Culinary lexis in The Dictionary of Bartholomew of Bydgoszcz in the context of contemporary vocabulary

Dorota Krystyna Rembiszewska

Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa
https://orcid.org/0000-0003-0339-0879


Abstract

The article examines historical vocabulary in a specific subfield juxtaposed with correspondent contemporary vocabulary. The latter serves as a point of reference for the historical stock of words. It was excerpted from the 16th-century Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy. This Latin-Polish dictionary was published in 1532 and 1544. In the 20th century, the Institute of Slavic Studies of the Polish Academy of Sciences published the dictionary in five volumes. Currently, a new Latin-Polish version is being prepared as part of a research project. The present study focuses on vocabulary belonging to the thematic pool of cooking (dishes, utensils, kitchen accessories) which was excerpted from
Bartholomew’s dictionary. This element of lexicographic heritage draws on material
from other dictionaries – the Latin-German-Polish dictionary by Franciszek Mymer
(Dictionarium trium linguarum) and the trilingual dictionary containing entries in
Latin, German, and Polish (Dictionarius Ioannis Murmellii variarum rerum) by Johannes
Murmeliusz. The article analyses words that have survived into the 21st century, albeit
sometimes with altered spelling. Furthermore, it identifies names that do not belong
to the contemporary register. Some attention is also paid to how certain words listed in
the dictionary function in contemporary public spaces (bajgiel, jużyna, krepel).


Keywords:

history of the Polish language, lexicography, thematic vocabulary


Bajgiel z Kazimierza (2018): , dostęp: 13.04.2025.   Google Scholar

Bajgle (b.d.): , dostęp: 14.04.2025.   Google Scholar

Bartłomiej z Bydgoszczy (1900): Słownik łacińsko-polski, podług rękopisu z roku 1532, opracowanie i wstęp B. Erzepka. Poznań.   Google Scholar

Bartłomiej z Bydgoszczy (1999–2019): Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy. Wersja polsko-łacińska. T. 1–6. Warszawa.   Google Scholar

Buława M. (2022): Jarmuż, warmuz, farmuga – o kilku pokrewnych etymologicznie germanizmach w gwarowym słownictwie kulinarnym. „Prace Filologiczne”. T. 77, s. 25–42.
Crossref   Google Scholar

Cyfus E. (2012): Moja Warmia. Dąbrówno.   Google Scholar

Drozd T. (2025): Słownik gwary wsi Rogi na Podkarpaciu. Krosno–Rogi.   Google Scholar

Faramuszka, siemieniotka i moczka: czy znasz te zapomniane wigilijne zupy? (b.d.), , dostęp: 13.04.2025.   Google Scholar

Falińska B. (1991): Z badań nad regionalizmami w słownictwie kulinarnym. [W:] Regionalizmy w języku familijnym (zbiór studiów). Red. K. Handke. Wrocław, s. 79–88.   Google Scholar

Gileta K. (2022): Zapomniana faramuszka. Przed laty gościła na polskich stołach, , dostęp: 13.04.2025.   Google Scholar

Karaś H. (2020): Gwara Bugaja na Pogórzu (gm. Biecz, pow. Gorlice). Warszawa.   Google Scholar

Kiszka B., Wilczek W. (2018): Nudle, karminadle i kreple, czyli kuchnia śląska bez tajemnic. [W:] Kuchnia w języku i kulturze dawniej i dziś. Red. T. Gęsina, W. Wilczek. Katowice, s. 133–142.   Google Scholar

Kremer A. (1863): Słownik prowincjonalizmów podolskich, ułożony w Kamieńcu Podolskim. „Rocznik Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Krakowskim połączonego”. T. XLI, s. 178–259.   Google Scholar

Krupa A. (2023): Najlepsza książka kuchenna. Bajgiel. Obszerny przewodnik po robieniu i rozkoszowaniu się bajglami w domu. (bmw).   Google Scholar

Lewandowska I., Cyfus E. (2017): Elementarz warmiński. Olsztyn.   Google Scholar

Linde S.B. (1854–1860): Słownik języka polskiego. T. I–VI. Lwów. Wyd. 3. Fotooffsetowe. Warszawa 1951.   Google Scholar

Murmelius J. (1528): Dictionarius. Kraków.   Google Scholar

Mymer F. (1528): Dictionarius trium linguarum: Latine, Teutonice, et Polonice. Kraków.   Google Scholar

Ochmann D., Przybylska R. (red.) (2017): Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich. Kraków.   Google Scholar

Popowska-Taborska H. (1962): Z badań nad dawnymi i obecnymi zasięgami terytorialnymi wyrazów (z mapką). „Język Polski” z. 4, s. 280–286.   Google Scholar

Przybylska R., Ochmann D. (red.) (2021): Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe. Kraków.   Google Scholar

Przymuszała L. (2022): O historii nazwy zupy warmuszka. „Świat i Słowo”. T. 39, z. 2, s. 269–279.
Crossref   Google Scholar

Rembiszewska D.K. (2024): Regionalna leksyka kulinarna z Podlasia i Suwalszczyzny we współczesnej przestrzeni publicznej. „Gwary Dziś”. T. 17, s. 11–20.
Crossref   Google Scholar

Reuchlin J. (1488): Vocabularius breviloquus. Strassburg, , dostęp: 29.03.2025.   Google Scholar

Ruch Ł. (2008): Prazie w zopusty sucho sroda buła. „Gazeta Dywicka” nr 1(15), s. 3.   Google Scholar

Sikora K. (2005): Kategoria mikroregionalizmów. [W:] Język trzeciego tysiąclecia III. T. 1: Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny. Red. G. Szpila. Kraków, s. 199–208.   Google Scholar

Staropolska polewka piwna (faramuszka), , dostęp: 13.04.2025.   Google Scholar

Szałankiewicz P. (2024): Tłusty czwartek, , dostęp: 21.04.2025.   Google Scholar

Tomaszewska-Bolałek M. (2023): Tradycje kulinarne Polski. Łódź.   Google Scholar

Witaszek-Samborska M. (2005): Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie. Poznań.   Google Scholar


Published
2026-06-30

Cited by

Rembiszewska, D. K. (2026). Culinary lexis in The Dictionary of Bartholomew of Bydgoszcz in the context of contemporary vocabulary. Papers in Linguistics, 28(2), 229–238. https://doi.org/10.31648/pj.12520

Dorota Krystyna Rembiszewska 
Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa
https://orcid.org/0000-0003-0339-0879