Epitafium Marii Luizy von der Groeben jako przyczynek do badań nad ponarską gałęzią rodu Groebenów

Małgorzata Chudzikowska-Wołoszyn

doi:10.31648/ep.12876

Opublikowane: 2026-06-30

Nr XXVII/1 (2026)

Epitafium Marii Luizy von der Groeben jako przyczynek do badań nad ponarską gałęzią rodu Groebenów

Małgorzata Chudzikowska-Wołoszyn

Echa Przeszłości

Dział: ARTYKUŁY I ROZPRAWY

https://doi.org/10.31648/ep.12876

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest analiza nieodnotowanego dotąd w literaturze naukowej łacińskiego epitafium Marii Luizy von der Groeben (1711–1741), znajdującego się na zewnętrznej fasadzie kościoła w Boguchwałach (w historycznym regionie Oberlandu). Autorem i fundatorem inskrypcji był Georg Heinrich von der Groeben (1701–1759) – dziedzic sąsiadującego z Boguchwałami majoratu w Ponarach, małżonek Marii, a zarazem potomek jednego z najznamienitszych i najbogatszych rodów szlachty pruskiej. Treść sepulkralnego epigrafu dostarcza wielu cennych i dotąd nieujawnionych informacji. Przeprowadzona w artykule analiza źródłowa ma na celu wykazanie, że boguchwalskie epitafium stanowi istotne uzupełnienie wiedzy o dziejach ponarskiej gałęzi rodziny von der Groeben, przyczyniając się do pełniejszej rekonstrukcji genealogii tej linii rodu.

Słowa kluczowe:

szlachta wschodniopruska, rodzina von der Groeben, Oberland, Boguchwały, protestancka sztuka sepulkralna

Inne teksty tego samego autora

Małgorzata Chudzikowska-Wołoszyn, Klasyczna proweniencja zwierzęcych metafor w „De civilitate morum puerilium” Erazma z Rotterdamu , Echa Przeszłości: Nr XVIII (2017)
Małgorzata Chudzikowska-Wołoszyn, The Anti-Corruption Manifesto of Theodulf of Orleans. A Contribution to a Discussion about Literature of the Carolingian Era , Echa Przeszłości: Nr XII (2011)
Małgorzata Chudzikowska-Wołoszyn, Świat roślin w karolińskim dokumencie "Capitulare de villis" , Echa Przeszłości: Nr XIII (2012)

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Chudzikowska-Wołoszyn, M. (2026). Epitafium Marii Luizy von der Groeben jako przyczynek do badań nad ponarską gałęzią rodu Groebenów. Echa Przeszłości, (XXVII/1), 27–48. https://doi.org/10.31648/ep.12876

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Edycje źródłowe
Google Scholar

Lehndorff Hans, Dzienniki z Prus Wschodnich. Zapiski lekarza z lat 1945-47, tłum. Z. Owczarek, Warszawa 2013.
Google Scholar

Opracowania
Google Scholar

Bażanowski Rudolf, Kościoły i parafie Diecezji Mazurskiej. Przeszłość i teraźniejszość. Historia kościołów i parafii ewangelickich w zarysie ze szczególnym uwzględnieniem ich losów po 1945 r., t. 1, Olsztyn 2019.
Google Scholar

Białuński Grzegorz, Szlachta i dobra szlacheckie w starostwie ryńskim w Prusach Książęcych (do XVIII w.), „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie”, nr 1, 1994, s. 13-22.
Google Scholar

Die Herren und Graffen von der Groeben – Ein Adelsgeschlecht in Ostpreußen, kat. wys. Die Herren und Graffen von der Groeben – Ein Adelsgeschlecht in Ostpreußen, Kulturzentrum Ostpreussen im Deutschordensschloß Ellingen, Ellingen 2022.
Google Scholar

Duncker Alexander, Ponarien w: Die Ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der Preussischen Monarchie, t. 2, Berlin 1860, nr 78.
Google Scholar

Harasimowicz Jan, Mors janua vitae. Śląskie epitafia i nagrobki wieku reformacji, Wrocław 1992.
Google Scholar

Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 2001.
Google Scholar

Groeben Wolfgang, Die Grafen und Herren von der Groeben. Stammtafeln 1140-1993, Düsseldorf 1994.
Google Scholar

Gut-Czerwonka Anna, Wpływ reformacji i kontrreformacji na rozwój treści epitafiów Pomorza Środkowego – na przykładzie wybranych dzieł, „Przegląd Zachodniopomorski”, z. 4, 2018, s. 259-283.
Crossref
Google Scholar

Janicka Danuta, Rodzina von der Groeben i jej związki z Polską w XVII wieku., „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, nr 1, 1993, s. 33-51.
Google Scholar

Kneschke Ernst Heinrich, Grafen v. d. Gröben, Deutsche Grafen-Haeuser der Gegenwart in heraldischer, historischer und genealogischer Beziehung, t. 1, Leipzig 1852, s. 289-291.
Google Scholar

Krollmann Cristian, Friedrich von der Groeben, w: Altpreussische Biographie, t. 1, Marburg/Lahn 1974, s. 232.
Google Scholar

Krollmann Cristian, Heinrich von der Groeben, w: Altpreussische Biographie, t. 1, Marburg/Lahn 1974, s. 238.
Google Scholar

Krollmann Christian, Otto Friedrich von der Groeben, w: Altpreußische Biographie, t. 1, Marburg/Lahn 1974, s. 234.
Google Scholar

Kujawski Wojciech, Prusy Górne. Szlak wodny/ Ein Wasserweg, Olsztyn 2016.
Google Scholar

Kuropatnicki Ewaryst Andrzej, Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim, cz. 3, Warszawa 1789.
Google Scholar

Ledebur Leopold, Gröben, w: Adelslexicon der Preussischen Monarchie, t. 1, Berlin 1855, s. 286-288.
Google Scholar

Ledebur Leopold, Hoverbeck, w: Adelslexicon der Preussischen Monarchie, t. 1, Berlin 1855, s. 380.
Google Scholar

Morąg - z dziejów miasta i powiatu, red. Halina Jaworska, Maria Lossman, Olsztyn 1973, s. 59.
Google Scholar

Ogórek Zenon, Historyczny rys wsi i parafii Boguchwały, „Studia Elbląskie”, t. 5, 2003, s. 61-65.
Google Scholar

Perthes Julius, Trenck, von der, w: Gothaisches genealogisches Taschenbuch der freiherrlichen, Gotha 1876, s. 818-819.
Google Scholar

Sadurska-Kisiel Monika, Skałczyńska-Falaczyńska Maryla, Pałac w Ponarach. Studium historyczno-architektoniczne, t. 1, Warszawa 2020
Google Scholar

Straubel Rolf, Georg Heinrich von der Groeben, w: Biographisches Handbuch der preußischen Verwaltungs – und Justizbeamten 1740-1806/15, t. 1 (A-L), München 2009, s. 350.
Google Scholar

Wagner Marek, Friedrich von der Groeben w: Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII wieku, t. 2, Oświęcim 2014, s. 103-105.
Google Scholar

Zedlitz-Neukirch Leopold, Groeben, die Grafen u. Herren von der, w: Neues Preussisches Adels-Lexicon oder genealogische und diplomatische Nachrirchten, Supplement Band, t. 5, Leipzig 1839, s. 190-196.
Google Scholar