar

Tygielski W., Na cóż te koszta i trudy? W jakim celu w XVII wieku wysyłano młodzież szlachecką na zagraniczne studia?, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 2006, t. L
Google Scholar

Wisner H., Lata szkolne Janusza Radziwiłła, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, 1969, t. XIV
Google Scholar

Zięba M., Dębska G., Ławska W., Jabłońska P., Jakość snu studiującej młodzieży na przykładzie studentów pielęgniarstwa Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Targu, „Problemy Pielęgniarstwa”, 2008, 16 (4)
Google Scholar

Zielińska T., Educational programmes of Polish elites in the Saxon period. The case of Hieronim Florian Radziwiłł (1715-1760), „Acta Poloniae Historica” 79, 1999
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., O przedsięwzięciu peregrynacyjej. Edukacyjne wojaże szlachty z Rzeczypospolitej w świetle instrukcji rodzicielskich, Warszawa 2020
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., Rodzinne tradycje pisania instrukcji wychowawczych w epoce nowożytnej, „Horyzonty Wychowania”, 2019, vol. 18, nr 46
Google Scholar

Żołądź-Strzelczyk D., Wskazówki z zakresu zdrowia i ochędóstwa w staropolskich instrukcjach wychowawczych, „Barok”, t. XXV/1-2 (49-50), 2018
Google Scholar