A new problematization of objects in modernization discourse (a study based on media conversations about alcohol)
Abstract
The article aims to show how the discourse of modernization changes the way alcohol is conceptualized – from the traditional perspective, rooted in culinary culture and social rituals, to a new approach based on science and health-related categories. The analysis covered 26 YouTube programs from 2024–2025 in which alcohol was discussed by doctors, therapists, sociologists, people with alcohol addiction and their relatives. The main research tool was semantic field analysis, including nominations as well as paradigmatic and syntagmatic relations. A clear shift in the conceptual field of alcohol was identified.
The traditional approach was dominated by diverse, emotionally marked names (e.g.
wódeczka, winko, piwko) linked to rituals and social conventions. In modernization
discourse, scientific and medical terms (e.g. etanol, neurotoksyna, kancerogen, narkotyk)
become central, problematizing alcohol as a harmful substance. The language of actions
also changes – from colloquial expressions such as golnąć sobie, nawalić się, to neutral
and scientific ones, like używać alkoholu, intoksykować się. Modernization narratives refer
to the universal laws of biology and medicine, emphasizing harmful effects of alcohol on
everyone. However, the author highlights that despite this shift, the new way of speaking
about alcohol still remains marginal compared to the deeply rooted traditional discourse.
Keywords:
alcohol, YouTube, modernization discourse, modernity, tradition, semantic field analysisReferences
Białyszewski H. (1972): Wstęp do wydania polskiego. [W:] Szkice z teorii socjologicznej. Talcott Parsons. Tłum. A. Bentkowska. Warszawa. Google Scholar
Dias-Lewandowska D. (2017): Czy alkohol jest używką? Wstęp do badań nad kulturą picia w Polsce w czasach nowożytnych. „Przegląd Historyczny” CVIII, 2, s. 261–275. Google Scholar
Fairclough N., Duszak A. (2008): Krytyczna analiza dyskursu – nowy obszar badawczy dla lingwistyki i nauk społecznych. [W:] Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej. Red. N. Fairclough, A. Duszak. Kraków, s. 7–29. Google Scholar
Ficek E. (2012): Dyskurs terapeutyczny i jego uwarunkowania – rekonesans badawczy. „Tekst i Dyskurs” 5, s. 249–259. Google Scholar
Fleischer M., Siemens A., Wszołek M. (2025): Kognitywny wizerunek alkoholu (wśród młodzieży studiującej). Kraków. Google Scholar
Franczak K. (2017): Instrumentalizacja kultury w powojennych i współczesnych dyskursach modernizacyjnych. [W:] Polskie sprawy 1945–2015. Warsztaty analizy dyskursu. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 151–183. Google Scholar
Franczak K. (2017): Analiza ramowania. [W:] Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 123–145. Google Scholar
Hołub B. (2014): O mediacyjnej roli alkoholu w kulturze tradycyjnej. [W:] Kultura jedzenia, jedzenie w kulturze. Red. M. Błaszkowska i in. Kraków, s. 160–175. Google Scholar
Kampka A. (2017): Multimodalna analiza dyskursu – ujęcie semiotyczne. [W:] Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 95–123. Google Scholar
Majewska M. (2025): Zacznij mówić własnym głosem i odbuduj siebie. Przewodnik dla osób współuzależnionych i DDA. Poznań. Google Scholar
Niewiadomy A. (2017): Semiotyka jako metoda badania rzeczywistości społecznej. Analiza tekstów wizualnych z obszaru mediów, mody i reklamy. [W:] Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 123–145. Google Scholar
Pawliszak P. (2017): Analiza narracyjna dyskursu publicznego. W poszukiwaniu struktur kulturowych i procesów narzucania znaczeń formujących politykę ekologiczną. [W:] Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 67–95. Google Scholar
Sztompka P. (2005): Socjologia zmian społecznych. Kraków. Google Scholar
Topczewska U. (2017): Analiza pola semantycznego jako metoda badania dyskursu. [W:] Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych. Red. M. Czyżewski i in. Warszawa, s. 49–67. Google Scholar
van Dijk T.A. (2001): Badania nad dyskursem. [W:] Dyskurs jako struktura i proces. Red. T.A. van Dijk. Tłum. G. Grochowski. Warszawa, s. 9–44. Google Scholar
Witosz B. (2016): Kategoria dyskursu w polonistycznej edukacji akademickiej. [W:] Jak analizować dyskurs? Perspektywy dydaktyczne. Red. W. Czachur, A. Kulczyńska, Ł. Kumięga. Warszawa, s. 19–40. Google Scholar
Żmigrodzka B. (2018): Piciorys w przestrzeni dyskursu terapeutycznego. Wstęp do lingwistycznej charakterystyki gatunku. „Socjolingwistyka” 32, s. 107–122.
Crossref
Google Scholar
