Culinary lexis in The Dictionary of Bartholomew of Bydgoszcz in the context of contemporary vocabulary
Dorota Krystyna Rembiszewska
Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Warszawahttps://orcid.org/0000-0003-0339-0879
Abstract
The article examines historical vocabulary in a specific subfield juxtaposed with correspondent contemporary vocabulary. The latter serves as a point of reference for the historical stock of words. It was excerpted from the 16th-century Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy. This Latin-Polish dictionary was published in 1532 and 1544. In the 20th century, the Institute of Slavic Studies of the Polish Academy of Sciences published the dictionary in five volumes. Currently, a new Latin-Polish version is being prepared as part of a research project. The present study focuses on vocabulary belonging to the thematic pool of cooking (dishes, utensils, kitchen accessories) which was excerpted from
Bartholomew’s dictionary. This element of lexicographic heritage draws on material
from other dictionaries – the Latin-German-Polish dictionary by Franciszek Mymer
(Dictionarium trium linguarum) and the trilingual dictionary containing entries in
Latin, German, and Polish (Dictionarius Ioannis Murmellii variarum rerum) by Johannes
Murmeliusz. The article analyses words that have survived into the 21st century, albeit
sometimes with altered spelling. Furthermore, it identifies names that do not belong
to the contemporary register. Some attention is also paid to how certain words listed in
the dictionary function in contemporary public spaces (bajgiel, jużyna, krepel).
Keywords:
history of the Polish language, lexicography, thematic vocabularyReferences
Bajgiel z Kazimierza (2018): , dostęp: 13.04.2025. Google Scholar
Bajgle (b.d.): , dostęp: 14.04.2025. Google Scholar
Bartłomiej z Bydgoszczy (1900): Słownik łacińsko-polski, podług rękopisu z roku 1532, opracowanie i wstęp B. Erzepka. Poznań. Google Scholar
Bartłomiej z Bydgoszczy (1999–2019): Słownik Bartłomieja z Bydgoszczy. Wersja polsko-łacińska. T. 1–6. Warszawa. Google Scholar
Buława M. (2022): Jarmuż, warmuz, farmuga – o kilku pokrewnych etymologicznie germanizmach w gwarowym słownictwie kulinarnym. „Prace Filologiczne”. T. 77, s. 25–42.
Crossref
Google Scholar
Cyfus E. (2012): Moja Warmia. Dąbrówno. Google Scholar
Drozd T. (2025): Słownik gwary wsi Rogi na Podkarpaciu. Krosno–Rogi. Google Scholar
Faramuszka, siemieniotka i moczka: czy znasz te zapomniane wigilijne zupy? (b.d.), , dostęp: 13.04.2025. Google Scholar
Falińska B. (1991): Z badań nad regionalizmami w słownictwie kulinarnym. [W:] Regionalizmy w języku familijnym (zbiór studiów). Red. K. Handke. Wrocław, s. 79–88. Google Scholar
Gileta K. (2022): Zapomniana faramuszka. Przed laty gościła na polskich stołach, , dostęp: 13.04.2025. Google Scholar
Karaś H. (2020): Gwara Bugaja na Pogórzu (gm. Biecz, pow. Gorlice). Warszawa. Google Scholar
Kiszka B., Wilczek W. (2018): Nudle, karminadle i kreple, czyli kuchnia śląska bez tajemnic. [W:] Kuchnia w języku i kulturze dawniej i dziś. Red. T. Gęsina, W. Wilczek. Katowice, s. 133–142. Google Scholar
Kremer A. (1863): Słownik prowincjonalizmów podolskich, ułożony w Kamieńcu Podolskim. „Rocznik Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Krakowskim połączonego”. T. XLI, s. 178–259. Google Scholar
Krupa A. (2023): Najlepsza książka kuchenna. Bajgiel. Obszerny przewodnik po robieniu i rozkoszowaniu się bajglami w domu. (bmw). Google Scholar
Lewandowska I., Cyfus E. (2017): Elementarz warmiński. Olsztyn. Google Scholar
Linde S.B. (1854–1860): Słownik języka polskiego. T. I–VI. Lwów. Wyd. 3. Fotooffsetowe. Warszawa 1951. Google Scholar
Murmelius J. (1528): Dictionarius. Kraków. Google Scholar
Mymer F. (1528): Dictionarius trium linguarum: Latine, Teutonice, et Polonice. Kraków. Google Scholar
Ochmann D., Przybylska R. (red.) (2017): Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich. Kraków. Google Scholar
Popowska-Taborska H. (1962): Z badań nad dawnymi i obecnymi zasięgami terytorialnymi wyrazów (z mapką). „Język Polski” z. 4, s. 280–286. Google Scholar
Przybylska R., Ochmann D. (red.) (2021): Polskie kulinaria. Aspekty historycznojęzykowe, regionalne i kulturowe. Kraków. Google Scholar
Przymuszała L. (2022): O historii nazwy zupy warmuszka. „Świat i Słowo”. T. 39, z. 2, s. 269–279.
Crossref
Google Scholar
Rembiszewska D.K. (2024): Regionalna leksyka kulinarna z Podlasia i Suwalszczyzny we współczesnej przestrzeni publicznej. „Gwary Dziś”. T. 17, s. 11–20.
Crossref
Google Scholar
Reuchlin J. (1488): Vocabularius breviloquus. Strassburg, , dostęp: 29.03.2025. Google Scholar
Ruch Ł. (2008): Prazie w zopusty sucho sroda buła. „Gazeta Dywicka” nr 1(15), s. 3. Google Scholar
Sikora K. (2005): Kategoria mikroregionalizmów. [W:] Język trzeciego tysiąclecia III. T. 1: Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny. Red. G. Szpila. Kraków, s. 199–208. Google Scholar
Staropolska polewka piwna (faramuszka), , dostęp: 13.04.2025. Google Scholar
Szałankiewicz P. (2024): Tłusty czwartek, , dostęp: 21.04.2025. Google Scholar
Tomaszewska-Bolałek M. (2023): Tradycje kulinarne Polski. Łódź. Google Scholar
Witaszek-Samborska M. (2005): Studia nad słownictwem kulinarnym we współczesnej polszczyźnie. Poznań. Google Scholar
Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa
https://orcid.org/0000-0003-0339-0879
